‘Çok fazla yer kaplıyoruz tahminen lakin toplumda görünmüyoruz’

Kilo sorunu olan herkes, tartıya çıktığı andaki o çaresizlik hissini uygun bilir. Bugün dünyada yaklaşık 1 milyar obeziteli, 2 milyar fazla kilolu kişi var. Bunların 400 milyonu da obeziteli ve fazla kilolu çocuk. 4 Mart Dünya Obezite Günü’ydü. Bu vesileyle Türkiye Obezite Araştırma Derneği (TOAD) Lider Yardımcısı, endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Dilek Yazıcı’yla ve klinik psikolog Dr. Şeniz Ünal’la konuştuk. Hislerimizin yeme alışkanlıklarımız üzerindeki tesirlerinden, teknolojinin işi nasıl daha makûs hale getirdiğinden ve obeziteli şahıslara karşı ‘bedenlerinden utandırma’ (body shaming) algısından bahsettik. Obeziteli hastalar da yaşadıklarını anlattı.

‘Aileleri bile daima müdahale ediyor’

Endokrinoloji ve metabolizma hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Dilek Yazıcı

m2026 bilgilerine nazaran dünyada yaklaşık 1 milyar obeziteli, 2 milyar fazla kilolu birey var. Bunların 400 milyonu da obeziteli ve fazla kilolu çocuk. 2022 Dünya Obezite Federasyonu’nun bilgilerine nazaran Türkiye’deki obeziteli kişi oranı yaklaşık yüzde 32’ydi. Avrupa’da obezitenin en fazla görüldüğü ülke bizdik. Şu an oran yüzde 36 civarında. Bu sayılar ABD’de yüzde 40’ların üzerinde. Obezitenin artmasındaki en temel neden teknoloji. Masa başında çalışıyor, hiç hareket etmiyoruz.

Çocukken obezitesi olan bir kişi erişkinlikte yüzde 50-70 oranında obeziteli kalıyor.

Obezite tanısı için ‘vücut kitle indeksi’ dediğimiz bir kıymeti kullanıyoruz. Kişinin kilosunu,  uzunluğunun karesine bölmekle elde edilen bir paha bu. 18,5-25 ortasında olduğunda bireye olağan kilolu diyoruz. Bu paha 25’le 30 ortasındaysa fazla kilolu, 30’un üzerine çıktığı vakit obezite teşhisini koyuyoruz.

Genetik çok önemli bir faktör. Ebeveynlerinden birinde obezite olan bir çocuk yüzde 40 obeziteli oluyor. Şayet ikisinde de varsa bu oran yüzde 90’a çıkıyor. Hormonların da tesirini görüyoruz. Örneğin bağırsak sisteminden salgılanan, tokluğu ve iştahı etkileyen GLP-1 hormonu. İnsülin de pankreastan salgılanan bir hormon ve yağ dokusu arttığında meseleler oluyor, insülin direnci dediğimiz durum ortaya çıkıyor. Bu da kilo vermeyi zorlaştırıyor. Duygusal sorunlarda, gerilim hormonu olan kortizolün artması, tiroit hormonunun çok az çalışması da kilo almaya sebep olabiliyor.

Tedavide öncelikle beslenmeyi düzenliyoruz. İdmanla kas ölçüsünü arttırmaya çalışıyoruz. Ruhsal dayanak öneriyoruz. Artık obezite iğneleri de var. Bu ilaçları bağırsaktan salgılanan GLP-1 hormonuyla üretiyorlar. Türkiye’de de bir-iki yıldır kullanılıyor. Bunları kiloya bağlı komplikasyonları olan hastaların, doktor kontrolünde kullanması gerekiyor.

Genç bayan hastalarımda önemli mutsuzluk görüyorum. Sebebi toplumdaki baskı. Aileleri bile daima müdahale ediyor. “Az ye” diyor. Çocuklukta akran zorbalığıyla karşılaşıyorlar. Toplu taşımaya yahut uçağa bindiklerinde yaşadıkları var. Hastalarımın daima söylediği bir kelam: “Biz çok fazla yer kaplıyoruz tahminen lakin toplumda görünmüyoruz.”

Çocuk sinemalarının yüzde 85’inde kilolu karakterler obur ve berbat kalpli, aşk sinemalarında obeziteli bireyler ‘arzulanamaz’ olarak sunuluyor. Lilly Türkiye’nin dayanağı ve Fujifilm’in katkılarıyla Türkiye Obezite Araştırma Derneği olarak bu önyargılı lisanı değiştirmek için ‘Taşıdığımız Kıssalar: Obezitenin Görünmeyen Yüzü’ Üniversiteler Ortası Kısa Sinema Yarışması’nı düzenledik.  Bu yıl Avrupa Obezite Kongresi de 12-15 Mayıs’ta İstanbul’da yapılacak. Ayrıntılı bilgi tasidigimizhikayeler.com internet sitesinden edinilebilir.

‘Hayatın her alanının yemekle alakası var’

Klinik psikolog Dr. Şeniz Ünal

Ailemde kilo ve obezite daima vardı. 25 yaşımdan itibaren kilo almaya başladım. Çok yediğimin farkındaydım
lakin durduramıyordum. Diyetler yaptım, kilo veriyordum lakin ardından tekrar alıyordum. Bu sefer işin ruhsal taraflarına bakmaya başladım. Hudut sorunları, hayatımı düzenleyememem, hislerimi söz edememem… Bu bir kronik hastalık benim için.

Nöropsikolojide yeni keşifler his ve fikirlerimizin vücudumuz üzerindeki tesirini ispatladı. Yalnızca obeziteyle alakalı değil, bütün hastalıklar için geçerli. Obezitenin his boyutunu pas geçemeyiz. Doğuştan getirdiğimiz birtakım temel hisler var. Haz, keyif, sevinç bunlara dahil. Bu hisler bizi yeme isteğine yönlendirebiliyor. Zira doğduğumuz anda ağzımıza annemizin göğsü veriliyor. O bir sakinleşme, dinginlik ve güvenlik alanı demek. Ağır bir duygulanım yaşadığımızda eski bir kodlanmayla bunu yemekle bastırmaya çalışıyoruz. Örneğin öfkeyi bastırmak için daha kıtırlı yiyecekler yediğimiz biliniyor. Keder için daha mamavari, yumuşak yiyeceklere yöneliyoruz. Hayatın her alanının yemekle münasebeti var. Can düşüncesinin da yedirdiğini biliyoruz.

Toplumdaki vücut algısı obeziteli bireyde ek bir yük. Bir mağazaya gidiyorsunuz, vazifeli size bakıyor ve “O size olmaz” diyor. ‘Sen iradesizsin, bile isteye kilolu oldun, bu meselesini çözmüyorsun, benim hakaretlerimi de hak ediyorsun’ üzere bir algı var. Sigara yahut alkol bağımlılığına karşı bile bu kadar acımasız değiliz. Bu algı bizi içsel damgalama dediğimiz bir duruma götürüyor. Obeziteli kişi ‘hatalıyım, defoluyum’ diye düşünüyor. Bu özşefkatini kaybetmesine neden oluyor.

Obeziteli kişi kendi içinde esasen yorgundur, sayısız diyet denemiştir. Yılgındır, umutsuzdur, kırgındır. Tıpkı bir kanser hastasına olduğu üzere ona şefkatle yaklaşmak gerekir. Ona akıl ve tavsiye vermek tahlil değil. O aslında konuyu uygun biliyordur.

OBEZİTELİ ŞAHISLAR YAŞADIKLARINI ANLATIYOR…

‘Türkiye’yi Şirinler köyü zannediyorlar’

D. (32), bilgisayar oyunu tasarımcısı

2-3 yaşımdan beri kiloluyum. Ailemde de
kilo sorunu var. Şu an 120 kiloyum, boyum 1,78. Tabipler çoklukla yememe içmeme dikkat etmemi ve daha fazla hareket etmemi söylüyor fakat alışılmış çağdaş dünyada bu bayağı sıkıntı. Alışılmış ki yemek yemeyi de çok seviyorum. Gerilimi, hududu, her şeyi yemekten çıkarıyorum.

Modadan hiç hoşlanmamamın sebebi kilo sıkıntım. İnsanların giydiklerini görüyorum, ben giyince tıpkı olmuyor. Türkiye’yi Şirinler köyü zannediyorlar. Neden tektip kıyafet yaparlar anlamıyorum.

Özellikle ilkokulda bayağı çektim. O devirdeki çocuklar biraz daha acımasız. Sonlarımı bozdular. Bunda yetişkinlerin büyük hatası vardı. Sataştıkları için onlara yalnızca karşılık veriyordum lakin cezalandırılan daima ben oldum. Empati eksik, farklı olanlara tahammülleri yok.

‘Artık kendimle daha barışık bir insanım’

Ahu Dinçler (42), İngilizce öğretmeni

Kilo vermek için birçok farklı usul denedim, diyetisyenlere gittim lakin kilom bir iniyor, bir çıkıyor. Bir yerden sonra “Tamam, çıkmasın da inmesin de bu türlü kalsın” dedim. Zira gücüm yok artık. Bende mevsimsel depresyon ve anksiyete de oluyor. Artık kendimle daha barışık biriyim. Şu anda 80 kiloyum.

İncecik arkadaşlarım var, “Kilo aldım, çok şişmanım” üzere şeyler söylüyorlar, o denli bakıyorum. Yani 32 beden! ‘Sen kendini şişman görüyorsan, beni nasıl görüyorsun acaba’ diye düşünüyorum.