Mars’ın altında şaşırtan keşif: Güneyi 400 dereceye kadar daha sıcak

Mars’ın yüzeyindeki kuzey-güney farkının sadece dış görünüşle hudutlu olmadığı ortaya çıktı. Bilim insanları, Kızıl Gezegen’in güney yarımküresindeki yüksek alanların altında bulunan mantonun, kuzeydeki bölgelere nazaran yaklaşık 200 ila 400 santigrat derece daha sıcak olduğunu belirledi.

Nature mecmuasında yayımlanan araştırma, Mars’ın derinliklerinde büyük ölçekli bir termal asimetri bulunduğuna işaret ediyor. Caltech tarafından yapılan açıklamada güneydeki iç bölgenin kimi kısımlarının kısmen erimiş durumda olabileceği de belirtildi. Çalışmaya, doktorasını Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’nde (Caltech) tamamlayan ve Arizona Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdüren Alexander Berne liderlik etti.

Araştırmacılar Mars’ın iç yapısını direkt gözlemlemek yerine, gezegen etrafında yıllardır vazife yapan Mars Global Surveyor, Mars Odyssey ve Mars Reconnaissance Orbiter uzay araçlarından elde edilen bilgileri kullandı. Grup, uzay araçlarının suratlarında meydana gelen son derece küçük değişimleri inceleyerek Mars’ın yerçekimi alanını tekrar oluşturdu.

Daha sonra “gelgit tomografisi” olarak isimlendirilen sistemle Mars’ın Güneş’in çekimine verdiği mevsimsel reaksiyon tahlil edildi. Mars’ın yörüngesinin hafif eliptik ve dönme ekseninin eğik olması sebebiyle Güneş’in gezegen üzerindeki çekim tesiri yıl boyunca değişiyor. Bu küçük değişiklikler Mars’ın biçiminde ve yerçekimi alanında ölçülebilir farklılıklar meydana getiriyor. Araştırmacılar bu bilgilerden hareketle Mars mantosunun kuzey ve güney yarımkürelerde tıpkı özelliklere sahip olmadığını belirledi. Modellemeye nazaran mantonun mekanik sertliği iki yarımküre arasında yüzde 20’den fazla değişiyor; güneydeki kayaların daha yumuşak olması da bölgenin daha sıcak olduğuna işaret ediyor.

Mars’ın kuzey ve güney yarımküreleri arasındaki fark uzun vakittir biliniyor. Gezegenin kuzeyinde alçak ve görece düz ovalar bulunurken, güney yarımküre daha yüksek, engebeli ve yoğun kraterli yerlerden oluşuyor.

Yeni araştırma, “Mars kabuksal ikiliği” olarak bilinen bu farkın gezegenin derinliklerine kadar uzandığını ortaya koyuyor. Güney yüksek alanlarının altındaki mantonun, kuzey ovalarının altındaki mantoya kıyasla 200-400 derece daha sıcak olduğu hesaplandı.

Bilim insanları sıcaklık farkının sebebini şimdi kesin olarak bilmiyor. Öne çıkan ihtimaller arasında Mars’ın geçmişinde gerçekleşmiş dev bir göktaşı çarpışmasının gezegenin kuzeyini değiştirmesi, güney mantosundaki konveksiyon hareketleri yahut güneydeki daha kalın kabuğun bir battaniye üzere davranarak gezegenin içinden gelen ısının dışarı çıkmasını engellemesi bulunuyor. Araştırmacılara nazaran bu sistemlerden birden fazlası birlikte de tesirli olmuş olabilir. Bulgu ayrıyeten Mars’ın güneyindeki güçlü manyetik anomalilerin ve NASA’nın InSight vazifesinin bölgede tespit ettiği farklı sismik davranışların açıklanmasına yardımcı olabilir.