ABD’nin hesabını bozan ayrıntı: İran’ın sakladığı büyük koz! Yeni rapor perdeyi araladı, ‘sayı binleri bulabilir’

ABD’nin İran’a yönelik operasyonunun akabinde Washington’da ortaya konulan tablo ile alandan gelen yeni bilgiler arasında dikkat cazibeli bir çelişki oluştu.

Bir tarafta İran’ın askerî kapasitesinin ağır biçimde tahrip edildiği ve füze programının büyük ölçüde fonksiyonsuz hale getirildiği yönündeki açıklamalar var. Öteki tarafta ise atakların akabinde sessiz kalan birtakım tesisler ve hâlâ kullanılabilir durumda olduğu öne sürülen askerî kapasite bulunuyor.

Şimdi Washington’ın karşı karşıya olduğu soru, operasyon sırasında kaç füzenin imha edildiğinden çok daha büyük: ABD’nin İran’ın füze programına vurduğu darbe nitekim kalıcı mı, yoksa Tahran geride kalan kapasiteyle tekrar ayağa kalkmanın yolunu mu buldu?

Geçtiğimiz perşembe günü yayımlanan yeni bir rapor, bu sorunun cevabının sanılandan daha karmaşık olabileceğine işaret ediyor. Wall Street Journal’a (WSJ) konuşan ABD’li yetkililerin aktardığı bilgiler, hücumlardan sonra İran’ın kimi askerî tesislerinde hareketliliğin tekrar başladığını öne sürüyor. Lakin bu argümanın asıl dikkat cazip tarafı, İran’ın elinde ne kaldığıyla ilgili.

PEKİ İRAN’IN FÜZE KAPASİTESİNE GERÇEKTEN NE OLDU?

Operasyonun gayelerinden biri bilhassa İran’ın balistik füze stoklarını ve yeni füzeler üretebilme yeteneğini ortadan kaldırmaktı. ABD’li yetkililer, bugüne kadar gerçekleşen bombardımanlarda İran’ın savunma sanayi altyapısının yaklaşık yüzde 85’ini yok ettiğini öne sürdü.

Aynı değerlendirmelerde çok sayıda balistik füzenin, fırlatma sisteminin ve uzun menzilli akın emeliyle kullanılan insansız hava aracının da imha edildiği belirtildi. Savunma Bakanı Pete Hegseth de daha evvel İran’ın füze ve insansız hava aracı programının “işlevsel olarak yok edildiğini” savundu.

Fakat şimdi tartışmanın merkezinde diğer bir soru bulunuyor: Bir ülkenin füze kapasitesinin yüzde 85’inin yok edilmesi, geride kalan yüzde 15’in tekrar üretim için kâfi olması manasına gelebilir mi?

‘İRAN, SALDIRILARDAN KAÇINMAK İÇİN YENİ YER ALTI TESİSLERİ İNŞA EDİYOR’

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılarından Oral Toğa, ortada göründüğü kadar büyük bir çelişki olmadığının altını çizerek, “Aslında iki taraf farklı şeylerden bahsediyor. Pentagon’un savı sanayi altyapısına dair. İran’ın İHA, balistik füze ve donanma endüstrisinin yüzde 90’a varan kısmının imha edildiğini söylüyorlar. WSJ’nin haberi ise üretimi değil, montajı anlatıyor. Yani savaş öncesinde stoklanmış kesimlerin yer altında birleştirilmesini. Bu ikisi tıpkı şey değil. Fabrikayı vurursunuz lakin depodaki hazır modüller yerinde kalır” dedi. Toğa, şöyle devam etti:

— İran, savaş öncesinde tamamlanmış başlık, gövde ve yönlendirme üniteleri stoklamıştı. Bir ABD yetkilisi, eldeki kesimlerle en az birkaç yüz füzenin monte edilebileceğini söylüyor. King’s College London’dan eski CIA analisti Jim Lamson ise bu sayının binleri bulabileceğini kıymetlendiriyor. Faaliyet, Hocir dâhil birkaç yer altı tesisinde tespit edilmiş. Bence asıl değerli detay öteki. İran, akınlardan kaçınmak için yeni yer altı tesisleri inşa ediyor. Operasyonun programı ne kadar gerilettiğine gelirsek, tablo şöyle: Üretim kapasitesi önemli biçimde azaldı ve envanter yarıya indi. Kimyasal tesisler ve karıştırma ekipmanları ziyan gördü. Ama program bitmedi, ertelendi.

— Burada tünellerde gördüğümüz örüntünün birebiri işliyor. Hava gücü bu altyapıyı yok edemiyor, yalnızca bir müddetliğine kapatabiliyor. Her döngüde de İran biraz daha derine iniyor. Washington açısından başka bir sorun daha var. Nisan ayında füze programının fonksiyonel olarak imha edildiği söylendi. Temmuzda Ürdün’deki üs vuruldu. Şimdi de üretimin sürdüğü ortaya çıktı. Bu kadar yüksek perdeden tez, sonra da tekzip. Bu türlü bir sarmal, ABD’nin hasar değerlendirmelerini inandırıcı olmaktan çıkarıyor. Bunun bedeli de müzakere masasında ödenir.

İRAN YENİ FÜZE ÜRETMEK İÇİN NE KULLANIYOR?

Wall Street Journal’a konuşan ABD’li yetkililerin savına nazaran İran şu evrede yeni bir tedarik zinciri kurmaktan çok elinde bulunan bileşenleri kullanıyor. Bu detay, haberin en kritik noktalarından biri. Zira İran’ın füze üretimini yine başlatabilmesi ile bu üretimi aylar ve yıllar boyunca birebir süratte sürdürebilmesi birbirinden çok farklı iki bahis.

Tahran’ın taarruzlardan evvel stokladığı kesimler varsa, bunlar kısa vadede üretimin yine başlamasına yardımcı olabilir. Fakat stokların sınırsız olmadığı açık. Bir mühlet sonra yeni kesimler, ham maddeler ve teknolojik girdiler gerekecek. İşte o noktada İran’ın dış tedarik kapasitesi ve yaptırımlara karşın oluşturduğu tedarik ağları yine kıymet kazanacak.

‘İRAN, ELİNDEKİ STOKLA BİR SÜRE DAHA MONTAJA DEVAM EDER’

Peki, İran’ın mevcut füze bileşenlerini kullanarak üretimi yine başlattığı tezi ne kadar sürdürülebilir? Tahran’ın yeni füze üretimini devam ettirebilmesi için muhtaçlık duyacağı kritik modül, ham madde ve teknolojileri dışarıdan temin etmesi mümkün mü?

“Burada montaj ile üretimi ayırmak gerekiyor. Stoktan monte etmek envanteri tüketir. Yani sonu olan bir iş. Gerçek üretimin sürmesi için yukarıdaki sanayi altyapısının çalışması lazım” diyen Oral Toğa, şu değerlendirmelerde bulundu:

— Bölge ülkelerinden yetkililerin işaret ettiği darboğaz da tam burada: Hasar gören kimyasal tesisler ve katı yakıt için kullanılan endüstriyel karıştırma ekipmanları. Dışarıdan tedarik sorunu ise İran için yeni değil. IISS’ten Fabian Hinz uzun müddettir tıpkı şeyi söylüyor. İran, iç üretimdeki darboğazları aşmak için dışarıdan materyale muhtaç. Adresi de Çin. ABD Hazinesi bu ağa tekraren yaptırım uyguladı fakat sevkiyatlar durmadı. Zira denetim rejiminde yapısal bir boşluk var. Listelenmemiş ara maddeler üzerinden yapılan sevkiyatlar tedarikçiye inkâr imkânı bırakıyor.

— Ama bugünkü tabloda apayrı bir değişken devrede. O da abluka. Bu sevkiyatlar deniz yoluyla Bender Abbas’a geliyordu. Liman şu an abluka altında ve taban kapasitede çalışıyor. Kara güzergâhları ise bu hacimdeki yükü taşıyamaz. Bence sonuç şu: İran, elindeki stokla bir mühlet daha montaja devam eder. Ama üretimi savaş öncesi düzeye çıkarması iki kaideye bağlı: Bombardıman altında sanayi altyapısını tekrar kurabilmesi ve toplu ithalat kanallarını açabilmesi. Abluka sürdüğü surece ikincisi mümkün değil. Petrol belgesinde da birebir sonuca varmıştık. Belirleyici olan hava saldırısı değil, fizikî erişimin kesilmesi.

SIVI YAKITLI VE KATI YAKITLI FÜZELER NEDEN ÖNEMLİ?

İran’ın yine üretim yaptığı öne sürülen sistemlerin bir başka dikkat cazip özelliği ise farklı yakıt teknolojilerine sahip balistik füzelerin gündeme gelmesi. Sıvı yakıtlı füzelerde yakıtın fırlatma öncesinde sisteme yüklenmesi gerekiyor. Bu durum hazırlık sürecini daha karmaşık hale getirebiliyor.

Katı yakıtlı sistemlerde ise yakıtın füze içerisinde daha uzun mühlet hazır tutulabilmesi, operasyonel hazırlık açısından değerli bir avantaj sağlıyor. Bu sebeple İran’ın katı yakıtlı füze üretim kapasitesini müdafaası yahut tekrar oluşturması, sırf sahip olduğu füze sayısı açısından değil, bu füzeleri ne kadar süratli kullanıma hazır hale getirebildiği açısından da kıymet taşıyor.

Hasebiyle tartışma artık yalnızca “İran’ın kaç füzesi kaldı?” sorusundan ibaret değil. Asıl soru, İran’ın kaç füzeyi ne kadar müddette tekrar üretebileceği ve bunları ne kadar süratli operasyonel hale getirebileceği.

İran’ın sıvı ve bilhassa katı yakıtlı balistik füze üretimini yine artırması, bölgedeki askerî istikrarları ve ABD-İran tansiyonunun geleceğini nasıl tesirler? Bu durum savaşın uzaması yahut yeni bir atak dalgası ihtimalini artırır mı?

Bu soruma “Askerî açıdan asıl değerli olan yakıt çeşidi. Sıvı yakıtlı füze, atıştan çabucak evvel yakıt yüklemeyi gerektirir. Bu da tespit edilebilir bir hazırlık safhası yaratır. Katı yakıtlı sistem ise atışa hazır halde depolanabilir. Yani karşı tarafa kalan ihtar mühleti kısalır. İran’ın envanterinde katı yakıtlı sistemlerin tartı kazanması bu yüzden anlamlı” karşılığını veren Oral Toğa, şu yorumda bulundu:

— Siyasi tesiri ise daha büyük. Bu haber, savaşın duyuru edilmiş temel maksatlarından birine ulaşılamadığını gösteriyor. Üstelik kasımdaki ara seçimler yaklaşırken. Savaş aslında Amerikan kamuoyunda giderek daha olumsuz karşılanıyor. Washington’ın önünde iki yol var: Ya yeni tespit edilen tesislere yeni bir atak dalgası ya da hava gücünün bu işi bitiremeyeceğini kabul edip tartısı ekonomik baskıya vermek. Trump’ın açıkladığı ezici ekonomik operasyon ikinciye işaret ediyor. Ama bu tıp istihbarat genelde birinciyi tetikler. Zira yeni tesisler tamamlanmadan vurma teşviki artar.

— Tahran cephesinde ise durum şuurlu olarak görünür kılınıyor. Savunma Bakanlığı, Fars’a ‘Yakında buzdağının ucunu göreceksiniz’ dedi. Bu bir sır ifşası değil, ileti. İran, füze kapasitesinin bilinmesini istiyor. Zira Hürmüz masasındaki kozu bu. Savaşın uzaması ve yeni bir taarruz dalgası ihtimaline gelince, ikisini birbirinin alternatifi saymamak lazım. Kapasiteyi ortadan kaldıramayan yeni bir atak dalgası zati savaşın uzaması demek. Her döngü programı biraz daha derine itiyor. Askeri seçeneğin getirisi azalırken siyasi maliyeti birikiyor. Asıl soru da bu: Washington bu denklemi ne vakit kabul edecek?

BEYAZ SARAY İDDİALARI NEDEN DOĞRUDAN YALANLAMADI?

Yeni tezlerin akabinde gözler Washington’a çevrildi. Beyaz Saray, İran’ın füze üretimine yine başladığı yönündeki haberleri direkt yalanlamadı. Bunun yerine ABD idaresi, İran’ın askerî faaliyetlerinin yakından takip edildiğini vurguladı. Beyaz Saray’dan New York Post’a konuşan bir yetkili, Başkan Trump’ın da daha evvel söylediği üzere ABD’nin İran’ı izlediğini ve Tahran’ın attığı adımları yakından takip ettiğini belirtti.

Aynı yetkili, Trump idaresinin operasyonun sonuçlarına ait değerlendirmesini de değiştirmedi. Washington’a nazaran ABD ordusu İran’ın nükleer tesislerini gaye aldı, savunma sanayi altyapısına ağır darbe vurdu ve İran’ın askerî kapasitesini değerli ölçüde geriletti. Lakin değerli ölçüde gerilemek ile büsbütün ortadan kaldırılmak arasındaki fark, mevcut tartışmanın tam merkezinde bulunuyor.