ABD’den İran’a ekonomik karartma operasyonu: Savaşta yeni odak noktası

ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’la yaptığı birinci muahedeyi daha kapsamlı bir barış mutabakatına dönüştürme eforlarının 10 haftadır tıkanmasının akabinde, Washington bu hafta “ekonomik karartma operasyonu”nu açıkladı. Genişletilmiş yaptırımlar ve diplomatik baskı siyasetleri, kalan ticaret ortaklarına yaptırımlar uygulayarak Tahran’ı daha da izole etmeyi amaçlıyor.

İsrail ve ABD’nin savaşı başlatmasının üzerinden yaklaşık altı ay geçtikten sonra, Washington cephaneliğindeki en tesirli araçlardan birine tekrar başvurdu. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, pazartesi günü planı duyururken sert bir lisan kullandı lakin hangi ülkelerin amaç alınacağını yahut İran’ın ticaret ortaklarına yönelik yeni yaptırımların ne vakit yürürlüğe gireceğini belirtmekten kaçındı.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent

RUBIO: “ODAK NOKTASI YAPTIRIMLAR”

Axios’a açıklama yapan ABD Dışişleri Bakanı Rubio, son günlerde birçok mevkidaşına ABD’nin “şimdilik” İran’a karşı yeni hücum başlatmasının beklenmediğini söyledi. Bunun yerine, odak noktasının bu hafta duyurulan yaptırım teşebbüsü de dahil olmak üzere öbür baskı araçları olduğunu belirtti. Rubio, ABD’nin büyük çaplı muharebe operasyonlarına dönüş planlamadığını lakin İran’ın evvel saldırması halinde akınları dışlamadığını söz etti.

ABD’li yetkililer, Hürmüz Boğazı’nın büyük kısmında mayın temizleme çalışmalarının tamamlanmasını savaşta bir dönüm noktası olarak pahalandırıyor. Bir yetkili, “İranlılar boğaz üzerindeki denetimi kaybetti. Artık ABD denetim ediyor” dedi. ABD Donanması’nın boğazdaki mayınları temizlemesi, İran’ın ana kozlarından birini büyük ölçüde etkisiz hale getirdi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio

YAPTIRIMLARIN HEDEFLERİ

Bessent, İkinci Dünya Savaşı’ndaki Normandiya Çıkarması’na atıfta bulunarak, ABD’nin “aynı ruhla” İran iktisadına karşı “ekonomik bir saldırı” başlatacağını söyledi. ABD, İran’ın yaptırımlardan kaçınmak için kullandığı ağları, aracıları ve kanalları haritalandırdığını belirtti. Bakanlık, İran iktisadının beş bölümünü amaç listesine ekledi. İhtilal Muhafızları ve rejim içindekiler tarafından kullanılan kripto para, silah teknolojileri, altın, İran havayolları ve petrol taşıyan ulusal gemi nakliyatı ABD’nin yaptırımlarında ana gayeler olacak.

Ayrıca, İran’ın nükleer yahut füze teknolojisi edinmesini, siber operasyonlar yürütmesini ve petrol satmasını sağlayan 60 kuruluş, kişi ve gemiye yaptırım uygulanacağı duyuruldu.

Bessent, gayenin İran’a net bir seçim sunmak olduğunu söz ederek, “Tam global izolasyon ve geçimlik iktisat ya da olağana dönüş yolu arasında seçim yapacaklar.” dedi.

İsrail basını, İran’ın savaş devrinde eriyen füze stoklarını büyük oranda yenilediğini bildirmişti.

ÇİN FAKTÖRÜ

Bessent, ABD’nin İran petrolünün en büyük ithalatçısı olan Çin ile yeni bir çizgi çekip çekmeyeceği sorusuna direkt karşılık vermedi.

ABD’li Bakan, “ABD yaptırımlarının erişiminin dışında kimse yok” tabirini kullandı.

Yaptırımlar, Hong Kong ve Çin anakarasında faaliyet gösteren birkaç şirketi maksat alacak lakin büyük petrol rafinerilerini yahut finans kuruluşlarını kapsamayacak.

Washington Post’un haberine nazaran uzmanlar, ABD’nin hudutlu yaklaşımının kısmen ABD-Çin ticaret savaşında yeni bir cephe açma konusundaki isteksizlikten kaynaklandığını belirtiyor. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian, “Çin, memleketler arası hukukta hiçbir desteği olmayan yasadışı tek taraflı yaptırımlara karşı kesin muhalefetini birçok defa açıkça lisana getirmiştir” dedi.

İran, ABD’ye cevap olarak Hürmüz Boğazı’nın açılmasına müsaade vermeyeceğini duyurdu. Savaş öncesi periyotta her gün milyonlarca varil petrol taşınan boğazda gemi trafiği düşük düzeylerde seyrediyor.

PAKİSTAN ARABULUCULUĞU

Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir, pazar günü İran liderliğiyle görüşmek üzere Tahran’daydı. Pakistan, savaşın başlangıcından bu yana ABD ile İran arasında kilit bir arabulucu oldu.

Al Arabiya’nın bildirdiğine nazaran Munir, ziyaret öncesinde Trump ile görüştü ve İranlılara yeni bir teklif sundu. Beyaz Saray, Trump’ın Munir ile görüştüğünü inkar etmedi fakat İran ile mevcut yahut planlanan müzakerelerin olmadığını söyledi.

Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir

‘UYARI ATEŞİ’

Columbia Üniversitesi’nden Richard Nephew, ABD’nin aslında İran’a karşı “azami baskı” siyaseti izlediğini belirterek, “Eğer şimdi bunu yapmadıysanız, o vakit ABD hükümeti son 19 aydır ne yapıyordu?” diye sordu.

Uzman isim, Bessent’in “herkese berbat davranışlarını düzeltme fırsatı veriyorum” kelamlarını ise “Bu, altı ay içinde memleketler arası finans sistemlerinizi havaya uçurmaya hazır olduğu manasına mı geliyor?” formunda yorumladı.

Demokrasiyi Savunma Vakfı’ndan Behnam Ben Taleblu ise Bessent’in açıklamasının İran üzerinde büyük tesir yaratma potansiyeli taşıyan bir “uyarı ateşi” olduğunu söyledi. Taleblu’ya nazaran, vurgu şirketlerden ve yasadışı ağlardan aracıları ortadan kaldırmaya yönelik olacak.

ABD’li yetkililer, boğazdaki yeni gelişmeler ve Körfez’den çıkan petrol hacminin artmasının İran’ı gelecekteki müzakerelerde kıymetli bir kozundan yoksun bıraktığını ve Umman ile İran arasındaki muhtemel mutabakatları geçersiz kıldığını söylüyor. ABD’li yetkililer, şu anda İran ile müzakere etmediklerini, Tahran’ı sıkıştırdıklarını savunarak, baskının İranlıları tekrar masaya getirebileceğini söz etmişti.