ABD’de tarihi dava. “Görüyorduk, müdahale etmiyorduk”

ABD’nin Kaliforniya eyaletine bağlı Oakland kentindeki federal mahkemede, sosyal medya platformları Facebook ve Instagram’ın sahibi Meta şirketine karşı açılan tarihi dava başladı.

Duruşmada öne çıkan en kritik tezlerden biri, şirketin 13 yaşından küçük milyonlarca çocuğu tespit etmesine karşın onları sistemden uzak tutmak için hiçbir somut adım atmaması oldu.

Aralarında New York ve Kaliforniya’nın da bulunduğu, hem Demokrat hem Cumhuriyetçi kanattan 29 eyaletin 2023 yılında başlattığı dava, sosyal medyanın gençler üzerindeki tesirlerine dair bugüne kadarki en büyük tüzel imtihan olarak nitelendiriliyor.

Eyaletler, şirketin çocukların zımnilik haklarına ait federal ve eyalet yasalarını tekraren ihlal ettiğini savunuyor.

Davanın açılış oturumunda Kaliforniya Başsavcı Yardımcısı Megan O’Neill, Meta’nın şirket içi dokümanlarına nazaran Instagram’da 11 ve 12 yaşlarında milyonlarca kullanıcı bulunduğunu bildiğini, ama onları platform dışına itmek ismine neredeyse hiçbir şey yapmadığını belirtti.

Reuters ajansının aktardığına nazaran O’Neill, sekiz kişilik heyete hitap ederken Mark Zuckerberg’e kadar uzanan şirket içi araştırma, e-posta ve yazışmalara işaret etti.

O’Neill, Meta’nın iş modelini “kullanıcıları yakalamak, mümkün olduğunca uzun müddet tutmak, bilgilerini toplamak ve kamuoyuna açıklama yaparken gerçekleri gizlemek” kelamlarıyla özetledi.

İddia makamına nazaran, şirket içi araştırmalarda “geçirilen vakti artırmak için tasarlanan eser özelliklerinin düzgün hissetmeyle taban tabana zıt olduğu” tespit edilmiş ve gençlerin kullanım alışkanlıklarının “bağımlı anlatısı” taşıdığı kaydedilmişti.

Duruşmada ayrıyeten, şirket içindeki yazışmalarda kimi çalışanların Instagram’ı “uyuşturucu”, kendilerini ise “satıcı” olarak nitelendirdiği ve Instagram Başkanı Adam Mosseri’ye gönderilen bir e-postada “gençlerin geçirdiği sürenin” ana gaye olarak konduğu paylaşıldı.

Meta’nın başavukatı Paul Schmidt ise savları reddetti. Schmidt, platformda 11 ve 12 yaşlarında tespit edilen kullanıcı sayısının milyonlar değil yaklaşık 100 bin civarında olduğunu söyledi.

Yaş doğrulama konusunda Meta’nın elini kolunu bağlayan ögenin, şirketin şahsen ihlal etmekle suçlandığı kapalılık kanunları olduğunu savunan Schmidt, bu yasalar sebebiyle küçük yaştaki kullanıcıları takip etmek için gereken bilgileri saklayamadıklarını ileri sürdü.

Sosyal medya bağımlılığı diye bir kavramın tıbben ve bilimsel olarak var olmadığını tez eden Schmidt, Mark Zuckerberg ve Adam Mosseri’nin platformları bağımlılık yapan biçimde tasarlamadığına yönelik evvelki beyanlarını hatırlattı.

Schmidt, O’Neill’ın sunduğu araştırmada “her 5 gençten 1’inin Instagram’ın kendisini daha berbat hissettirdiğini” belirttiğini kabul ederken, birebir raporda gençlerin yüzde 41’inin platformun kendilerini daha yeterli hissettirdiğini, öteki yüzde 41’in ise hiçbir tesir yaratmadığını söylediğini kaydetti.

Açılış konuşmalarının akabinde eski Meta güvenlik mühendisi Arturo Bejar eyaletlerin birinci şahidi olarak dinlendi.

Meta’da “hızlı hareket et ve bir şeyleri kır” kültürünün hakim olduğunu vurgulayan Bejar, şirketin 13 yaş altındaki çocukların platformdaki varlığını denetleme konusunda “sorma, söyleme” yaklaşımını benimsediğini ve Reels üzere kısa görüntü eserleri piyasaya sürülürken güvenliğin birinci evrede dikkate alınmadığını söyledi.

Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers, Meta’nın Bejar’ın tanıklığını engelleme talebini reddetti.

California, Colorado, Kentucky ve New Jersey’nin başını çektiği eyaletler; Meta’nın beğeni sayılarını ve sonsuz kaydırma özelliğini kaldırmasını, genç kullanıcılar için mühlet sonları getirmesini ve 13 yaşından küçüklerin sistemden kesin biçimde engellenmesini talep ediyor.

Mahkemede heyetin tavsiye niteliğinde bir karar vermesi, Meta’nın sorumluluğuna ve uygulanacak yaptırımlara ise Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers’ın hükmetmesi bekleniyor.

Meta cezaların 1,4 trilyon dolara kadar çıkabileceğini söylerken, başsavcılar fiyatın 200 milyar dolar civarında olabileceğini belirtiyor.

Mahkeme dışında toplanan protestocular arasında, 2021 yılında Facebook üzerinden maksat alındıktan sonra intihar eden 15 yaşındaki Riley Basford’ın annesi Mary Rodee de yer aldı.

Altı hafta sürmesi beklenen ve Mark Zuckerberg ile Adam Mosseri’nin de söz vermesi öngörülen dava sürerken Meta payları salı gününü yüzde 4,4 düşüşle 543,67 dolardan tamamladı.

Snap, ByteDance ve Alphabet şirketleri de benzeri savlarla açılmış binlerce davayla karşı karşıya.