ABD’de bilim insanları kasırga gücünü ölçmek için onları kullanıyor

Delaware Üniversitesi araştırmacıları, ABD’nin Doğu Kıyısı açıklarında köpekbalıklarının okyanusta dolaşırken topladığı dataların kasırgaların karaya ulaşmadan evvelki beklenen şiddetini anlamaya yardımcı olup olamayacağını araştırıyor.

Bilim insanları, köpekbalıklarını okyanus şartlarını neredeyse gerçek vakitli izleyen hareketli gözlemciler olarak kullanmayı ve taşıdıkları sensörlerden gelen ölçümleri oşinografi, atmosfer ve iklim modellerinde değerlendirmeyi deniyor.

Sinemada “Jaws”ın katil köpekbalığından “Sharknado” sinemalarında hortumlarla savrulan yırtıcılara kadar yaz kaygısının simgelerinden biri olarak gösterilen köpekbalıkları, bu araştırmada farklı bir fonksiyona kavuşuyor.

ABD’nin Doğu Kıyısı sularında ilerleyen bir köpekbalığı artık sadece avlanıyor olmayabilir; birebir vakitte bilim insanlarının bir kasırganın karaya ulaşmadan evvel ne kadar şiddetli olabileceğini anlamasına yardımcı olacak dataları de topluyor olabilir.

Araştırmada kullanılan CTD etiketleri, bağlandıkları deniz canlıları yüzüp dalarken okyanusun elektrik iletkenliğini, sıcaklığını ve derinliğini ölçen küçük elektronik aygıtlardan oluşuyor.

Elektrik iletkenliği, tuzlulukla yakından bağlantılı bir ölçüm olarak kullanılıyor.

Delaware Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Politikası Okulu’nda profesör ve araştırmanın baş yürütücüsü Aaron Carlisle, Reuters ajansına yaptığı açıklamada, “Hayvanların taşıdığı sensörler, bilhassa bilimsel müşahedelerin seyrek olduğu kutup bölgelerindeki deniz fillerinde, oşinograflar tarafından yıllardır muvaffakiyetle kullanılıyor” dedi.

Carlisle’a nazaran köpekbalıkları bu tıp araştırmalar için yeni bir imkan sunuyor.

Bunun sebepleri arasında köpekbalıklarının sayıca çok olmaları, geniş alanlara yayılmaları ve muhafaza altındaki birçok deniz memelisine kıyasla daha kolay erişilebilir olmaları bulunuyor.

Şimdiye kadar köpekbalıklarına takılan izleme aygıtları çoklukla bu balıkların nereye gittiklerini ve hangi hayat alanlarını kullandıklarını takip etmeye yarıyordu.

Delaware Üniversitesi araştırmacıları ise kasırga araştırmaları bakımından en faydalı ölçümleri toplayabilecek köpekbalıklarını seçiyor.

Araştırmacılar ayrıyeten, üzerlerindeki aygıtların bilgileri uydulara aktarabilmesi için gereğince sık su yüzüne çıkan tipleri tercih ediyor.

Daha evvel yapılan incelemelerde kısa yüzgeçli makolar, mavi köpekbalıkları, düz başlı çekiç köpekbalıkları ve genç büyük beyaz köpekbalıkları, Kuzey Atlantik’teki bu cins araştırmalar için güçlü adaylar olarak belirlendi.

Carlisle, “Asıl ilgilendiğimiz, okyanusun karışım katmanı olarak bilinen üst kesitindeki ısı miktarı” dedi.

Carlisle kelamlarını şöyle sürdürdü: “Su sütununun kasırga şiddetini sahiden belirleyen kısmı burası. Karışım katmanı ne kadar sıcaksa kasırga da o kadar güçlü oluyor, zira kasırgaları besleyen ısıyı bu katman barındırıyor.”

Köpekbalıklarına aygıt takma çalışmaları, yoğun göç eden çeşitlerin Atlantik’in daha açıklarındaki kışlık ömür alanlarından kıyıya yaklaştığı mayıs başında başlıyor.

Delaware Üniversitesi’nde deniz bilimleri alanında doktora yapan Caroline Wiernicki’nin aktardığına nazaran araştırmacılar, bir araştırma gemisiyle kıyıdan 30 ila 40 mil, yani 50 ila 65 kilometre açığa çıkıyor.

Wiernicki, araştırmacıların burada yemli oltaları denize bıraktığını ve bir köpekbalığının yemi alması için ekseriyetle iki ila üç saat beklediğini söyledi.

Carlisle, “Etiketler sırt yüzgecine takılıyor. Köpekbalığı yüzgeciyle su yüzeyine her çıktığında etiket, yörüngedeki uydu alıcıları ağıyla bağlantı kurup bilgileri aktarabiliyor” dedi.

Carlisle’ın anlatımına nazaran aygıt takma süreci, araba yarışlarındaki “pit grubu gibi” yürütülüyor ve ekseriyetle beş dakikadan kısa sürüyor.

İşlem, köpekbalıkları üzerindeki tesirin en aza indirilmesi emeliyle kurumsal hayvan bakımı nezareti altında yapılıyor.

Cihazlar, vakitle aşınıp düşecek biçimde tasarlanmış gereçlerle hayvanlara tutturuluyor.

Her köpekbalığı hür bırakılmadan evvel sıhhat denetiminden de geçiriliyor.

Carlisle, gerilime giren yahut ziyan gören bir köpekbalığının doğal davranmayabileceğini, bunun da toplanan bilgilerde yanlılığa yol açabileceğini söyledi.

Wiernicki, tanınan kültürde köpekbalıklarının “saçma derecede dramatik” biçimde tasvir edilmesiyle araştırma sırasındaki çok daha sakin gerçekliği karşılaştırdı.

Bu gerçeklik, 1975 üretimi “Jaws” sinemasında hayali Amity Adası’na dehşet saçan dev büyük beyaz köpekbalığından çok daha az dramatik.

Wiernicki, “Daha çok, Muhasebe’den Bob’un işe giriş yapıp tekrar yola koyulmadan evvel günün sıcaklık profillerini teslim etmesine benziyor” dedi.

Proje, şuurlu biçimde abartılı “Sharknado” sinema serisindeki görüntüden da epeyce uzak.

Wiernicki, “Köpekbalıklarını şimdi su hortumlarının içine sokup çıkarmıyoruz” diye latife yaptı ve köpekbalıklarıyla çalışmanın “çok eğlenceli” olabileceğini ekledi.

Proje başarılı olursa köpekbalıklarının topladığı datalar, ABD’nin Doğu Kıyısı’na yaklaşan kasırgaların ne kadar güçlü olacağına ait kestirimlerin geliştirilmesine yardımcı olabilir.

Wiernicki, bu bilgilerin Kuzey Carolina’dan Massachusetts’e kadar uzanan bölgelerdeki topluluklara, giderek güçlenen fırtınalara karşı kıyıların dayanıklılığını artırmak için daha emniyetli bilgiler sağlayabileceğini söyledi.

Carlisle ise, insanların birçoklarının doğal ortamında hiçbir vakit bir köpekbalığıyla karşılaşmayacağını, lakin birçok kişinin bu hayvanları korkutucu kalıplar üzerinden tanıdığını belirtti.

Carlisle, “Onlar okyanusa kusursuz biçimde ahenk sağlamış, fevkalâde hayvanlar ve onlardan muazzam ölçüde şey öğrenebiliriz. Köpekbalıklarının insanlara yardımcı olabileceğini gösterebilirsek iki taraf da kazanır” dedi.