ABD ateşkesi uzatmadı, İran’dan ”tam taarruz” açıklaması geldi

ABD’nin süreksiz ateşkes mutabakatının mühletini uzatmayacağını açıklamasıyla, barış görüşmelerine yönelik ilerleme ve stratejik Hürmüz Boğazı’ndan petrol tankerlerinin tekrar geçişine ait ümitler da sekteye uğradı. ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik ataklarıyla başlayan savaşın uzaması riski arttı.

Reuters’a konuşan üst seviye İranlı yetkili, İranlı kurumların Hürmüz Boğazı ve bölgenin genelinde tansiyonun tırmanmasına hazırlıklı olması gerektiğini belirtti.

Yetkili, diplomasinin başarısız olması durumunda Tahran’ın ABD’nin deniz ablukasını kırmak için “zamanında ve hassas” bir askeri hücum düzenlemeye hazır olduğunu söyledi.

60 GÜNLÜK SÜRE DOLDU

İran ile ABD arasında savaşı sona erdirmek maksadıyla 17 Haziran’da imzalanan mutabakat zaptı, taraflara kesin bir barış muahedesine varabilmeleri için 60 gün müddet tanıyordu.

Mutabakat, İran’ın nükleer programı ve ABD yaptırımlarını kapsayacak daha geniş bir mutabakat için müzakere süreci öngörüyordu.

Ancak muahede, global petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz ticareti açısından kritik değerdeki Hürmüz Boğazı’nın denetimi konusunda yaşanan uyuşmazlık sebebiyle kısa sürede çözülmeye başladı.

ABD Başkanı Donald Trump’a pazartesi günü Washington’ın haziranda imzalanan süreksiz muahedeyi uzatmayı düşünüp düşünmediği soruldu. Trump, bu türlü bir planlarının olmadığını söyledi.

ABD İLE DEVRİM MUHAFIZLARI ARASINDA ARKA KAPI TEMASI

Müzakereler çıkmaza girerken ABD ile İran Devrim Muhafızları arasında arka kapı diplomasisinin yürütüldüğüne ait haberler de gündeme geldi.

Axios’un bahse yakın iki kaynağa dayandırdığı haberine nazaran, eski ABD Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard, Devrim Muhafızları ile yakın münasebetleri bulunan Iraklı Kürt bir başkanla görüştü. ABD’nin bu aracı üzerinden Devrim Muhafızları Komutanı General Ahmed Vahidi’ye mesaj gönderdiği öne sürüldü.

Trump’ın damadı ve özel temsilcisi Jared Kushner da Fox News’e yaptığı açıklamada ABD idaresi ile İran idaresinin farklı ögeleri arasındaki temasların epeyce yoğun olduğunu söyledi.

HÜRMÜZ BOĞAZI ANLAŞMAZLIĞI

İran, haziranda imzalanan mutabakatın kendisine Umman ile paylaştığı Hürmüz Boğazı’nı yönetme hakkı verdiğini savunurken Washington bu yorumu reddetti.

İran’ın, kendi belirlediği güzergâh dışında Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışan gemilere ateş açmaya başlamasının akabinde çatışmalar tekrar şiddetlendi. Trump, 7 Temmuz’da mutabakatın artık geçerli olmadığını açıklamıştı.

Reuters’a konuşan İranlı yetkili, yeni müzakerelerin başlayabilmesi için ABD’nin birkaç hafta içerisinde mutabakat kararlarının tamamını yerine getirmesi gerektiğini söyledi.

İRAN EKONOMİSİNDE SAVAŞ BASKISI

İran idaresi savaşta dirençli bir imaj vermeye çalışırken yeni ekonomik yaptırımların ülkedeki zahmetleri ağırlaştırmasından, toplumsal huzursuzluğu tekrar tetiklemesinden ve idarenin meşruiyetini daha da aşındırmasından tasa ediyor.

İran savaşa yüksek enflasyon, bedel kaybeden para ünitesi, güç badireleri, yaptırımlar ve yapısal ekonomik problemlerle girmişti. Savaşla birlikte hasar gören altyapı, aksayan ticaret, üretim kayıpları ve yine inşa maliyetleri de iktisadın üzerindeki baskıyı artırdı.

TRUMP’TAN UMMAN’A TEHDİT

İran, Hürmüz Boğazı’nın idaresi konusunda Umman ile farklı bir muahede için görüşmeler yürütürken tarafların mutabakata yakın olduğu bildirildi.

Trump ise ABD’nin uzun süredir güvenlik ortağı olan Umman’a yönelik epeyce sert bir tehditte bulundu. Fox News’e konuşan Trump, Umman’ın ABD’nin önüne çıkması halinde ülkeyi bombalamakla tehdit etti.

Savaşta bugüne kadar birçok İran ve Lübnan’da olmak üzere binlerce kişi hayatını kaybetti. İran da aralarında Umman, Ürdün, Kuveyt, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan’ın bulunduğu ülkelerdeki ABD askeri üsleri ile altyapı tesislerini maksat aldı.

PETROL FİYATLARI YÜKSELDİ

Savaş güç piyasalarını da etkiledi. Brent petrol savaş sırasında 126 dolara kadar çıkarak savaş öncesi düzeyinin yaklaşık yüzde 75 üzerine yükseldi.

Brent petrolün varil fiyatı pazartesi günü 2 doların üzerinde artışla 90,87 dolardan kapandı. ABD’de akaryakıt fiyatları da savaş öncesindeki galon başına 3 doların altındaki düzeylerden 4 doların üzerine çıktı.