ABD ile İran arasında tekrar ateşkes mi? Son 24 saatte yaşananlar

ABD’nin İran’a yönelik hava akın zincirine iki hafta sonra birinci sefer ara vermesine rağmen Ortadoğu’daki çatışmalar hafta sonu Hazar Denizi ve Kızıldeniz çizgisine yayılarak genişledi.

Yemen’de Husiler Suudi Arabistan’ın Kızıldeniz kıyısındaki petrol altyapısını füze ve insansız hava araçlarıyla gaye alırken, Tahran idaresi Ukrayna’yı Hazar Denizi’nde bir İran ticari gemisine akın düzenlemekle suçladı.

ABD Merkez Komutanlığı cumartesi günü yaptığı açıklamada İran’a yönelik deniz ablukasının “tam kapasiteyle yürürlükte kaldığını” duyurdu, fakat tırmanan 13 gecelik akın dalgasının sebep durdurulduğuna ait detay vermedi.

Hafta sonu boyunca İran’dan da komşu ülkelere yönelik yeni bir misilleme saldırısı bildirilmedi.

Saldırılara verilen araya ait değerlendirmede bulunan ABD Başkanı Donald Trump’ın yönetiminden üst seviye bir yetkili, Trump’ın “tercihinin her vakit diplomasiden yana olduğunu net biçimde ortaya koyduğunu, fakat masaya önemli bir iradeyle oturmamaları halinde neler yaşanacağını İran tarafına gösterdiğini” söyledi.

New York Times gazetesi mevzuya yakın iki kaynağa dayandırdığı haberinde, Trump’ın İran’a yönelik hücumları artırma planlarını şimdilik askıya aldığını yazdı.

Gazeteye göre ABD Başkanı ve danışmanları, çatışmanın genişlemesi, mühimmat stoklarının tükenmesi, Basra Körfezi’ndeki müttefiklerin uzaklaşması, güç tedarikinin aksaması ve global iktisadın ziyan görmesi risklerinden dert duyuyor.

CNN’e konuşan bir ABD’li yetkili de ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ve Genelkurmay Başkanı General Dan Caine’in cuma günü Beyaz Saray’da yapılan toplantıda Trump’a mühimmat stoklarındaki azalmaya dair çekincelerini ilettiğini aktardı.

ABD Savunma Bakanlığı kaynakları operasyonların “askıda olduğunu” doğruladı.

Çatışmaların başka boyutunda Tahran, Hazar Denizi’nde İran’a ilişkin bir ticari geminin Ukrayna güçlerince amaç alındığını duyurdu.

İran Dışişleri Bakanlığı tarafından yayımlanan resmi bildiride, 25 Temmuz Cumartesi sabaha karşı Hazar Denizi’nde meydana gelen atakta gemide patlama yaşandığı, bir mürettebatın ömrünü yitirdiği ve bir mürettebatın yaralandığı kaydedildi.

İran Dışişleri Bakanlığı söz konusu eylemi Birleşmiş Milletler (BM) Şartı’nın 2. maddesinin 4. fıkrasının ihlali ve açık bir “saldırı eylemi” olarak niteledi.

Resmi açıklamada, “Ukrayna rejiminin Hazar Denizi’nde İran ticari gemisine yönelik, şahsen söz konusu rejimin başkanı tarafından da açıkça kabul edilen bu tecavüzü, Ukrayna’nın İran İslam Cumhuriyeti’ne karşı mantıksız ve düşmanca yaklaşımının devam ettiğini göstermektedir” sözlerine yer verildi.

İran, Rusya ile Ukrayna arasındaki çatışmalara hiçbir vakit müdahil olmadığını tekrarlayarak BM Güvenlik Konseyi, Avrupa ülkeleri ve tüm BM üyelerinin dikkatini bu duruma çekti.

Tahran, Ukrayna’nın memleketler arası hukuku ihlal etmekle kalmayıp savaşı tehlikeli bir halde yayma arayışında olduğunu savundu.

Saldırının akabinde Ukrayna’nın Tahran Maslahatgüzarı Dışişleri Bakanlığına çağrılarak “düşmanca ve cürüm teşkil eden” hareket resmi protestoyla kınandı.

İran’ın sert tepkisi, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin yaptığı açıklamalarla tıpkı periyoda denk geldi.

Zelenski, Rusya’nın Ortadoğu’daki uydu müşahede datalarını İran’a aktardığını ve Tahran’ın bölgedeki füze ataklarını bu datalarla yönlendirdiğini tespit ettiklerini öne sürmüştü.

İran idaresi memleketler arası hukuk ve legal müdafaa prensibi çerçevesinde ulusal güvenlik ve çıkarlarını korumakta tereddüt etmeyeceğini kaydetti.

Diğer yandan İran Silahlı Kuvvetleri Hatem’ül Enbiya Merkez Karargahı Komutanı Tümgeneral Ali Abdullahi, ABD güçlerine karşı sabit bir denklem uygulayacaklarını duyuru etti.

Abdullahi, “Savaş meydanında düşmana uygulanabilirliğini kanıtladığımız kuralı bundan bu türlü duyuru edilmiş sabit denklem sayıyoruz; aziz İran vatandaşlarının katledildiği her duruma karşılık bir ABD askerinin helak olması kaçınılmazdır” şeklinde konuştu.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Hürmüz Boğazı’nın bir ay içinde tekrar açılmasını öngören mutabakat muhtırasının 5. maddesinde hiçbir belirsizlik bulunmadığını açıkladı.

Ülke basınına konuşan Arakçi, gerekli düzenlemeleri yapma yetkisinin büsbütün Tahran’da olduğunu vurguladı.

Arakçi, “Bu düzenlemeler, seyrüsefer trafiğinin savaş öncesi düzeylere dönmesini sağlamak üzere rota ve deniz koridorlarını belirleme yetkisinin İran’da olduğu manasına gelmektedir. Yeni bir koridor eklenecekse yahut mevcut bir koridor iptal edilecekse bu fakat İran ile istişare içinde ve 5. madde çerçevesinde yürütülmelidir” dedi.

Tahran tarafından belirlenen rota ve koridorların güvenlik ve seyrüsefer emniyeti gerekçesiyle oluşturulduğunu belirten Arakçi, bölgenin mayınlandığını hatırlattı.

Arakçi, ABD güçlerinin gemileri İran’ın belirlediği güzergahın dışına yönlendirerek Hürmüz Boğazı’nda farklı rotalar kullanmaya zorladığını ekledi.

Bölge ülkeleriyle alakalara değinen Arakçi, Tahran’ın hiçbir komşusuna karşı düşmanca niyet beslemediğini ve bu durumun bölgede giderek daha fazla anlaşıldığını söz etti.

Bölgesel güvenliğin kolektif bir sistemle sağlanması gerektiğini belirten Arakçi, “Güvenlik dışarıdan satın alınamaz. Bölgedeki birtakım ülkeler ABD üslerinin mevcudiyetinin kendi güvenliklerini tehdit eden bir ögeye dönüştüğünü kavramaya başladı” değerlendirmesini yaptı.

Basra Körfezi’ndeki süreksiz durulmaya karşın Yemen’deki Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik taarruzları, Hürmüz Boğazı’nın akabinde Kızıldeniz seyrüsefer çizgisinin da çatışma bölgesine dönüştüğünü gösterdi.

Husi askeri sözcüsü Yahya Seri, Suudi devlet petrol şirketi Aramco’nun Cizan ve Yanya kentlerindeki tesislerine füze ve insansız hava araçlarıyla taarruz düzenlediklerini açıkladı.

Sosyal medyada yer alan ve teyit edilen imajlarda, Yemen hududuna yakın Cizan’da bulunan ve günlük 400 bin varil ham petrol sürece kapasitesine sahip Aramco rafinerisi bölgesinden yoğun dumanların yükseldiği görüldü.

Asya merkezli ticari kaynaklar Cizan’daki yakıt ve petrol depolama tesislerinde hasar oluştuğuna dair bilgilendirildiklerini aktardı. Aramco mevzuya ait bilgi taleplerine cevap vermedi.

Kızıldeniz’deki temel petrol limanı olan ve Hürmüz Boğazı’ndaki ablukayı baypas etmek için kullanılan Yanya kentinde ise petrol tesislerini gaye alan iki füze Suudi hava savunma sistemlerince imha edildi.

Saldırılar üzerine Yemen’de Suudi Arabistan dayanaklı memleketler arası tanınırlığa sahip hükümet güçleri, Marib ve El-Cevf vilayetlerindeki Husi mevzilerine hava harekatı düzenledi.

Yemen’deki tarafların cephe sınırlarına askeri sevkiyatı artırdığı bildirildi. 2022 yılından bu yana uygulanan ateşkesin bozulmasıyla Husiler Suudi Arabistan’a deniz ablukası ilan etti. Husi lideri Abdulmelik el-Husi, Suudi Arabistan’a ilişkin tüm petrol tesislerinin legal maksat olduğunu duyurdu.