13 bin 574 kültür varlığı Türkiye’ye geri getirildi

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü münasebetiyle sosyal medya hesabından bir ileti yayımladı.

Anadolu’nun binlerce yıllık kültürel mirasını müdafaanın ehemmiyetini vurgulayan Ersoy, kaçak kazıların yapıtları ilişkin oldukları bağlamdan kopardığını ve geçmişi anlamamızı sağlayan bilimsel bilgileri geri dönülmez biçimde yok ettiğini söz etti.

Kültür varlığı kaçakçılığına karşı ilgili kurumlarla eşgüdüm içinde çalıştıklarını belirten Bakan Ersoy, toplumun desteğinin değerini vurgulayarak vatandaşları da bu çabaya takviye vermeye davet etti.

Kültür varlığı kaçakçılığıyla gayretin en değerli garantilerinden birinin toplumsal hassaslık olduğunu vurgulayan Bakan Ersoy, 14 Kasım münasebetiyle yayımladığı bildirisinde kültürel mirasın korunması için vatandaşlara davette bulundu.

Bakan Ersoy, paylaşımının şu tabirleri kullandı:

“Bu toprakların binlerce yıllık bir kıssası var. Her kültür varlığı, bu kıssanın eşsiz bir modülü. Kaçak kazılarla tahrip edilen her alan ve ilişkin olduğu bağlamdan koparılan her eser, geçmişle kurduğumuz bağı zedeliyor ve bilimsel bilgilerin geri dönülmez biçimde kaybolmasına sebep oluyor. Bu mirası korumak ve gelecek jenerasyonlara eksiksiz aktarmak için kararlılıkla çalışıyoruz. Güvenlik güçlerimiz, gümrük teşkilatımız ve adli makamlarımızla iş birliği içinde kültür varlığı kaçakçılığıyla uğraş ediyoruz. Diplomasi, bilimsel çalışmalar ve memleketler arası iş birlikleriyle yapıtlarımızın ilişkin oldukları topraklara dönmesini sağlıyoruz.”

Kültür ve Turizm Bakanı, sözlerine “UNESCO öncülüğünde yürütülen milletlerarası çalışmalara katkı sunuyor, kültürel mirasın korunmasında ülkeler arasındaki iş birliğinin ve ortak sorumluluğun değerini her platformda vurguluyoruz. Bu gayretin en büyük garantilerinden biri de vatandaşlarımızın duyarlılığıdır. Zira kültürel mirasımızı korumak, hepimizin ortak sorumluluğudur. 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü vesilesiyle tüm vatandaşlarımızı bu sorumluluğa ortak olmaya, kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya ve kültürel mirasımıza sahip çıkmaya davet ediyorum” diye devam etti.

Türkiye’nin kültür varlığı kaçakçılığıyla çabada yürüttüğü milletlerarası çalışmalar, eser iadelerinde değerli sonuçlar ortaya koydu.

Kültür ve Turizm Bakanlığının datalarına nazaran 2002-2026 yılları arasında yurt dışından Türkiye’ye getirilen kültür varlığı sayısı 13 bin 574’e ulaştı. Sadece 2026 yılında 126 kültür varlığı ülkemize kazandırıldı.

Bakanlık, yurt dışına yasa dışı yollarla çıkarılan kültür varlıklarının tespit edilmesi ve iadesinin sağlanması hedefiyle memleketler arası hukuk düzeneklerini, bilimsel araştırmaları ve diplomatik teşebbüsleri birlikte yürütüyor.

ABD’DEN İADESİ SAĞLANAN 100 ESER TÜRKİYE’YE KAZANDIRILDI

Kültür varlığı kaçakçılığıyla çabada son devrin dikkat çeken gelişmelerinden biri de Amerika Birleşik Devletleri’nden 100 kültür varlığının Türkiye’ye iadesi oldu.

ABD makamlarıyla yürütülen iş birliği sonucunda ülkemize kazandırılan eserler arasında Tokat Horoztepe kökenli 40 Erken Tunç Çağı yapıtı ve Burdur Düver kökenli 44 Arkaik Dönem yapıtı yer aldı.

İade edilen eserler arasında Aphrodisias antik kentinden yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılmış bir portre de bulunuyor.

İstanbul Arkeoloji Müzelerinde düzenlenen programla kamuoyuna tanıtılan yapıtların iadesinde bilimsel araştırmalar, arşiv evrakları ve milletlerarası isimli iş birlikleri belirleyici rol oynadı.

Türkiye’nin farklı ülkelerle yürüttüğü çalışmalar, kültür varlıklarının ilişkin oldukları topraklara geri kazandırılmasına yönelik gayretin kıymetli örneklerini oluşturuyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığı, kültür varlığı kaçakçılığıyla gayrette teknolojik imkanlardan da yararlanıyor. Bakanlığın geçtiğimiz devirde devreye aldığı yazılım sistemiyle dünya genelindeki müzayede ve galeri internet sitelerinde satışa sunulan, Türkiye’den yasa dışı yollarla çıkarılmış kültür varlıkları takip ediliyor.

Sistem üzerinden tespit edilen kuşkulu kayıtlar arşivlenerek uzmanların incelemesine sunuluyor. Elde edilen bilgiler, yapıtların kökenlerinin ve yurt dışına çıkarılma süreçlerinin araştırılmasına, iade taleplerinin bilgi ve evraklarla desteklenmesine katkı sağlıyor.

Böylece kültür varlığı kaçakçılığıyla çaba, alandaki kontrol ve memleketler arası iş birliklerinin yanı sıra dijital ortamda da sürdürülüyor.

Bakanlık, UNESCO’nun 1970 tarihli Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve Mülkiyet Transferinin Önlenmesi ve Yasaklanması İçin Alınacak Tedbirlerle İlgili Sözleşmesi’nin öngördüğü muhafaza ve uluslararası iş birliği anlayışı doğrultusunda, kültür varlığı kaçakçılığıyla çabayı, yapıtların bulundukları yerde korunmasından yasa dışı ticaretin önlenmesine, yurt dışına çıkarılan yapıtların takibinden toplumda müdafaa şuurunun geliştirilmesine kadar uzanan çok yönlü bir yaklaşımla sürdürüyor.

Bilimsel araştırmalar, güvenlik önlemleri, hukuksal süreçler ve diplomatik teşebbüsler, eğitim ve farkındalık çalışmalarıyla birlikte birbirini tamamlayan bir bütün olarak yürütülüyor.

Kültür varlıklarının iadesinde arkeolojik araştırmalar, tarihi dokümanlar, hafriyat kayıtları ve bilimsel tahliller değerli rol oynuyor.

Özellikle Boubon kökenli bronz yapıtların iadesine yönelik çalışmalar, bilimsel delillerin milletlerarası isimli süreçlerle birlikte değerlendirilmesinin başarılı örnekleri arasında yer alıyor.

Bakanlık, güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı ve isimli makamlarla uyum içinde kaçak kazıların önlenmesi ve yasa dışı kültür varlığı ticaretiyle çaba çalışmalarını sürdürürken memleketler arası kuruluşlar ve ilgili ülkelerin yetkili makamlarıyla da iş birliği yürütüyor.

Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) ile yürütülen çalışmalar da bu iş birliğinin bölgesel boyutunu oluşturuyor. Kültür varlığı kaçakçılığının önlenmesine yönelik çalışmalar kapsamında, Güneydoğu Avrupa’da hukuksal altyapının, operasyonel kapasitenin ve ülkeler arasındaki bilgi paylaşımının güçlendirilmesi hedefleniyor.