Sessiz pandemi: Türkiye’de 14 milyon hasta var! O hastalardan kimileri öykülerini anlattı

Diyabet, dünyada ve Türkiye’de süratle yaygınlaşırken; erken teşhis, şahsa özel tedavi ve gelişen teknolojiler hastalığın denetiminde büyük ehemmiyet taşıyor. Türkiye’de 12-14 milyon kişinin diyabetli olduğunun iddia ediliyor. Diyabet mikrobik etkeni olmayan bir pandemi üzere inanılmaz süratle artıyor. Ülkemizde her 10 yılda görülme sıklığının yüzde 100 arttığı, ikiye katlandığı saptandı.

DİYABET ÖNLENEBİLİR BİR HASTALIK

Diyabetin 0-90 yaş arasında her yaşta ortaya çıkabildiğine ve uygun izlenmediğinde önemli organ hasarlarına sebep olduğuna dikkat çeken Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. M. Temel Yılmaz, hastalığın kalp-damar ve böbrek hastalıkları, hipertansiyon, obezite, görme kaybı ve bacak ampütasyonlarının temel nedenlerinden biri olduğunu belirtti.

Diyaliz tedavisi gören hastaların yaklaşık yarısında sorunun diyabete bağlı geliştiğini aktaran Prof. Dr. Yılmaz, erken periyotta tedbir alınmasının hem hastayı organ hasarlarından koruduğunu hem de tedavinin ekonomik yükünü azalttığını vurguladı.

İNSÜLİN İĞNELERİ GELECEKTE TARİH OLACAK

Diyabet tedavisinde kullanılan teknolojiler son yıllarda büyük bir dönüşüm geçirdi. Geçmişte parmaktan yapılan günlük birkaç ölçümle yürütülen takip, daima glikoz ölçen sensörler sayesinde çok daha detaylı hale geldi.

Günde 4-5 kan şekeri ölçümüyle aradaki değişimlerin birçok görülemiyor. Daima glikoz takip sistemleri yaklaşık iki dakikada bir ölçüm yapmaya başlayınca ne kadar çok şeyin atlandığı görüldü. Bu teknoloji daha da gelişecek. Vakitle insülin iğneleri ve enjeksiyonları da tarih olacak.

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Seher Tanrıkulu da teknoloji seçiminin hastanın gereksinimlerine nazaran yapılması gerektiğini belirterek, “Diyabetli çocuğu olan bir anne, geceleri çocuğunun hipoglisemiye girip girmediğini düşünerek daima telaş yaşayabiliyor. Günümüzde sensörler ve insülin pompaları bu tasayı azaltabiliyor” tabirlerini kullandı.

DÜNYADA YAKLAŞIK 589 MİLYON DİYABETLİ VAR

Türkiye’deki diyabet hastalığı bilgilerine ait bilgiler paylaşan Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Özlem Çelik ise, Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun bilgilerine nazaran dünyada yaklaşık 589 milyon diyabetli bulunduğunu belirterek, 2050 yılında bu sayının 850 milyonun üzerine çıkmasının beklendiğini söyledi.

Türkiye’nin diyabet görülme sıklığında Avrupa’da birinci sırada yer aldığına dikkat çeken Prof. Dr. Çelik, ülkemizde diyabet prevalansının yüzde 16,5’e ulaştığını ve hasta sayısının 15 milyona yakın olduğunun varsayım edildiğini belirtti.

PEK ÇOK ORGANI ETKİLİYOR

Dyabetin yol açabildiği organ hasarlarını anlatan Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Tuğçe Apaydın, diyabetin sadece kan şekerini etkileyen bir hastalık olmadığını vurgulayarak şu bilgileri verdi: “Diyabet; gözden böbreğe, kalp ve damarlardan sinirlere kadar pek çok organı etkileyen sistemik bir hastalıktır. Diyabetli bireylerde koroner arter hastalığı gelişme riski iki kat fazladır. Travmaya bağlı olmayan bacak ampütasyonlarının en değerli sebebi diyabettir. Diyabet, önlenebilir körlük sebeplerinin de başında gelir.”

GLP-1 İLAÇLARINI SAĞLIK KONTROLÜ OLMADAN KULLANMAYIN

Son yıllarda “zayıflama iğnesi” olarak gündeme gelen GLP-1 grubu ilaçların gerçekte diyabet tedavisindeki kıymetli gelişmelerden biri olduğunu belirten uzmanlar, GLP-1 grubu ilaçların kesinlikle doktor değerlendirmesi ve sıhhat takımı denetiminde kullanılması gerektiğini söylüyor.

GLP-1 analogları son yıllarda tıbbın en kıymetli buluşlarından biridir. Fakat bunlar özensiz kullanılabilecek zayıflama ilaçları değildir. Safra kesesinde taş, amilaz ve lipaz yüksekliği yahut trigliserit seviyesinin 500’ün üzerinde olması üzere durumlarda bu ilaçların kullanılması uygun olmayabilir. Bu sebeple tedavi öncesinde gerekli denetimlerin yapılması şarttır

Bu ilaçların Türkiye’de reçetesiz alınabilmesi değerli bir sorun oluşturuyor. Sosyal medyada yayılan yanlış bilgiler de hastaların tedaviden uzaklaşmasına sebep olabiliyor.

SELİN ORAL: KİLOLARI NEDENİYLE HAREKET ETMEK İSTEMİYORDU ŞİMDİ YARI MARATON KOŞUYOR

Çocukluk ve gençlik yıllarında tenis, buz pateni ve voleybolla ilgilenen 46 yaşındaki Selin Oral, ilerleyen yıllarda ve çocuklarının doğumunun akabinde giderek kilo aldı. Yıllar boyunca kilo vermek için 18 kere diyetisyene başvuran lakin kalıcı sonuç elde edemeyen Oral, 108 kiloya ulaştığında obezite ameliyatı olmayı düşünmeye başladı.

Yapılan değerlendirmelerde insülin direncinin çok yüksek olduğu belirlenen Selin Oral ilaç tedavisi, beslenme tertibi ve antrenmanı kapsayan özel bir programa başladı. Tedavinin birinci periyotlarında yürümeye başlayan Oral, kilo verdikçe arayı artırdı. Evvel 10 kilometre yürümeyi, akabinde koşmayı başardı.

Yaklaşık 38 kilo vererek 70’li kilolara inen Selin Oral, bugün 15-20 kilometrelik koşular yapabiliyor. Nisan ayında Prag’da düzenlenecek yarı maratonda 21 kilometre koşmaya hazırlanan Oral, yaşadığı değişimi şöyle anlattı:

“Kilolarım sebebiyle hareket etmek dahi istemiyordum. Tedaviyle kilo verdikçe yürümeye, akabinde oğlumun da dayanağıyla koşmaya başladım. Evvelce hareket edemediğim için kendimi çok berbat hissederken, şimdi hareket etmediğim gün huzursuz oluyorum. En son 15,5 kilometre koştum. Maksadım Nisan ayında Prag’da 21 kilometrelik yarı maratonu tamamlamak. Etrafımda ‘Senin sayende yürümeye yahut koşmaya başladım’ diyenler var. Bu da beni ayrıyeten motive ediyor.”

NİSA GÜNER: GÖREMEDİĞİ SENSÖRÜ YAPAY ZEKAYLA TAKİP EDİYOR

Retinitis pigmentosa sebebiyle 12 yaşından sonra görme yetisini kaybeden 24 yaşındaki Psikolog Nisa Güner’e, 17 yaşında Tip 1 diyabet tanısı konuldu. Teşhis aldığı birinci periyottan itibaren glikoz sensörü kullanan Güner, son altı aydır tedavisini dijital insülin pompasıyla sürdürüyor.

Görme pürüzü sebebiyle pompayı tek başına kullanamayacağı yönündeki korkulara karşın dijital sistemlerden yararlanarak tedavisini bağımsız biçimde yönetebileceğini belirten Nisa Güner, sensör ve pompadan gelen bilgilerin iletildiği sesli ekran okuyucu sayesinde sesli olarak takip ediyor. Glikoz düzeyindeki değişimleri gösteren grafikleri ise yapay zekâya yükleyerek betimlemesini istiyor.

Pompayı kullanmaya başladığından beri rastgele bir sorun yaşamadığını belirten Nisa Güner, “Bana görme engelli olduğum için pompayı kullanamayacağımı söyleyenler oldu. Ben de ‘Bu dijital bir sistemse, kullandığım öteki dijital aygıtlar üzere bunu da kullanabilirim’ dedim. Sensörden gelen pahaları ekran okuyucu seslendiriyor. Glikoz grafiklerini de yapay zekaya yükleyip şekerimin nasıl seyrettiğini betimlemesini istiyorum. Altı aydır pompayı sıkıntısız kullanıyorum” dedi.

Bir eğitim programı için İstanbul’da beş ay tek başına yaşayan ve günlük hayatını kimsenin yardımına gereksinim duymadan sürdüren Güner, “Teknoloji gerçek kullanıldığında pürüzleri ortadan kaldırabiliyor. Diğer ülkelerde pompa kullanan görme engelli bayanları görünce ‘Onlar yapabiliyorsa ben de yapabilirim’ dedim. Şimdi hem diyabetimi yönetiyor hem de bağımsız hayatıma devam ediyorum” diye konuştu.