Çarpıcı sonuç: Çay ve kahve arasında sıhhat yarışı! Tüm ezberleri bozdu… Nerede yanlış yapılıyor?

Ülkemizde çay, kahvaltıdan iş toplantılarına, akşam sohbetlerinden misafirliklere kadar günün neredeyse her anında tüketiliyor. Kahve ise bilhassa son yıllarda değişen tüketim alışkanlıklarıyla birlikte daha geniş bir kitleye ulaştı. Dünyanın farklı ülkelerinde de benzeri bir rekabet yaşanırken, İngiltere’den gelen son datalar ise kafaları karıştırdı.

İngiltere’deki yetişkinlerin yüzde 63’ü tertipli olarak kahve içerken, sistemli çay tüketenlerin oranı yüzde 59’da kalıyor. Pekala kahvenin yükselişi sırf damak zevkiyle mi ilgili? Yoksa fincandaki içeceğin sıhhat açısından da bir karşılığı var mı?

Son yıllarda yapılan araştırmalar, hem kahvenin hem de çayın bedende farklı düzenekler üzerinden olumlu tesirler yaratabileceğine işaret ediyor. Fakat mevzu kemik, bağırsak, kalp ve beyin sıhhati olduğunda iki içeceğin avantajları birbirinden ayrışıyor.

KEMİK SAĞLIĞINDA HANGİSİ DAHA YARARLI?

Araştırmalar, tertipli çay tüketenlerin kemik sıhhati açısından kimi avantajlara sahip olabileceğini gösteriyor. Avustralya’daki Flinders Üniversitesi tarafından 65 yaş ve üzerindeki yaklaşık 10 bin bayanla 10 yıl boyunca yürütülen araştırmada, her gün çay içen bayanların kalça bölgesindeki kemik mineral yoğunluğunun çay tüketmeyenlere nazaran bir ölçü daha yüksek olduğu görüldü.

Kahve tüketiminde ise ölçünün kıymetli olduğu belirtiliyor. Orta seviyede tüketimin kemikler açısından bariz bir olumsuzluk yaratmadığı görülürken, günde beş fincandan fazla kahve tüketimi birtakım bayanlarda daha düşük kemik yoğunluğuyla ilişkilendirildi.

İngiliz Diyetisyenler Birliği sözcüsü Aisling Pigott, yüksek kafein tüketiminin kemik sıhhati üzerinde olumsuz tesirleri olabileceğini belirtiyor. Çayın kahveye nazaran daha düşük kafein içermesi ve flavonoidler açısından güçlü olması ise bu alanda çayı öne çıkaran ögeler arasında.

BAĞIRSAK SAĞLIĞINDA KAHVE ÖNDE

Kahve ve çayın ortak noktalarından biri, polifenol ismi verilen bitkisel bileşikleri içermeleri. Bu bileşikler, bağırsak bakterileri tarafından parçalanarak bedende çeşitli tesirler oluşturabiliyor. Epidemiyolog ve Zoe’nin kurucu ortağı Prof. Tim Spector’a göre kahve, Batı toplumlarının beslenmesindeki kıymetli polifenol kaynaklarından biri. Polifenollerin bağırsak mikroorganizmaları tarafından kullanılması; iltihaplanmanın azaltılması, kan şekeri denetiminin desteklenmesi ve damar sıhhatinin korunması üzere süreçlerle ilişkilendiriliyor.

Kahvenin dikkat çeken bir öbür özelliği ise lif içermesi. Bir fincan filtre kahvede yaklaşık 1,5 gram lif bulunabiliyor. Bu ölçü günlük lif muhtaçlığının küçük lakin dikkate kıymet bir kısmını oluşturuyor.

Ancak kahvenin yüksek kafein içeriği herkes için birebir derecede olumlu olmayabilir. Bilhassa bağırsak hassasiyeti bulunan şahıslarda fazla kahve tüketimi sorun yaratabilir. Kafeine hassas şahıslar için kafeinsiz kahve ise alternatif olarak öne çıkıyor; zira kafeinsiz kahve de polifenol ve lif içermeye devam ediyor.

KALP SAĞLIĞINDA ÇAY AVANTAJ SAĞLAYABİLİR

Hem çay hem de kahve tüketiminin kalp hastalığı ve inme riskindeki azalmayla bağlı olabileceğini gösteren araştırmalar bulunuyor. Fakat bilhassa yeşil çay konusunda elde edilen bulgular dikkat çekiyor. Araştırmalar, sistemli yeşil çay tüketiminin kan basıncı ve kan yağları üzere kalp-damar hastalıklarıyla bağlı birtakım risk göstergelerinde olumlu değişimlerle ilişkili olabileceğini ortaya koyuyor.

Çayda bulunan flavan-3-oller üzere polifenollerin damar işlevlerini destekleyebileceği, damarların daha esnek hale gelmesine ve kan akışının düzenlenmesine katkı sağlayabileceği belirtiliyor. Uzmanlara nazaran ölçülü tüketimde her iki içecek de kalp-damar sıhhati açısından olumlu özellikler taşıyor. Fakat çayın içerdiği birtakım polifenoller bu alanda çaya hafif bir avantaj sağlayabilir.

DAHA FAZLA KAFEİN, DAHA FAZLA KONSANTRASYON MU?

Günün bilhassa sabah saatlerinde “Bir kahve içeyim, kendime geleyim” diyenlerin tercihinin bilimsel bir karşılığı da bulunuyor. Demlenmiş kahve, hazırlanış biçimine nazaran değişmekle birlikte çoklukla çayın yaklaşık iki katı kafein içeriyor.

Kafein, uyanıklığı ve kısa vadeli konsantrasyonu artırabiliyor. Bu sebeple kahve, yoğun çalışma yahut dikkat gerektiren periyotlarda çaya kıyasla daha güçlü bir tesir yaratabiliyor. Lakin uzmanlar burada da ölçü konusunda uyarıyor. Fazla kafein tüketimi korkuyu artırabilir, aşırı uyarılmaya sebep olabilir ve bilhassa uyku sistemini bozabilir. Münasebetiyle kısa vadeli konsantrasyon artışı uzun vadede yorgunluk ve dikkat meseleleriyle sonuçlanabilir.

Prof. Spector, uzun vadeli sıhhat faydalarıyla ilişkilendirilen kahve tüketiminin genel olarak günde yaklaşık iki ila dört fincan aralığında yoğunlaştığını belirtiyor.

BEYİN SAĞLIĞINDA İKİ İÇECEK DE ARAŞTIRILIYOR

Kahve ve çay arasındaki rekabet, beyin sıhhati kelam konusu olduğunda da devam ediyor. Araştırmalar, her iki içeceğin de bunama ve inme riskiyle bağlı olabileceğini gösteriyor. Harvard Tıp Fakültesi araştırmacılarının 130 binden fazla kişinin datalarını incelediği çalışmada, günde iki ila üç fincan kafeinli kahve tüketiminin daha düşük demans riskiyle alakalı olduğu bildirildi. Misal bir alaka günde bir ila iki fincan çay tüketiminde de gözlendi.

2025 yılında yayımlanan ve yaklaşık 205 bin İngiliz orta yaşlı yetişkini dokuz yıl boyunca takip eden öteki bir araştırmada ise nizamlı şekersiz kahve tüketimi ile Alzheimer ve Parkinson hastalıklarının yanı sıra nörodejeneratif hastalıklardan vefat riskinin daha düşük olması arasında bağ bulundu. Fakat uzmanlar değerli bir detaya dikkat çekiyor: Bu çalışmaların büyük kısmı gözlemsel. Yani araştırmalar kahve yahut çay tüketimi ile daha güzel sıhhat sonuçları arasında bağ ortaya koyuyor fakat bu içeceklerin kelam konusu sonuçlara direkt sebep olduğunu kesin olarak kanıtlamıyor.

PEKİ HANGİSİ DAHA SAĞLIKLI?

Kahve ve çay arasındaki fark, aslında tek bir kazanan belirlemeyi zorlaştırıyor. Kahve bilhassa polifenol içeriği, bağırsak sıhhati ve kısa vadeli konsantrasyon açısından öne çıkarken; çay kemik ve kalp sıhhati açısından dikkat cazibeli özellikler taşıyor.

Prof. Spector, mevcut ispatların kahvenin metabolik ve kardiyovasküler sıhhat ile bağırsak mikrobiyomu açısından güçlü biçimde olumlu sonuçlarla ilişkilendirildiğini belirtiyor. Bununla birlikte çayın da polifenoller ve daha düşük kafein içeriği sebebiyle güçlü bir seçenek olduğunu vurguluyor.

Uzmanların ortak iletisi ise fincandaki içecekten çok, miktarın ve kişinin kendi bedeninin verdiği reaksiyonun değerli olduğu yönünde. Kahve uykuyu bozuyor, korkuyu artırıyor yahut sindirim sıkıntılarına yol açıyorsa çay daha uygun bir alternatif olabilir. Kahveyi düzgün tolere eden bireyler içinse, bilhassa şekersiz ve günün erken saatlerinde tüketildiğinde, kahveden vazgeçmek için güçlü bir münasebet bulunmuyor.

Türkiye’de çayın sofralardaki güçlü yerini düşündüğümüzde ise tartışmanın tahminen de en hoş tarafı şu: Sabah kahvesini tercih edenlerle ince aşikâr bardaktan çayını eksik etmeyenler arasında kesin bir kazanan belirlemek yerine, her iki içeceğin de ölçülü tüketimde farklı sıhhat özellikleri sunabileceği görülüyor.

The Telegraph’ın “Tea vs coffee: The best drink for your gut, heart and brain” başlıklı haberinden derlenmiştir.