‘Her 3 saniyede bir kişinin hayatını kaybetmesine sebep oluyor’

Vücudumuzun enfeksiyona karşı verdiği karşılığın denetimden çıkmasıyla başlayan sepsis, organlarımızda hasara, hatta mevte yol açabiliyor. Üstelik zatürreden idrar yolu enfeksiyonuna kadar sık karşılaştığımız pek çok enfeksiyon sepsise ilerleyebiliyor. 13 Eylül Dünya Sepsis Günü vesilesiyle uzmanlara danıştık. Acıbadem Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. İftihar Köksal, “Dünya genelinde her yıl yaklaşık 50 milyon insanı etkileyen ve 11 milyona yakın can kaybına yol açan bu sendrom, her 3 saniyede bir kişinin hayatını kaybetmesine sebep oluyor. Dünya genelindeki ölümlerin yüzde 20’si sepsisle ilişkilidir” diyor. Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Yoğun Bakım Bilim Dalı lideri Prof. Dr. İsmail Cinel de sepsiste en büyük düşmanın vakit olduğuna dikkat çekiyor.

NEDİR, NASIL ORTAYA ÇIKAR?

◊Sepsis, bedenin bir enfeksiyona karşı verdiği denetimsiz savunma reaksiyonu sonucunda kendi doku ve organlarına hasar vermesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır. Sepsis sadece enfeksiyonun ağırlaşması değildir; enfeksiyona karşı oluşan bağışıklık karşılığının da denetimden çıkmasıdır.
(Prof. Dr. İftihar Köksal)

HANGİ ENFEKSİYON SONRASI DAHA SIK GÖRÜLÜR?

◊En sık kaynaklar teneffüs yolu enfeksiyonları, bilhassa zatürre; idrar yolu enfeksiyonları; karın içi enfeksiyonlar ve cilt-yumuşak doku enfeksiyonlarıdır. Virüsler, mantarlar ve daha nadiren parazitler de sepsise yol açabilir.
(Prof. Dr. İftihar Köksal)

BELİRTİLERİ NELER?

◊Sepsisin birinci belirtileri arasında aşırı titreme, kas ağrısıyla birlikte olan beden ısısı artışı yahut hipotermi, benekli yahut soluk cilt, şiddetli nefes darlığı, nabız sayısında artışa eşlik eden tansiyon düşüklüğü, konuşma bozukluğu yahut kafa karışıklığı, şuur bulanıklığı, bütün gün idrar yapamama sayılabilir. (Prof. Dr. İsmail Cinel)

KİMLER RİSK ALTINDA?

◊Yaşlılıkta bağışıklık sisteminin zayıflaması süreci hızlandırır. Kronik akciğer hastalıkları, böbrek yetmezliği yahut kalp yetmezliği olanlar risk altındadır. Kanser tedavisi görenlerde, organ nakli olmuş hastalarda enfeksiyonların sepsise dönüşme suratı çok daha yüksektir. Gebeler de riskli kümeler arasındadır. (Prof. Dr. İsmail Cinel)

ERKEN MÜDAHALENİN ÖNEMİ

◊Sepsis vakte karşı yarışılan bir hastalıktır. Zira süreç ilerledikçe sirkülasyon bozukluğu ve organ hasarı artabilir ve hasta septik şoka girebilir. (Prof. Dr. İftihar Köksal)

◊Sepsis tıpkı kalp krizi yahut inme üzere saniyelerin bile hesaba katıldığı acil bir durumdur. Bilimsel bilgiler, septik şok tablosunda uygun antibiyotik tedavisine başlanmasında gecikilen her bir saatin mevt riskini yaklaşık yüzde 7 oranında artırdığını göstermiştir.” (Prof. Dr. İsmail Cinel)

TEŞHİS VE TEDAVİ

◊Hastanın ateşi, teneffüs sayısı, tansiyonu ve şuur durumu bizim için birinci işaretlerdir. Kuşku duyduğumuz an hiç vakit kaybetmeden kan, idrar yahut balgam kültürleri alırız ki hangi mikropla savaştığımızı görelim. Ayrıyeten kanda enfeksiyon belirteçlerine (en bilinenleri C-reaktif protein CRP ve prokalsitonin) bakarız ki bunların yükselmeleri kelam hususudur. Sepsis tanısı alan hastalar ekseriyetle yoğun bakım ünitelerinde takip edilir. (Prof. Dr. İsmail Cinel)

TAMAMEN İYİLEŞİR Mİ?

◊Sepsis büsbütün güzelleşebilir ve birçok hasta olağan ömrüne döner. Fakat bilhassa ağır sepsis yahut yoğun bakım tedavisi sonrasında düzgünleşme her vakit hastaneden taburcu olmakla kâfi olmaz. Vakte ve ek dayanaklara gereksinim olabilir. Birtakım hastalarda haftalar yahut aylar boyunca aşırı yorgunluk, kas güçsüzlüğü, uyku bozukluğu, iştahsızlık, konsantrasyon ve hafıza sıkıntıları, anksiyete yahut depresif belirtiler görülebilir. (Prof. Dr. İftihar Köksal)

‘Evde dinlenerek geçer’ denmemeli

◊Sepsisten korunmanın en kesin yolu onu başlatan enfeksiyonlardan korunmaktır. Aşılanma, bilhassa risk kümesindeki bireylerin zatürre (pnömokok), grip ve COVID-19 üzere aşısı olan hastalıklara karşı korunması sepsis olaylarını büyük oranda azaltır.

◊Akılcı antibiyotik kullanımı değerlidir. Gereksiz antibiyotik kullanımı, bakterilerin direnç kazanmasına yol açar. Dirençli bir bakteriyle enfekte olduğumuzda elimizdeki antibiyotikler yani silahlar işe yaramaz ve sepsis gelişme riski katlanarak artar.

◊Erken fark etmek önemli… Sıradan bir enfeksiyon (örneğin idrar yolu enfeksiyonu) geçirirken; şuur bulanıklığı, aşırı titreme, nefes darlığı yahut idrar çıkışında azalma üzere belirtiler ekleniyorsa, ‘Evde dinlenerek geçer’ demeden derhal bir acil servise başvurulmalıdır. (Prof. Dr. İsmail Cinel)