Yok olmuşlardı lakin geri döndüler: Okyanusun ‘koca ayağı’ istikrarları değiştirecek! Farklı özelliklere sahip

Kaliforniya kıyılarında bilim insanlarını heyecanlandıran bir keşif yapıldı. Yaklaşık 10 yıl evvel gizemli bir hastalık nedeniyle neredeyse büsbütün yok olan ayçiçeği deniz yıldızlarının bilinmeyen bir kolonisi bulundu.

Bu canlılar, uzun müddettir o kadar ender görülüyordu ki araştırmacılar ortasında onlara esprili biçimde “denizlerin Sasquatch’i” deniyordu. Sasquatch, Kuzey Amerika efsanelerinde ormanlarda yaşadığına inanılan ve “Kocaayak” olarak da bilinen gizemli yaratık. Yani bilim insanları için ayçiçeği deniz yıldızları, yıllardır izine rastlanamayan efsanevi bir canlıya dönüşmüştü.

DEV DENİZ YILDIZI

Ayçiçeği deniz yıldızının bilimsel ismi Pycnopodia helianthoides. Birinci bakışta renkli ve enteresan bir deniz canlısı üzere görünse de aslında okyanus ekosisteminin en değerli yırtıcılarından biri.

Yetişkin bireyleri 24 kola kadar çıkabiliyor. Yaklaşık 1 metre genişliğe ulaşabiliyor ve deniz tabanında beklenenden çok daha süratli hareket edebiliyor. En kıymetli özelliklerinden biri ise mor deniz kestanelerini avlaması.

Bu özellik, Kaliforniya kıyıları için hayati değer taşıyor. Zira mor deniz kestaneleri denetimsiz biçimde çoğaldığında, denizlerdeki kelp ormanlarını süratle tüketiyor.

2013 yılının sonunda Kuzeydoğu Pasifik’te büyük bir deniz sıcak hava dalgası yaşandı. Tıpkı periyotta deniz yıldızlarını etkileyen gizemli bir hastalık yayıldı.

“Deniz yıldızı erime hastalığı” olarak bilinen bu salgın, ayçiçeği deniz yıldızlarının büyük kısmını yok etti. Kaliforniya’daki nüfusun yüzde 99’dan fazlasının kaybolduğu kestirim ediliyor.

Bu tıbbın ortadan kaybolması, denizdeki doğal dengeyi de bozdu. Zira ayçiçeği deniz yıldızları yok olunca, mor deniz kestaneleri süratle çoğaldı.

KELP ORMANLARI ÇÖKTÜ

Mor deniz kestaneleri, kelp ismi verilen dev su yosunlarıyla besleniyor. Kelp ormanları denizlerdeki ormanlar üzere düşünülebilir. Balıklardan kabuklulara, küçük canlılardan balinalara kadar pek çok cins için barınak ve besin alanı sağlıyor.

Ancak deniz yıldızlarının yokluğu ve okyanusların ısınması, kelp ormanlarını büyük bir yıkıma sürükledi. Batı Yakası’nın kimi bölgelerinde kelp ormanlarının yüzde 90’dan fazlası kayboldu.

Bu kayıp sırf tabiat için değil, balıkçılık ve kıyı ekonomileri için de kıymetli bir sorun manasına geliyor. Zira kaya balıkları, deniz kulağı ve yengeç üzere ekonomik kıymeti yüksek tipler de bu ekosisteme bağlı yaşıyor.

Bilim insanları, ayçiçeği deniz yıldızlarının büsbütün yok olup olmadığını anlamak için yıllardır araştırma yapıyordu. Kimileri, küçük bir kümenin korunaklı bir koyda ya da gözden kaçmış bir resifte hayatta kalmış olabileceğini düşünüyordu.

Ancak uzun müddet sonuç alınamadı. Bu nedenle cins, araştırmacılar için neredeyse efsanevi bir varlığa dönüştü.

GİZLİ KOLONİ BULUNDU

Beklenen keşif, Kaliforniya’daki Sea Ranch açıklarında geldi. Sonoma State Üniversitesi’nden araştırmacılar, 2025 Haziran ayında nizamlı olarak izledikleri bir bölgede bir yetişkin ayçiçeği deniz yıldızı gördü.

Araştırma teknisyeni Rachael Karm, birinci kere yabanî tabiatta bir ayçiçeği deniz yıldızı gördüğünde büyük heyecan yaşadığını anlattı. Karm, su altında o kadar şaşırdığını ve sevindiğini, fotoğraf çekmeyi bile unuttuğunu söyledi.

Yaklaşık bir hafta sonra bölgeye tekrar giden takım, sadece birinci bulunan bireyi değil, birkaç deniz yıldızını daha tespit etti.

Araştırmacıları asıl heyecanlandıran şey, bölgede yavru ayçiçeği deniz yıldızlarının da bulunması oldu. Yavru bireylerin görülmesi, bu canlıların bölgede sadece hayatta kalmadığını, tıpkı vakitte üreyebildiğini de gösteriyor.

Bu da çeşidin geri dönüşü açısından çok değerli bir işaret kabul ediliyor. Karm’a nazaran bu keşif, yıllardır makûs haberlerle anılan Kaliforniya kıyıları için güçlü bir umut manasına geliyor.

İlk bulgunun akabinde araştırmacılar daha kapsamlı bir çalışma başlattı. Ağustos ayında farklı kurumlardan 25 bilimsel dalgıcın katıldığı büyük bir dalış aktifliği düzenlendi.

Bu aktifliğe cinsin bilimsel isminden esinlenilerek “Pycnopalooza” ismi verildi. Dalgıçlar iki gün boyunca Sea Ranch açıklarındaki koyu sistemli biçimde taradı. Bir deniz yıldızı bulduklarında pozisyonu kırmızı şamandıralarla işaretlediler.

Çalışmanın sonunda toplam 18 yetişkin ayçiçeği deniz yıldızı tespit edildi.

HASTALIĞA DİRENÇ ARANIYOR

Bilim beşerlerine nazaran bu, hastalığın yayılmasından bu yana Kaliforniya’da belgelenen en büyük ve en güneydeki ayçiçeği deniz yıldızı popülasyonu.

Bu sayı birinci bakışta küçük görünebilir. Fakat yıllardır neredeyse hiç birey bulunamayan bir çeşit için 18 yetişkin deniz yıldızı çok kıymetli kabul ediliyor.

Daha da değerlisi, bu bireylerin üreme potansiyeline sahip olması. Şayet bu koloni sağlıklı kalırsa, bölgedeki ayçiçeği deniz yıldızlarının tekrar çoğalmasına katkı sağlayabilir. Bilim insanları artık bu deniz yıldızlarının neden hayatta kalabildiğini anlamaya çalışıyor.

Kısa müddet evvel yapılan araştırmalarda, deniz yıldızlarının kitlesel vefatına yol açan hastalıkla temaslı bir bakteri tespit edildi. Bu bilgi, hastalığın nasıl yayıldığını anlamak için değerli bir adım olarak görülüyor.

Sea Ranch açıklarında bulunan 18 deniz yıldızından genetik örnekler alındı. Bu örnekler laboratuvarda inceleniyor.

Araştırmacılar, bu canlılarda hastalığa karşı direnç sağlayan özel genetik özellikler olup olmadığını araştırıyor. Şayet bu bireylerin hastalığa daha güçlü olduğu anlaşılırsa, bu bilgi laboratuvarda yetiştirilecek ayçiçeği deniz yıldızları için kullanılabilir.

ABD’de Alaska’dan Kaliforniya’ya kadar kimi laboratuvarlar, hastalığa dirençli ayçiçeği deniz yıldızlarını üretip yine tabiata bırakmayı hedefliyor.

Amaç, deniz yıldızlarının eski hayat alanlarına dönmesini sağlamak. Böylelikle mor deniz kestanelerinin denetim altına alınması ve kelp ormanlarının tekrar büyümesi mümkün olabilir.

OKYANUS İÇİN UMUT

Uzmanlar yeniden de temkinli. Zira tıpkı bölgede sağlıklı deniz yıldızlarının yanında hastalık belirtisi gösteren bir birey de görüldü. Bu durum, salgın riskinin büsbütün ortadan kalkmadığını gösteriyor.

Bilim insanları bu nedenle bulunan koloniyi yakından izlemeye devam edecek. Hem bireylerin sıhhat durumu hem de hareketleri takip edilecek.

Keşif, bölgedeki yerli topluluklar için de özel bir mana taşıyor. Kashia Band of Pomo Indians topluluğu için bu kıyı şeridi kutsal kabul ediliyor. Bölge, tarih boyunca kelp ve deniz kulağı üzere deniz eserleri açısından kıymetli bir kaynak oldu.

Kashia topluluğundan ekolog Dan Swezey, ayçiçeği deniz yıldızlarının bu bölgede bulunmasını tabiatın düzgünleşme sürecinin bir modülü olarak kıymetlendirdi.

Araştırmacılar artık Kaliforniya kıyılarında öbür bâtın ayçiçeği deniz yıldızı kümeleri olup olmadığını bulmaya çalışacak.

Bu keşif, sırf kayıp bir çeşidin yine bulunması manasına gelmiyor. Birebir vakitte çökmüş bir deniz ekosisteminin yine ayağa kalkma ihtimalini de güçlendiriyor.

Bilim beşerlerine nazaran “denizlerin Kocaayak’ı” artık sadece bir efsane değil. Kaliforniya açıklarında hakikaten yaşıyor olabilir ve kelp ormanlarının geleceğinde kritik rol oynayabilir.