Yerleşimciler saldırıyor, İsrail ordusu izliyor

Ortadoğu’nun en güçlü ordusu olarak lanse edilen ve düşman topraklarının derinliklerindeki amaçları vuran İsrail ordusu, işgal altındaki Batı Şeria’da kayalıkların üzerinde oturan küçük bir yerleşimci kümesini bir haftayı aşkın müddettir bölgeden uzaklaştıramadı.

Uzmanlar, hükümetin yerleşim hareketine verdiği dayanak ve yerleşimci ideolojisinin ordu saflarında artan tesiri sebebiyle askeri birliklerin Filistinlilere yönelik tırmanan şiddeti durdurma konusunda uzun müddettir eylemsizlik sergilediğini belirtiyor.

Nablus yakınlarındaki Kusra köyünde bir haftadan uzun mühlet evvel az sayıda yerleşimci, Filistinlileri konutlarında kuşatma altına alarak temel muhtaçlık maddelerinin girişini engelledi.

Olay milletlerarası kamuoyunda ve İsrail içinde reaksiyon topladı.

Kuşatma altındaki Filistinlilerden birinin ABD vatandaşı olması üzerine Washington müttefikinden harekete geçmesini talep ettiğini açıklarken, İsrail ordusu da bölgeye tekraren asker sevk etti.

Ancak kınama açıklamaları, bir İsraillinin gözaltına alınması ve yerleşimcilerin çadırlarının sökülmesi dışında yerleşimcileri alandan çıkarmak için neredeyse hiçbir adım atılmadı.

Olay yerine birinci ulaşan kimi askerlerin yerleşimcilerle birlikte dua ettiği görüntülendi. Ordu daha sonra bu askerler hakkında disiplin süreci başlatılacağını duyurdu.

Kuşatma altındaki bir bölge sakininin AFP ile paylaştığı görüntülere nazaran, pazartesi günü dört tekerlekli arazi araçlarıyla (ATV) alana geri dönen yerleşimcilerin İsrail güçleriyle el sıkışıp sohbet ettiği görüldü.

Eski İsrail Başbakanı Şimon Peres’in kıdemli danışmanı ve özel temsilcisi Nimrod Novik, hükümetin aşırılık yanlısı yerleşimcilere verdiği dayanağın orduyu “imkansız bir duruma” soktuğunu söz etti.

AFP’ye konuşan Novik, ordunun “şiddet yanlısı yerleşimcilere karşı sert önlemler uygulanmasını gerektiren mesleksel muhakemesi ve misyonu doğrultusunda hareket etmek ile bu teröristlere hem siyasi takviye hem de kaynak sağlayan hükümet siyasetine bağlı kalmak arasında seçim yapmaya zorlandığını” söyledi.

Novik, “Sonuç ise hataların ciddiyeti yahut ABD’nin müdahalesi kaynaklı ender istisnalar dışında tam bir felç halidir” dedi.

İsrail, memleketler arası hukuka nazaran yasa dışı kabul edilen yerleşimlerde bugün 500 binden fazla İsraillinin yaşadığı Batı Şeria’yı 1967 yılından bu yana işgal altında tutuyor. Bölgede yaklaşık 3 milyon Filistinli yaşıyor.

Başbakan Binyamin Netanyahu’nun sağcı hükümeti devrinde yerleşim inşaatları tarihi düzeylere ulaştı. Kabinedeki kimi bakanlar, İsrail yasalarına nazaran bile yasa dışı sayılan kaçak yerleşimlerin kurulmasını desteklerken Batı Şeria’nın ilhak edilmesi davetinde bulunuyor.

Filistinlilere yönelik yerleşimci şiddeti yıllardır sürüyor ve failler birçok vakit rastgele bir cezai yaptırımla karşılaşmıyor; fakat son aylarda ataklarda çarpıcı bir artış yaşanıyor.

İsrailli muharip gazilerin kurduğu “Breaking the Silence” (Sessizliği Bozmak) isimli sivil toplum kuruluşunun yöneticisi olan eski keskin nişancı Nadav Weiman, “İşgalin altyapısı o denli bir kuruldu ki bir asker için, yani bizim için, şiddet yanlısı yerleşimcilere kanunu uygulamak neredeyse imkansızken Filistinlilere istediğimizi yapmak çok kolay” sözlerini kullandı.

Weiman, askerlere yerleşimcilerle nasıl başa çıkacaklarına dair angajman kurallarının nadiren anlatıldığını, yerleşimcilerin İsrail vatandaşı statüsü sebebiyle askerlere polise başvurmaları gerektiğinin söylendiğini belirtti.

Weiman, “Batı Şeria’daki askerlerden tanıklık topladığımız 22 yıl boyunca şunu gördüm: Birliklerin büyük çoğunluğunda askere yerleşimcilere karşı ne yapabileceğine dair hiçbir şey söylenmiyor” diye konuştu.

Müdahale konusundaki isteksizliğin Batı Şeria’daki yerleşimciler ile askerler arasındaki hudutların giderek belirsizleşmesinden de kaynaklandığını lisana getiren Weiman, ordu öncesi katı ideolojik akademilere katıldıktan sonra subay olan yerleşimcilerin sayısının arttığına dikkat çekti.

Ordunun Batı Şeria Komutanı Tümgeneral Avi Bluth da Eli yerleşimindeki Bnei David askeri hazırlık akademisinde eğitim gören isimler arasında yer alıyor.

Hamas’ın 7 Ekim 2023’teki saldırısının akabinde bu hudutlar daha da iç içe geçti.

Askerlerin büyük kısmının Gazze yahut Lübnan’da savaşmaya gönderilmesiyle ordu, binlerce yerleşimci yedek askeri Batı Şeria’da kendi yerleşimlerinin güvenliğini sağlamakla vazifeli bölgesel savunma birliklerine dahil etti.

İnsan hakları örgütü Yesh Din’in datalarına nazaran, savaşın birinci aylarında yaklaşık 7 bin yerleşimci silahlandırılarak bu birliklere alındı.

Bu yedek askerlerin yerleşimci akınlarını engellemek yerine olaylara müdahale etmeme yahut şahsen bu hücumlara katılma ihtimalinin daha yüksek olduğu kaydediliyor.

Yesh Din, birçoğu artık faal yedeklik vazifesinde bulunmasa da ordunun bu şahısların ateşli silahlarını ve üniformalarını ellerinde tutmalarına müsaade verdiğini, bu durumun asker kılığına giren yerleşimcilerin şiddeti tırmandırmasına taban hazırladığını aktarıyor.

AFP’nin ulaştığı İsrail ordusu, Batı Şeria’da İsrail vatandaşlarının ihlalleriyle ilgilenen ana kurumun polis olduğunu belirterek, askerlere “ihlali durdurmak ve polis olay yerine gelene kadar şüphelileri alıkoymak yahut gözaltına almak için harekete geçme” talimatı verildiğini savundu.

Ordu açıklamasında, “Askerlerin ordu buyruklarına uymadığı durumlarda olaylar kapsamlı bir halde incelenir ve buna nazaran disiplin süreçleri uygulanır” denildi.

Kusra kuşatmasının ardından İsrail Savunma Bakanı Israel Katz, şiddet yanlısı yerleşimcileri “kovalamanın” askerlerin sorumluluğunda olmadığını savunarak Batı Şeria’daki kolluk vazifesini polisin devralması davetinde bulundu.

Kısa vadede hayata geçirilmesi beklenmeyen bu adım, Batı Şeria’nın İsrail tarafından ilhak edilmesine yönelik bir atılım niteliği taşıyor.

Gözlemciler, 27 Ekim seçimleri öncesinde şiddet yanlısı yerleşimcilerin üzerine kararlılıkla gidecek bir siyasi iradenin varlığından kuşku duyuyor fakat sorunun aciliyetle ele alınması gerektiğini vurguluyor.

Novik, “Yerleşimci şiddeti devam ederse, büyük ve kanlı bir çatışmanın patlak vermemesi asıl şaşırtan durum olur” ihtarında bulundu.