Yeni kurallar çok sıkı: Kesinlikle ‘reklam’ ya da ‘tanıtım’ yazılmalı mı?

Ticaret Bakanlığı’nın hazırladığı Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’ndeki değişiklikler 1 Ağustos’ta yürürlüğe girdi. Yönetmelik değişikliği sosyal medya reklamlarından çekilişlere, amaçlı reklamlardan marka hesabı etiketleme yükümlülüğüne kadar pek çok başlıkta yeni kurallar getiriyor. Hangi paylaşımlar özendirme sayılabiliyor? Şahsî hesabından paylaşım yapan sıradan kullanıcıların dikkat etmesi gerekenler var mı? Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Rıfat Tınç, Özyeğin Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Ferhat Yıldırım, avukat Y. Janberk Bilir, avukat Mustafa Demir ve Demirören Medya Gazeteler Hukuk Departmanı değişikliklerle ilgili sorularımızı yanıtladı.

‘YÖNETMELİK DAHA KAPSAMLI VE ZORLAYICI’

◊ Değişen yönetmeliği tüzel açıdan kıymetlendirir misiniz?

Yönetmelik daha evvel kullanılan kılavuza nazaran çok daha kapsamlı ve zorlayıcı. Rastgele bir davada bağlayıcılığı çok daha net. En kıymetli yenilik ‘infuencer’ yani ‘sosyal medya etkileyicileri’ aracılığıyla yapılan reklam emelli paylaşımların sıkı görsel kurallara bağlanmış olması. Promosyon maksadı taşıyan bir paylaşımın hem görsel olarak hem de değişik açık ibareler yoluyla reklam ve tanıtım paylaşımı olduğunu belirtmek zorundalar. Ayrıyeten ‘reklam’ ya da ‘tanıtım’ ibarelerinin yanında, reklam verenin ismi ya da ticaret unvanını da artık açıkça kullanmak mecburiyetindeler.
(Prof. Dr. Mehmet Rıfat Tınç)

‘Hesabın erişim kapasitesi ve paylaşımın tüketici davranışları üzerindeki tesiri önemli’

◊ Ücret, ikram ya da marka işbirliği olmaksızın yapılan paylaşımların değerlendirmesinde kriter ne olacak?

Influencer yahut geniş takipçi kitlesine sahip içerik üreticileri bakımından kıymetlendirme farklılık gösterebilir. Burada tek ölçüt takipçi sayısı değil; erişim kapasitesi ve paylaşımın tüketici davranışları üzerindeki tesiri kıymetli kıymetlendirme kriterleri arasında. Bir maddi karşılık bulunmasa dahi yüksek etkileşim gücüne sahip hesaplar tarafından yapılan paylaşımlar, örtülü reklam niteliği taşıyıp taşımadığı yönünden daha sıkı bir kontrole tabi tutulabilir. (Dr. Ferhat Yıldırım)

‘24 SAAT İÇİNDE KALDIRILMAZSA…’

◊ Reklam Kurulu yapılan ihlallerde nasıl bir yaptırım uygulayabiliyor?

Kurul, kurallara karşıt bir reklamı durdurabiliyor, düzelttirebiliyor, inceleme sürerken üç aya kadar tedbiren yayından kaldırtabiliyor. Konsey, kurala ters içeriğin kaldırılması için paylaşımı yapana bildirim gönderiyor; içerik 24 saat içinde kaldırılmazsa o paylaşıma Türkiye’den erişim engellenebiliyor. Yani adapsız bir reklam paylaşımı, para cezasıyla birlikte içeriğinizin büsbütün kapatılmasıyla sonuçlanabilir. Para cezalarının alt ve üst sonu yasada mecraya nazaran belirlenmiş durumda ve her yıl güncelleniyor. Bu yıl internet ve sosyal medya üzerinden yapılan ihlallerde ceza 1 milyon 83 bin lirayla 10 milyon 837 bin lira arasında.
(Av. Mustafa Demir)

‘Amaç, zımnî kalan ticari ilgiyi görünür kılmak’

◊ Bir eserin sosyal medya paylaşımında görünmesi hangi durumlarda ticari reklam sayılıyor?

Etiketleme yükümlülüğünü doğuran haller tek tek sayılmış; reklam verene yönlendirme yapılması, fiyat alınması, fiyatsız ya da indirimli eser sağlanması, marka ismine çekiliş paylaşılması, markanın aktifliğine iştirak karşılığında menfaat elde edilmesi. Maksat eserin görünmesini engellemek değil, kapalı kalan ticari ilgiyi görünür kılmak. Markanın rastgele bir içerikte yer alması, içeriğin konusu ve müddetiyle uyumlu, abartısız ve orantılı olmalı; özel tanıtıcı atıflar yapılarak satın alma teşvik edilmemeli. Yani bir kafede çekilen fotoğrafta bardaktaki logonun görünmesi tek başına reklam değil. Lakin bardak yakın plana alınmış, yer etiketlenmiş, altına “Mutlaka gidin” yazılmışsa ve arka planda bir fiyat alma ya da ağırlanma kelam mevzusuysa bu reklamdır ve etiketlenmesi gerekir. (Av. Y. Janberk Bilir)

‘Podcast için de yeni kalıp hayatımıza giriyor’

◊ ‘İşbirliği’, ‘#collab’, ‘sponsorlu içerik’ yazmak ya da ‘ücretli ortaklık’ etiketine güvenmek artık tek başına kâfi değil. Yeni düzenleme bilerek iki sözde, ‘reklam’ ve ‘tanıtım’da standartlaştı, zira hedef tüketicinin tereddüt etmeden ‘Bu bir reklam’ diyebilmesi. Markanın isminin eklenmesi gerekiyor. Ayrıyeten okunabilir büyüklükte olacak, ekranı kaydırmaya gerek kalmadan birinci bakışta görünecek, öteki etiketlerden evvel gelecek ve içerik birden fazla kıssaya yayılıyorsa her birinde tekrarlanacak. Podcast üzere sesli yayınlar için de yeni bir kalıp hayatımıza giriyor: Yayının başında “[marka] hakkında reklam/tanıtım içerir” denecek. (Av. Mustafa Demir)

‘Eski etiketi güncelleyin ya da içeriği kaldırın’

◊ Geçmişte yapılmış ve hâlâ profilde duran içerikler de ceza konusu olabilecek mi?

 ‘Örtülü reklam yasağı’ aslında Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da 2014 yılından beri var. Reklam Kurulu’nun 2021 tarihli kılavuzu da paylaşımın reklam olduğunun belirtilmesini halihazırda mecburî tutuyor. Eski tarihli ancak hiç marka etiketlenmemiş bir işbirliği paylaşımı, kendi periyodunda de düzenlemelere muhalif. İçerik üreticilerinin hâlâ yayında bulunan içerikleri ya güncellemeleri ya da kaldırmaları en inançlı seçenek. (Av. Y. Janberk Bilir)

‘Ücret alınmaması tek başına kâfi değil’

◊ Reklam ve tanıtım ibareleri arasında tüzel açıdan bir fark var mı?

 “Reklamı şu biçim içerikte, tanıtımı şu stil içerikte kullanırız” üzere bir ayrım yok. Lakin paylaşımlarda ikisinden birinin kesinlikle kullanılması gerekiyor.Yeni düzenlemede sosyal medya paylaşımları açısından epey ince bir çizgi var. Bir eserin tanıtımı kelam mevzusuysa, paylaşım karşılığında fiyat alınmasa bile bunun belirtilmesi gerekiyor. Zira bir markadan fiyat alınmaması, içeriğin Reklam Kurulu tarafından örtülü reklam olarak değerlendirilmemesi için tek başına kâfi değil. Bir eseri beğenip rastgele bir gelir elde etmeden tavsiye etmek de esere talep yarattığı için tanıtım olarak kıymetlendirilebilir. Bu sebeple influencer’ların satın aldıkları eserleri paylaşırken dahi “reklam, kendim aldım” üzere tabirlere yer verdiğini görüyoruz. İçerikle reklam arasındaki hududun her somut olayda ayrıyeten kıymetlendirilmesi gerekiyor. (Demirören Medya Gazeteler Hukuk Departmanı)

‘ÖZENDİRME KAPSAMINDA DEĞERLENDİRİLİR’

◊ Sosyal medyadaki alkollü paylaşımlara son devirde kesilen cezalar hangi yasa kapsamında veriliyor?

Son haftalarda basına yansıyan, şahsî hesaplardan yapılan ‘rakı sofrası’ paylaşımlarına kesilen 81 bin ve 82 bin
44 lira düzeyindeki cezalar Reklam Kurulu tarafından verilmedi. Bu cezaların desteği, 20 Haziran 2026 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 7584 sayılı kanunla sıkılaştırılan 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu’nun 6’ncı maddesindeki mutlak alkol reklamı ve tanıtımı yasağı ve yaptırımı uygulayan yönetim, Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı. Hukuki destek, yetkili kurum, ceza tarifesi ve itiraz yolu farklı. (Av. Mustafa Demir)

◊ Alkol ve tütün eserlerine ait geçmişteki paylaşımların da kaldırılması gerekiyor mu?

Sosyal medyada çok takipçisi olan bir kişinin alkollü içecek paylaşmaması gerekiyor. Markanın reklamını yapmasanız da alkol, şişe, amblem yahut logo görünüyorsa tanıtıma girebilir.

◊ Influencer olmayan birinin alkol yahut tütün eserinin göründüğü bir paylaşım yapması da yasak mı?

Bu, şikâyete tabi bir durum. Örneğin hesabınız bâtın olsa ve alkolle ilgili bir şey paylaşmış olsanız, biri Instagram hesabınızdaki paylaşımın ekran imgesini alıp şikâyet ederse yasak kapsamına girer. Özendirme kapsamında kıymetlendirilir.

◊ Başkasının paylaştığı alkollü fotoğrafı hesabımızda tekrar paylaşmamız yasak kapsamına girer mi?

Evet. Şişenin görünmesi kâfi olabilir. Fakat influencer değilseniz bu şikâyete tabi bir durum. (Demirören Medya Gazeteler Hukuk Departmanı)