Yapabiliyor olmak kâfi mi?

Ay’a gitmeyi hayal etti. Gittiler.
Tarih boyunca insanlığın büyük öykülerinden biri, imkânsız görünen şeyleri mümkün kılması oldu.
Ama bugün birinci sefer farklı bir soruyla karşı karşıyayız: Yapabiliyor olmamız, onu yapmamız gerektiği manasına gelir mi?
Geçtiğimiz günlerde bilim dünyasında sessiz fakat tarihi bir gelişme yaşandı.
Araştırmacılar, insan embriyolarında birinci defa DNA’yı kesmeden, tek bir genetik harfi değiştirerek hassas genom düzenlemesi yaptıklarını açıkladı.
Teknik detaylar bir yana…
Asıl sıkıntı şu:
İnsanlık, doğacak bir çocuğun genetik bahtına müdahale etmeye her zamankinden daha çok yaklaştı.
Aslında bu kıssa yeni değil. Binlerce yıldır beşerler daha sağlıklı, daha güçlü, daha uzun yaşayan çocuklar hayal etti.
Antik Sparta’dan, 20. yüzyılda insanları genetik özelliklerine nazaran sınıflandırmaya çalışan tehlikeli deneylere kadar insanlık, “kusursuz insan” fikrine tekraren kapıldı.
Ve her seferinde, yeterli niyetle başlayan seyahatlerin tehlikeli yerlere gidebildiğini gördü.

AMAÇ KALITSAL HASTALIKLARI ÖNLEMEK

Bugün bilim insanlarının emeli farklı. Kimse mavi gözlü, uzun uzunluklu, üstün zekâlı beşerler üretmeye çalışmıyor.
Amaç çok daha mütevazı.
Bir çocuğun kalıtsal hastalıkla doğmasını engellemek.
Orak hücre hastalığı, talasemi, birtakım ağır genetik sendromlar, kimi kalıtsal kanserler…
Bunları önlemek istemek son derece insani.
Sorun da burada başlıyor.
Çünkü tarih bize şunu öğretti; insanlık, bir teknolojiyi sırf birinci amaçlandığı yerde kullanmaz.
Bir gün bir aile şunu sorabilir:
“Bir hastalığı düzeltebiliyorsak, neden hastalık riskini azaltmayalım?” Sonra bir oburu: “Neden zekâyı artırmayalım?”
Bir diğeri: “Neden daha atletik yapmayalım?”
Ve böylelikle, tedavi ile tasarım ortasındaki çizgi bulanıklaşır.
İlginç olan, bu çalışmayı yapan bilim insanları bile, teknolojinin bugün için kullanılmaması gerektiğini söylüyor.
Çünkü hâlâ sıkıntılar var. Yanılgılar var. Belirsizlikler var. Yani bilim burada alışık olduğumuz dürüstlüğü gösteriyor;
“Yapabiliyoruz. Fakat şimdi hazır değiliz.”
Belki de çağımızın en değerli cümlesi bu.
Çünkü teknoloji baş döndürücü bir süratle ilerliyor.
Ama etik, tıpkı süratte koşamıyor. Bir onkolog olarak bana nazaran sorun genetik değil. Sorun insanın kendisi.
Kanseri tedavi etmek için genleri değiştirmeyi konuşuyoruz.
Bu heyecan verici.
Ama birebir vakitte şunu da hatırlatıyor, bilim, bize güç verir. Lakin istikamet vermez.
Yönü hâlâ beşerler belirler.
Belki bu yüzden önümüzdeki yılların en büyük sorusu:
“Ne yapabiliriz?” olmayacak.
Onu aslında öğreniyoruz.
Asıl soru şu olacak:
“Ne yapmalıyız?”
Ve tarih boyunca en güç cevaplanan soruların birçok da işte bu türlü başlamıştır.