Trump’ın ablukası sonuç veriyor mu? İran’da ‘fazla petrol’ krizi

İran savaşının başlangıcından itibaren kilit pozisyonda bulunan ve Tahran idaresinin ABD’ye karşı hareket alanını genişleten Hürmüz Boğazı, Washington’ın karşı abluka atılımıyla istikrarları değiştirmiş olabilir. Petrol gelirlerinden yoksun kalan İran, tıpkı vakitte üretilen petrolün ihraç edilememesinden kaynaklanan depolama krizi ile karşı karşıya. ABD’nin beklentisi, savaş öncesinde dahi ekonomik darboğazda olan ülkede Hürmüz ablukası ile mali ve ekonomik meseleleri derinleştirerek İran idaresini “pes ettirmek”. Gerçekten İran nükleer evrak ve Hürmüz problemlerinin birbirinden ayrılmasını talep ediyor ve öncelikle Hürmüz’ün açılmasını istiyor. Ancak ABD Başkanı Donald Trump’tan geri adım sinyali yok.

‘VURMAKTAN DAHA ETKİLİ’

Çarşamba günü Axios’a İran’ın limanlarına yönelik ablukanın “bombalamaktan” daha tesirli olduğunu düşündüğünü aktaran ABD Başkanı, “Şişmiş domuz gibi boğuluyorlar. Durum onlar için daha da berbata gidecek” demişti. Evvelki gün de Oval Ofis’teki bir aktiflikte konuşan Trump, İran’la görüşmelerin “telefonla yürütüldüğünü” belirterek, “Abluka dahice bir atak ve yüzde 100 çalışıyor. Artık hiçbir askeri güçleri kalmadı. Teslim olmak zorundalar, yapacakları tek şey bu. ‘Pes ediyoruz’ demeleri yeterli” tabirlerini kullandı. Trump’ın özgüvenli yaklaşımının ardında ise Hürmüz’deki ablukanın İran’ın petrol gelirlerinden uzun vadeli de ziyana girme ihtimali var.

ABD’nin Hürmüz’de uyguladığı karşı abluka nedeniyle, İran’ın ihraç edemediği petrolü depolamak zorunda kaldığı ve depolama kapasitesinin 3 ila 7 hafta ortasında büsbütün dolacağı belirtiliyor. İran’ın Çin’e demiryolu ile petrol ihracı denemesi, Hark adasındaki harika tankerlerin depolama hedefli kullanımı üzere yollara başvurmasının krizin gerçek olduğuna işaret ettiği değerlendirmeleri var. Uzmanlara nazaran bu durumun İran’ın bir noktada üretimi büsbütün kesmek zorunda kalması ve kuyularının kalıcı hasara uğrayarak ileride tekrar açıldıklarında verimliliklerinin düşmesine neden olabilir.

ABD ÇÖKÜŞ HEDEFLİYOR

Petrol üretim çizgileri üzerindeki baskının yanı sıra İran’ın ülkenin tekrar inşası için en az 270 milyar dolara gereksinimi olduğu, altyapı tamiri için gereken çelik üretimi tesislerinin de vurulmasının bu husustaki hareket alanını kısıtladığı aktarılıyor. Batı basınında çıkan haberlere nazaran savaş öncesi dahi ekonomik darboğazda olan ülkede 12 milyonluk bir iş gücünün tehlike altında olduğu, sürecin uzaması halinde ekonomik krizin ocak ayındakine benzeri bir ayaklanmayı tetikleyebileceği, ABD’nin de bunu hedeflediği belirtiliyor.

‘ABD SIKIŞTIRDI FAKAT GERİ ADIMA YETMEZ’

ABD’nin karşı abluka atılımının İran tarafında nasıl bir tesir yarattığını, İran Araştırmaları Merkezi’nden akademisyen Oral Toğa Hürriyet’e kıymetlendirdi. Toğa’ya nazaran Trump’ın “abluka bombalamadan düzgün çalışıyor” çıkışı “kısmen doğru” bir müşahede. “Ekonomik basınç Tahran üzerinde geri çevrilemez bir maliyet biriktiriyor fakat rejimin hayatta kalma hesabı saf ekonomik mantığa indirgenemez” diyen Toğa, mevcut haliyle ablukanın İran’a geri adım attırmayacağı görüşünde: “Tahran’ın masaya inmesi için ablukanın iç istikrarsızlığı tetiklemesi ve DMO’nun maliyet-fayda denkleminde negatife geçmesi gerekir. Trump’ın ‘pes et’ daveti bu yüzden ruhsal operasyon mahiyetinde.”

AYAKLANMA MÜMKÜN DEĞİL

Ancak İran uzmanı, Tahran’ın petrol fazlasını mevcut metotlarla elden çıkarmasının mümkün olmadığını belirterek bir noktada üretimin durdurulması gerekeceği ve bunun da İran için gelir kaybı yaratacağını söyledi. Toğa’ya nazaran ABD’nin beklediği halk ayaklanması ise kısa vadede mümkün değil. ”Ayda 22 güne varan internet kesintileri mobilizasyonu zayıflatıyor, ocaktaki sert müdahale caydırıcılık yaratıyor ve abluka protestoları ‘dış destekli’ çerçeveye oturtmayı kolaylaştırıyor” diyerek bu üç ögenin ocak protestolarından farklı bir denklem kurduğunu söyleyen Toğa, “Kısa vadede kesimli ve sonlu protestolar, orta-uzun vadede ise daha önemli sarsıntılar olası” dedi. Toğa ayrıyeten Tahran idaresi ortasındaki çaba için, “Ekonomik daralma bu fayı kapatmak yerine derinleştirir lakin İran siyasal kültürünün konsolidasyon refleksi güçlü. Açık bir ayrılık değil, yavaşlayan karar süreçleri ve DMO lehine pekişen güç istikrarı beklenen sonuç” yorumunu yaptı.

DENKLEM AKSİYE DÖNDÜ

İran’ın Hürmüz’den sadece petrol değil besin ve tarım ticareti de yaptığını belirten Toğa, buna karşın ablukanın insani kriz yaratma ihtimalinin düşük olduğu lakin ziraî üretimi etkileyerek besin enflasyonunu tırmandırabileceği görüşünde. Savaşın başında ABD’nin “önce Hürmüz açılsın” telaffuzunun karşı abluka sonrası İran tarafından lisana getirilmesinin süreçteki değişimi çarpıcı halde yansıttığını kaydeden Toğa, “Şubat sonu-nisan başı devrinde Hürmüz İran’ın elinde bir caydırıcılık enstrümanıydı, 13 Nisan ablukasıyla denklem bilakis döndü” dedi.

ABD’nin İran’ı birebir silahla vurduğuna dikkati çeken Toğa, “Tahran’ın yeni söylemi olan ‘ablukayı kaldırın, sonra nükleeri konuşuruz’ formülü, kaldıracı kaybetmiş bir tarafın çıkış yolu arayışı” değerlendirmesini yaptı.

TRUMP: ‘BÜYÜK FARKLA KAZANMAK İSTİYORUM’

ABD Başkanı Donald Trump dün Beyaz Saray’da Kişisel Emeklilik Kararnamesi imzaladıktan sonra basın mensuplarının sorularını yanıtladı. İran’ın mutabakat yapmak için can attığını tabir eden Trump, İran’la görüşmeleri kendisi ve birkaç kişi dışında kimsenin bilmediğine dikkat çekti. Ayrıyeten Trump İran’ın artık petrolden hiç para kazanamadığını belirtti. İran savaşını kazandıklarını fakat ‘daha büyük bir farkla kazanmak istediğini söyleyen Trump, İran’daki zenginleştirilmiş uranyumu ülkeden çıkaracaklarını söz ederek “Bunu ele geçirmek istiyoruz. O denli ya da bu türlü alacağız. Ya elde edeceğiz ya da alacağız. Ya bize verecekler ya da biz alacağız. Bu hiç de sıkıntı olmayacak” dedi.