Trump savaş başlattı lakin Amerikan halkının gündemi diğer: Sıradan vatandaş İran operasyonuna ne diyor?

Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump, “Yeni savaşlar olmayacak” iletisi ile yürüttüğü seçim kampanyasının akabinde 2024’te başkanlığı ikinci sefer kazandı. Beyaz Saray’daki ikinci yılının açılışını ise Venezuela’ya müdahale ve İsrail ile birlikte İran’a karşı başlattığı savaşla yaptı. İran savaşı, halihazırda vatandaşların kutuplaştığı ABD’de bir ayrışma noktası daha yarattı. İran savaşının birinci günlerinde yapılan anketler, halk nezdinde bir ayrışmaya işaret ediyor. Üstüne Trump’ın savaşın gidişatı ile ilgili tutarsız açıklamaları da hem piyasalarda hem bireylerde başların karışmasına neden oluyor. Pekala İran savaşı ABD’de sıradan vatandaşı ne kadar ilgilendiriyor? Amerikalılar savaşa nasıl bakıyor?

ABD ile İsrail’in İran’a yönelik 28 Şubat’ta başlattığı ve kısa müddette bölgeye yayılan savaş devam ediyor. İran, dünya petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı’nı kapattı. Savaşın başından bu yana Amerikan halkının tavrıyla ilgili değerlendirmelerde çoklukla “Amerikalılar petrolün galon fiyatına bakar” yorumu yapılıyor.

Küresel piyasalarda Brent petrolün varil fiyatı 9 Mart’ta yaşadığı sert düşüşün akabinde yine 90 doların üzerine çıktı. ABD Başkanı Donald Trump’ın Hürmüz Boğazı ve İran’a yönelik “20 kat daha sert karşılık” ihtarları da petrol fiyatlarında jeopolitik risk primini doruğa taşıdı.

Pazartesi günü Los Angeles’ta hizmet vermeyen bir petrol istasyonundan imaj, AP

Diğer yandan, ABD’de pek çok basın kuruluşu ve araştırma şirketi, savaşın birinci günlerinde yaptıkları anketlerle Amerikan halkının İran’a müdahaleyi nasıl karşıladığına dair bir çerçeve çizdi. Üç değerli anket gösteriyor ki ABD’de çoğunluk İran’a askeri operasyonu desteklemiyor.

CNN International’ın araştırmasına nazaran, Amerikalıların yüzde 60’ı akınları onaylamıyor. Ipsos ve Washington Post tarafından yapılan anketlerde de sonuçlar misal. Üç ankette de Cumhuriyetçiler her ne kadar ABD’nin hudut ötesi savaşlardan geri çekilmesi gerektiğini düşünse de genel manada destekleyici bir tavır sergiliyor. Amerikalıların yüzde 56’sına nazaran Trump, ABD’nin çıkarlarını geliştirme konusunda askeri gücü kullanmaya fazla istekli. CNN’in anketinde ayrıyeten iştirakçilerin yüzde 29’u kelam konusu gelişmelerle çok da ilgilenmediğini söylüyor.

Hasan Kalyoncu Üniversitesi Öğretim Vazifelisi Doç. Dr. Murat Aslan, Hürriyet.com.tr’ye yaptığı değerlendirmede, sıradan Amerikalıların çok izole bir hayat stili olduğunu, o nedenle İran savaşı cüzdanlarına ve güvenliklerine tesir etmediği sürece insanların İran savaşıyla çok ilgilenmediğini lisana getirdi. Aslan, Amerikan halkının savaşa nasıl baktığını anlamak için ekonomik, siyasi ve sosyolojik bütünlemeye bakmak gerektiğini söyledi ve müşahedelerine petrol, kira ve besin fiyatlarına değinerek başladı.

Geçen yaz itibariyle Washington’da bir galon yani üç litre akaryakıtın yaklaşık 6 dolar olduğunu belirten Aslan, “Niteliği olmayan, gündelik işlerde çalışan ortalama bir Amerikalı ki bu türlü çalışan çok insan var, saatlik 22-24 dolar kazanıyor. Bu bireyler aylık 4000 dolar civarında gelir elde ediyor ve bunun içinden vergiyi çıkartmanız gerekiyor. Bizdeki tatil köylerinde 1+1 dairelerin olduğu büyük binalara benzeyen konutlarda ise kiralar çoklukla 1700-2000 dolar ortasında değişiyor” değerlendirmesini yaptı.

California’da ise bir odanın kirasının 2000 dolar civarında olduğunu, mesken kiralarının ise 4000 dolardan başladığını aktaran Aslan, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Gıda fiyatlarına baktığınızda ise, mesela muz Orta Amerika’dan geldiği için çok ucuz, 99 cent civarında lakin öbür meyve, zerzevat, peynir çeşidi besinler kıymetli. Bir kişinin geçinebilmesi için taban 4000 dolar kazanması lazım, onda da gelir ile masraf ucu ucuna dengelenebilir. Şimdi bu türlü bir ortam varken Amerikan halkının önceliği ne Gazze, ne İran, ne Avrupa…”

ABD’de insanların gündemi pek takip etmediğine değinen Aslan, TV izleme alışkanlığının da Türkiye’dekinden farklı olduğunu vurguladı:

“İnsanlar genelde kablolu TV’ler üzerinden televizyona erişiyor, o da paralı olduğu için birçok insan internet üzerinden dünyayı takip ediyor. Birçok vakit da yerelde kalıyorlar. Böyle bir ortamda dünya sorunlarına çok ilgi duymayan bir Amerikan halkı var. Hasebiyle Trump ekranlara çıktığında, bilhassa ana akım medya Trump’ın kelamlarını haberlere taşıdığında, beşerler daha çok kendi özel yaşantısı istikametinde bu açıklamaları pahalandırıyor. Trump da bunun şuurunda; daha çok o beklentilere yanıt vermek istiyor.”

Donald Trump, petrol fiyatlarından kaygı etmediğini söyledi, AP

Doç. Dr. Aslan, ABD’nin çok ırklı bir ülke olduğu için insanların olanı biteni kimi vakit kendi ırksal durumuyla, kimi vakit aileden miras aldığı geleneğiyle, kimi vakit da yaşadığı eyaletin genel eğilimiyle değerlendirdiğine işaret etti. Aslan bu kapsamda şu örneği verdi:

“Mesela orta ve orta batı kesiti katıksız bir Cumhuriyetçi çizgide ilerliyor, şu an orada sokaklarda MAGA (Make America Great Again-ABD’yi Tekrar Yücelt) şapkasıyla dolaşan çok insan var. Münasebetiyle bu bireyler, o 4000 doları kazanıp, ay sonunu getirebiliyorsa Trump’ı sindirebiliyorlar. Ancak California’da dinamik bir iktisat var, Los Angeles yahut Chicago’ya gittiğinizde sokaklarda evsiz de çok lakin orada da hem ırksal hem de zihinsel çeşitlilik Trump’ın fikirlerini çok fazla ön plana çıkarmıyor; yani kimse o fikirlere ilgi etmiyor.”

“Amerikan halkı ne düşünüyor” sorusuna, çok büyük bir coğrafyada, çok farklı etnisitelerin Amerikan kimliği altında erimiş olmasına karşın farklı siyasi tercihlerin olduğu gerçeği ile yanıt verilebileceğinin altını çizen Aslan, “Trump, onlar açısından bir yıldız da değil, ihmal edilecek bir figür de” sözünü kullandı ve ekledi:

“Çünkü Trump, Amerikan bar kültürünün, Amerikan iş dünyasının yansıması. Oradaki insanların hayat stili bu türlü. Amerikan halkı İran sorununu kendi cebi kadar düşünüyor, Trump’ın zihninde şekillendirdiği imajı kadar ele alıyor. Bu operasyon ABD’de cüzdana ve güvenliğe tesir etmiyorsa hiç kimsenin de umurunda değil.”

PETROL FİYATLARI AMERİKALILARIN CÜZDANINA NASIL YANSIYACAK?

Trump Pazar günü Air Force One uçağında gazetecilere ABD ve İsrail’in İran’a yönelik ataklarına ve yükselen akaryakıt fiyatlarına ait açıklamalarda bulundu. Yükselen akaryakıt fiyatlarından kaygı duymadığını belirten Trump, petrol fiyatlarının yükseleceğini öngördüklerini lakin fiyatların “çok süratli düşeceğini” lisana getirdi. Trump, ABD’nin şimdi kullanmadığı “muazzam ölçüde petrolü olduğunu” vurgulayarak, “Dışarıda çok fazla petrol var. Çok süratli bir biçimde iyileşecek” değerlendirmesini yaptı.

Doç. Dr. Murat Aslan, petrol fiyatları konusunda Venezuela’ya işaret ederek, Latin Amerika ülkesine asıl müdahale nedeninin İran operasyonu olduğuna dikkat çekti ve şunları söyledi:

“Petrol fiyatları en değerli faktör. Kaldı ki Trump da geçen gün ağzından kaçırdı; Venezuela’ya yönelik müdahalenin asli sebeplerinden birinin İran savaşı olduğunu anladık. Zira petrol fiyatlarının yükselmesi Amerikan iktisadını çok sarsacaktı. O nedenle Venezuela onlar açısından büyük bir can kurtaran oldu. Bence daha evvelce dizayn edilmiş bir fikir o.

Çünkü dünyanın en kaliteli petrolünü, en güçlü petrol yatağını şu an ABD’ye akıtıyorlar. Birebir vakitte bu petrolü öteki ülkeler aldığında da ondan komite alıyorlar. Trump da ‘ABD’de petrol meşakkati yok, esasen Venezuela dünyanın en varlıklı petrol kaynaklarına sahip ve bizim artık dostumuz’ minvalinde konuştu. Yani Venezuela büyük ihtimalle İran öncesinde bir adımdı.”

Doç. Dr. Murat Aslan, “Amerikan halkı açısından, tehdit ABD’de değilse ve cüzdan daralmıyorsa bir sorun yok” diyerek kelamlarını şöyle sonlandırdı:

“Dünya problemlerine ilgisiz bir Amerikan halkı var; evet Demokratlar ve Cumhuriyetçiler ortasında fevkalade bir siyasi kutuplaşma var. Mevcut durumda sıradan insan sıkıntıyı kendisi kadar ele alıyor zira izole bir hayat şekli var orada. Sosyal bağlantıları zayıf, toplu taşıma yok, bu nedenle etkileşim problemli, hayat ferdî olarak ilerliyor. Bu türlü bir hayat üslubu olan Amerikan halkı da İran’da ne olduğu konusunda fazla kaygılanmıyor. Zira sonuçları hala ABD’de hissetmediler. Petrol fiyatlarındaki artışın da ABD’ye ne kadar yansıyacağı bir soru işareti. Zira stratejik rezervleri var ve dünyanın en çok petrol ve gaz ihracı yapabilecek ülkesi. Ekonomik meseleler yaşarken İran çok kıymetli görülmüyor.”