Trump-Netanyahu tansiyonunda perde arkası atak: ‘Bibi’nin Beyni’ devrede! Bu isim kim? Rolü ne olacak?

İsrail Başbakanı Netanyahu, Gazze Şeridi’nin geleceğine ilişkin ABD Başkanı Donald Trump ile yaşanabilecek diplomatik krizin daha da büyümesini önlemek için en güvendiği isimlerden birini Washington’a gönderdi.

Netanyahu’nun kamuoyunda ve İsrail siyasetinde yaygın olarak kullanılan ‘Bibi’ lakabına atıfla ‘Bibi’nin beyni’ olarak tanınan Ron Dermer’in ABD’ye gönderilmesi, İsrail Başbakanı’nın Beyaz Saray ile Gazze konusunda yaşanan uyuşmazlığın iki ülke arasındaki ilgilere ziyan vermesini engellemeye çalıştığını gösteriyor.

Peki, Ron Dermer kim? Washington ile Tel Aviv arasındaki bu kritik periyotta nasıl bir rol oynayabilir?

Ron Dermer / Fotoğraflar: AP

TRUMP ‘TARİHİ İLERLEME’ DEDİ, NETANYAHU İTİRAZ ETTİ

Öncelikle Trump ile Netanyahu arasında yaşanan tansiyonun temelinde ne olduğuna bakalım. Krizin odağında, Trump’ın Gazze’nin geleceğine ait ortaya koyduğu yeni muahede bulunuyor. Trump geçtiğimiz hafta, kendi barış heyeti ile Hamas arasındaki görüşmelerde ‘tarihî bir ilerleme’ sağlandığını duyurdu. Ortaya çıkan çerçeveye nazaran Hamas, İsrail Savunma Kuvvetleri’nin Gazze’den çekilmesi karşılığında silahların teslim edilmesi sürecine prensipte razı oldu. Fakat mutabakatın bütün detayları şimdi tam manasıyla katılaşmış değil.

The Telegraph’ta yer alan habere nazaran planın temelinde, Hamas’ın elindeki silahların bir Filistin gücüne teslim edilmesi ve bu silahların Gazze Şeridi içerisinde depolanması bulunuyor. Buna karşılık İsrail güçlerinin de Gazze’den kademeli olarak çekilmesi öngörülüyor.

Yine tıpkı haberde muahedenin dikkat çeken yönlerinden biri, doğrudan ‘silahsızlanma’ sözünün kullanılmaması olarak gösterildi. Bunun yerine daha kademeli bir model benimsendiği sav ediliyor. Bu yaklaşım, Kuzey İrlanda’daki silah bırakma süreçlerine benzetiliyor. Bu detay Hamas açısından da kıymetli. Zira böylece Hamas’ın büsbütün teslim olduğu yahut askerî olarak kesin biçimde yenildiği imgesinin ortaya çıkması engellenmiş oluyor.

NETANYAHU’NUN ‘KESİN ZAFER’ SÖZÜYLE ANLAŞMA ÇELİŞİYOR

Yine Telegraph’ta yer alan haberde sorunun temelinde Netanyahu’nun savaş boyunca verdiği siyasi kelamlar de bulunuyor. Netanyahu, savaş boyunca Hamas’a karşı ‘kesin zafer’ elde etme gayesini tekraren vurguladı. Bu sebeple Trump’ın desteklediği yeni muahede Netanyahu açısından önemli bir siyasi sorun yaratıyor.

Hamas’ın büsbütün ortadan kaldırılmadığı, silahlarının tümüyle yok edilmediği ve örgütün Gazze’nin geleceğinde dolaylı da olsa bir rol oynayabileceği düzenleme, Netanyahu’nun savaş gayeleriyle tam olarak örtüşmüyor.

İsrail tarafı ayrıyeten Trump’ın muahedeyi duyurmadan evvel kendilerine danışılmadığını öne sürdü. Fakat ABD’li yetkililer bu iddiayı reddetti. Washington idaresine nazaran, görüşmelerin gerçekleştirildiği son müzakerelerde bir İsrail heyeti zati bulunuyordu. Münasebetiyle ABD açısından İsrail’in muahededen büsbütün dışlandığı savı kabul edilmiyor.

İsrail’in Haaretz gazetesi de cuma günü yayımladığı haberinde, kimi ABD’li yetkililerin Netanyahu’nun Trump’ın mutabakatına verdiği reaksiyona ‘öfkeli’ olduğunu bildirdi. Buna karşın Trump, Netanyahu’yu bu mevzuda şimdi kamuoyu önünde direkt eleştirmedi. Bu durum, Washington’ın krizin denetim dışına çıkmasını istemediği halinde bedellendiriliyor.

Netanyahu’nun da işte tam bu noktada Ron Dermer’i ABD’ye göndererek bu tansiyonu yatıştırmaya çalıştığı düşünülüyor. Pekala Dermer başarılı olabilir mi?

WASHINGTON’A KRİTİK GÖREVLE GÖNDERİLDİ

Florida doğumlu olan Ron Dermer, 2013-2021 yılları arasında İsrail’in Washington Büyükelçisi olarak misyon yaptı. Büyükelçilik devrinde hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat çevrelerle yakın ilgiler kuran Dermer, İsrail’in ABD ile diplomatik ve güvenlik ilgilerinin yürütülmesinde kıymetli bir rol üstlendi.

Daha sonra Netanyahu hükümetinde stratejik işler bakanı olarak görev yapan Dermer, bilhassa Gazze ve ABD-İsrail münasebetleri üzere kritik hususlarda Başbakan’ın en değerli danışmanlarından biri haline geldi. Geçtiğimiz yıl Gazze’deki rehine kriziyle ilgili bir muahedeye varılmasında da kilit rol oynadı ve kasım ayında bu misyonundan ayrıldı. Şimdi ise Washington’a farklı bir gayeyle gönderiliyor: Netanyahu ile Trump arasındaki uyuşmazlığın daha büyük bir diplomatik krize dönüşmesini engellemek.

Telegraph’ta yer alan haberde İsrail hükümetine yakın bir kaynak, Dermer’in Amerikalı yetkilileri ve Amerikan siyasetini Netanyahu hükümetindeki öbür isimlerden daha güzel bildiğini savunarak, “Dermer’den daha yeterli Amerikalıları anlayan yahut onlarla daha düzgün çalışan kimse yok” değerlendirmesinde bulundu.

Bu sebeple Dermer’in Washington ziyareti, sıradan bir diplomatik temas olarak görülmüyor. Netanyahu’nun, Trump idaresine İsrail’in itirazlarını anlatırken tıpkı vakitte iki ülke arasındaki stratejik bağlantının ziyan görmemesi için tecrübeli bir arabulucuyu devreye soktuğu düşünülüyor.

‘BİBİ’NİN BEYNİ’ NEDEN BU KADAR KIYMETLİ?

Dermer’in geçmişi, Netanyahu’nun sebep bilhassa onu Washington’a gönderdiğini de açıklıyor. 2013-2021 yılları arasında İsrail’in Washington Büyükelçisi olarak misyon yapan Dermer, Netanyahu ile dönemin ABD Başkanı Barack Obama arasındaki ilgilerin giderek kötüleştiği bir periyotta İsrail’in Washington’daki en kıymetli temsilcilerinden biri oldu.

İki hükümet arasında önemli görüş ayrılıkları yaşanmasına karşın Dermer, İsrail için değerli bir askerî yardım paketinin sağlanmasında kilit rol oynadı. Trump’ın birinci başkanlık devrinde de Dermer’in rolü büyüdü. İsrail ile Birleşik Arap Emirlikleri ve başka Arap ülkeleri arasındaki bağların geliştirilmesini sağlayan süreçte perde arkasında tesirli isimlerden biri oldu.

Ayrıca ABD Büyükelçiliği’nin Tel Aviv’den Kudüs’e taşınması üzere İsrail açısından son derece sembolik bir kararın hayata geçirilmesinde de kıymetli rol oynadı. Bu geçmiş, Dermer’in sebep sırf Netanyahu’nun danışmanı değil, tıpkı vakitte Washington ile İsrail arasında kritik bir iletişim kanalı olarak görüldüğünü ortaya koyuyor.

İsrail hükümetinden bir kaynağın değerlendirmesi de bu sebeple dikkat cazip: Dermer’in Amerikalıları Netanyahu hükümetindeki öteki isimlerden daha düzgün anladığı ve Washington’la daha tesirli çalışabildiği savunuluyor.

MOSSAD’DA İRAN OPERASYONU SONRASI GÖREV DEĞİŞİKLİKLERİ

Gazze krizinin yanı sıra İsrail’in güvenlik kurumlarında da kıymetli gelişmeler yaşanıyor. MOSSAD’ın yeni yöneticisi Roman Gofman’ın, İran rejimini devirmeye yönelik başarısız planın geliştirilmesinde yakından misyon alan iki üst seviye yetkiliyi misyondan aldığı bildirildi.

Gofman bu yıl Netanyahu tarafından MOSSAD’ın başına getirildi. Uzun yıllar İsrail Savunma Kuvvetleri’nde vazife yapan Gofman, daha evvel Netanyahu’nun askerî sekreteri olarak da çalıştı. Fakat MOSSAD’ın başına gelmeden evvel direkt istihbarat alanında hudutlu tecrübeye sahip olması dikkat çekti. Bu sebeple atanması, Netanyahu’nun İsrail’in klâsik olarak siyasi çekişmelerden uzak tutulması gerektiği savunulan güvenlik kurumlarını siyasallaştırmaya çalıştığı yönündeki tenkitleri beraberinde getirdi.

Görevden alınan iki yetkiliden birinin MOSSAD’ın istihbarat müdürlüğünün başında, başkasının ise İran kısmının başında olduğu söyleniyor. Bu değişikliklerin, İran rejimini devirmeye yönelik başarısız operasyonun akabinde sorumluluğun tekrar dağıtılması hedefi taşıdığı savları da gündeme geldi.

Gofman’ın operasyonun başarısızlığının sorumluluğunu siyasi üstlerinden uzaklaştırmaya çalıştığı ileri sürülüyor. Fakat Channel 12’nin aktardığı bir güvenlik kaynağı, kelam konusu iki yetkilinin MOSSAD’dan büsbütün ayrılmadığını, kurum içerisinde öbür vazifelerde kalacağını belirtti. Birebir kaynağa nazaran misyon değişiklikleri daha geniş kapsamlı bir kurumsal tekrar yapılanmanın kesimi.

Bu sebeple Dermer’in Washington ziyareti, Gazze müzakerelerinin ötesinde, Netanyahu’nun hem dış siyasette hem de iç siyasette karşı karşıya olduğu baskıyı yönetme uğraşının değerli bir göstergesi olarak öne çıkıyor.