New York’ta bir tamircinin garajındaki bilinmeyen bölmede bulduğu karton kutu, İkinci Dünya Savaşı’nın en karanlık sayfalarından birini aydınlattı. Üzerinde kırmızı harflerle ‘GİZLİ’ yazan 300 sayfalık evrak, Amerikan devletinin bile varlığından haberdar olmad...
Her şey, Jason Hurdle ismindeki bir tamircinin New York’taki konutunun garajında Cadılar Bayramı süslerine yer açmak istemesiyle başladı. Duvardaki kontrplak plakayı çeken Hurdle, daha evvel varlığını bilmediği küçük bir kiler bölmesiyle karşılaştı. Burada tozla kaplanmış, hurda üzere görünen karton bir kutu vardı.
Kutuyu çöp konteynerine atmak üzere kamyonetinin kasasına koyduğu sırada rüzgâr sayfaları havalandırdı ve Hurdle’ın gözü kırmızı blok harflerle yazılmış tek bir söze takıldı: GİZLİ.
Sayfaları incelemeye başlayan Hurdle, sıradan bir çöpü değil; yaklaşık 80 yıllık, samankâğıdına elle yazılmış tarihi bir hazineyi tuttuğunu anladı. Kutudan çıkan yaklaşık 300 sayfalık kayıtlar, İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanya’sında esir tutulan 120’den fazla Amerikalı askerin birinci ağızdan kaleme aldığı dehşet dolu tanıklıklardan oluşuyordu.
Bu şaşırtan kayıt, belgeyi çöpe altmış olsaydı sonsuza dek kaybolacaktı.
‘KÂĞIT DAĞI’NIN GÖRÜNMEYEN KISMI
1945 yılının ilkbaharında, Almanya’daki kamplardan kurtarılan binlerce esir asker, Fransa’daki ‘Lucky Strike Kampı’ ismi verilen devasa toplama merkezine getiriliyordu. Askerler burada yalnızca karınlarını doyurup tedavi edilmekle kalmıyor; Amerikan ordusu ve muhtemel savaş kabahatleri mahkemeleri için tek tek sorgulanıyordu.
Eski esirlerden, yaşadıkları hak ihlallerini, gördükleri azapları ve şahit oldukları infazları detaylı formlara dökmeleri isteniyordu. Hurdle’ın garajında bulunan ve askerlerin ‘Kâğıt Dağı’ ismini verdiği bu süreçten kalan evraklarda, insanlık dışı kaideler gözler önüne seriliyordu.
Askerler, günlerce yiyecek ve su olmadan, hava taarruzlarına açık vagonlarda 60’ar kişilik kümeler halinde taşındıklarını anlatıyordu. Barınakların fare ve bitlerle dolu olduğu, tıp imkânlarının bulunmadığı, askerlerin haftalarca yalnızca kuru ekmek kırıntılarıyla hayatta kaldığı aktarılıyordu. Birçok asker, Alman gardiyanların yorulup duraklayan ya da çantasını düzeltmek isteyen esirleri gözlerinin önünde vurarak öldürdüğüne dair beyanlarda bulunmuştu.
Hurdle dokümanları bulduğunda, bilgi notunun arkasında büyük bir metal klipsle tutturulmuş deste deste form yer alıyordu.
Formlarda şu soru soruluyordu: “Amerikalılara, savaş esirlerine, sivil tutuklulara yahut sivil halka yönelik, faillerinin cezalandırılması gerektiğini düşündüğünüz rastgele bir acımasızlık yahut berbat muamele hakkında bilginiz var mı?”
Askerlerden bu soruyu “evet” ya da “hayır” biçiminde işaretlemeleri istenmişti.
DEVLETİN VARLIĞINDAN HABERSİZ OLDUĞU BELGELER ULUSAL ARŞİV’E TAŞINDI
Hurdle, dokümanları atmak yerine yakındaki bir müzeye götürdü. Müze yetkililerinin ve akademisyenlerin yönlendirmesiyle harekete geçen ABD Ulusal Arşiv ve Rekorlar İdaresi (National Archives and Records Administration – NARA) durumu incelemek üzere Hurdle’ın konutuna iki yetkili gönderdi.
NARA yetkilileri şaşkındı; zira bu baht yapıtı bulunan evraklar devletin ‘kayıp belgeler’ listesinde bile yer almıyordu. Evrakların, Hurdle’ın meskeninde yaşayan eski bir komşunun mirasından kalmış olabileceği kestirim edilse de bu kadar bâtın evrakın New York’taki alçakgönüllü bir garajın kilerine nasıl geldiği gizemini koruyor.
SAVAŞ TARİHİ İÇİN PAHA BİÇİLEMEZ KEŞİF
Bulunan evrakların haberi şimdi geniş kitlelere yayılmadı. New Orleans’taki Ulusal İkinci Dünya Savaşı Müzesi Başkan Yardımcısı Kimberly Guise, bugüne kadar binlerce kişinin müze ile irtibata geçip savaşa katılan akrabalarına ilişkin ferdî eşyaları teslim ettiğini belirtiyor. Fakat Guise’e nazaran Hurdle’ın bulduğu kayıtlar, bu kadar çok sayıda “ilk ağızdan” tanıklığı bir arada barındırdığı için eşsiz.
Guise şunları söyledi: “Bu gerecin keşfedilmiş olması, bu beyefendinin kutunun içine bakıp onu inançlı bir yere ulaştırması nitekim büyük bir talih. Esir savaş araştırmaları açısından değer biçilemez bir katkı.”
AİLELERİN BİLE BİLMEDİĞİ ACI GERÇEKLER
Belgelerin gün yüzüne çıkmasıyla birlikte, esir askerlerin torunları ve çocukları yıllardır bilmedikleri gerçeklerle karşılaştı. Savaştan döndükten sonra yaşadıklarını çocuklarına hiç anlatmayan, yaşadığı travmalar sebebiyle meskeninde uyuyamayıp parklarda yatan veteranların ardında bıraktığı bu el yazısı notlar, aileleri gözyaşlarına boğdu.
Özel müdafaa altına alınan ve deşifre edilen bu tarihi dokümanlar, NARA tarafından dijital ortama aktarılarak araştırmacıların ve kamuoyunun erişimine açılacak.
Hurdle, evrakları müdafaa altına aldığı ve halkın erişimine açtığı için Ulusal Arşiv’e minnettar olduğunu belirtti, “Bunlar tarih kitaplarında öğrenemeyeceğiniz cinsten şeyler. Bunu şahsen görmek ve okumak… Bu benim için çok lakin çok özel bir şeydi. Kendi kendime ‘Bunların gidebileceği hakikat bir yer bulmalıyım’ dedim” tabirlerine yer verdi.
Pakistan’da ikili bombalı hücumda can kaybı 31’e yükseldi
Garaj paklığında çıkan 80 yıllık sır! Devlet yetkililerinin bile haberi yoktu… Dehşeti bu türlü anlatmışlar
Yunan askerlerinin tatbikatı sosyal medyada viral oldu. Karaya ayak basamadan denize düştüler
Berlin’in Mamdani’si olabilir. Türk kökenli Elif Eralp seçim yarışında
ABD ve Litvanya arasında ‘mineral’ anlaşması
İsviçre yeni güvenlik stratejisini açıkladı: Türkiye ayrıntısı dikkat çekti… ‘Bölgesel güç’
Trump imzayı attı! Rusya’ya yeni yaptırım atağı
