Trump hücumları durdurdu, istikrarlar değişti: ABD’nin Orta Doğu kalesinde deprem! Kuveyt’te neler oluyor?

ABD Başkanı Donald Trump’ın, İran’a yönelik akınları durdurma kararı aldığını açıklaması, Orta Doğu’da tansiyonun düşebileceğine ait beklentileri artırdı.

Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran ve bölgedeki birtakım ülkelerin bir mutabakatın ana çizgileri üzerinde uzlaştığını belirterek, Hürmüz Boğazı’nın büsbütün açılması ve İran’ın nükleer tehdidinin sona erdirilmesini içeren süratli bir mutabakat yapılması koşuluyla ABD’nin yeni taarruzları askıya aldığını duyurdu. Açıklama, haftalardır bölgeyi sarsan çatışmaların akabinde diplomatik tahlil ümitlerini yine gündeme taşıdı.

Ancak çatışmaların sona erebileceğine yönelik bu iletilere karşın, yaşanan kriz Körfez ülkelerinin güvenlik anlayışında derin izler bıraktı. Bilhassa İran’ın füze ve insansız hava aracı atakları, ABD’nin bölgedeki en kıymetli müttefiklerinden biri olan Kuveyt’in yıllardır dayandığı savunma modelini yine tartışmaya açtı.

BÜYÜK AÇIK ORTAYA ÇIKTI

Birinci Körfez Savaşı’nın akabinde ABD ile stratejik bir savunma paydaşlığı kuran Kuveyt, onlarca yıl boyunca Washington’ın Orta Doğu’daki en değerli askerî merkezlerinden biri oldu. Binlerce Amerikan askerine, Abrams tanklarına, ağır topçu birliklerine ve bölgesel operasyonlar için kullanılan dev lojistik kapasiteye mesken sahipliği yapan buyrukluk, bu sayede bilhassa Irak ve İran kaynaklı tehditlere karşı kendisini daha inançta hissetti.

Ancak İran ile yaşanan son çatışmalar, Kuveyt’in yıllardır dayandığı güvenlik modelini tartışmaya açtı. ABD’nin bölgedeki askerî varlığının kapsamını tekrar değerlendirdiği belirtilirken, Kuveyt idaresi Washington’dan savunma konusunda daha güçlü ve net bir teminat talep ediyor.

İRAN SALDIRILARI KUVEYT’İN KIRILGANLIĞINI ORTAYA ÇIKARDI

Wall Street Journal’ın haberine nazaran İran’ın Kuveyt’e yönelik atakları, ülkenin güvenlik hesaplarını değiştiren gelişmeler arasında gösteriliyor. Tahran idaresi tarafından gerçekleştirilen hücumlarda yüzlerce füze ve insansız hava aracı kullanıldığı, güç tesisleri, tuzdan arındırma tesisleri, uluslararası havalimanı ve Basra Körfezi’ndeki kritik liman noktalarının gaye alındığı bildirildi.

Saldırılar birebir zamanda Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştirilen petrol ihracatını da önemli formda etkiledi. Kuveyt’in günlük yaklaşık 2 milyon varillik petrol ihracatının durması, ülkenin en değerli gelir kaynağını direkt tehdit etti. Bu kesinti, global petrol arzında da kıymetli bir boşluk oluşturdu.

ABD idaresi, Kuveyt’te bulunan Amerikan üretimi hava savunma sistemlerinin İran füzelerinin büyük kısmını engellediğini ve çok sayıda kişinin hayatını kurtardığını açıkladı. Fakat buna karşın Amerikan tesisleri de akınların maksadı olmaktan kurtulamadı. Savaşın en ağır taarruzlarından biri sırasında ABD ögelerine yönelik gerçekleştirilen taarruzda Amerikan askerlerinin hayatını kaybettiği bildirildi. Bu olay, Kuveyt’teki Amerikan askerî varlığının caydırıcılığı konusunda yeni tartışmaları beraberinde getirdi.

Kuveyt’in Washington Büyükelçiliği ise atakların akabinde yaptığı açıklamada, bölgedeki güvenlik ortamının giderek daha karmaşık hale geldiğine dikkat çekti. Büyükelçilik sözcüsü, füze sistemleri, insansız hava araçları ve asimetrik akın kapasitesi üzere çağdaş tehditlerin bölgesel güvenlik açısından giderek daha büyük bir risk oluşturduğunu belirtti.

Kuveyt’in Amerika Birleşik Devletleri ile yakın iş birliğine bağlı kalmaya devam ettiğini vurgulayan sözcü, iki ülke arasındaki savunma iştirakinin sürdüğünü tabir etti. ABD tarafı da Kuveyt ile münasebetlerin güçlü olduğunu belirterek, buyrukluğun bölgesel istikrarın sağlanmasında kıymetli bir ortak olduğunu açıkladı.

Fotoğraflar: AP

‘AMERİKAN ASKERLERİNE EV SAHİPLİĞİ YAPMAK KUVEYT’İ OTOMATİK OLARAK SAVAŞIN TARAFI HÂLİNE GETİRMEZ AMA…’

İran’ın yıllardır Körfez’deki ABD varlığını sonlandırmak istediğini söyleyen İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılarından Oral Toğa, “İran’ın vermek istediği ileti sırf Kuveyt’e değil, Amerikan askerî varlığına konut sahipliği yapan bütün Körfez ülkelerine yönelik. Tahran, ABD’ye sağlanan askerî imkânların mesken sahibi ülkeler için de bir bedeli olacağını göstermeye çalışıyor. Böylelikle Washington ile bölge ülkeleri arasındaki güvenlik bağını zayıflatmayı, üslerin ve hava alanlarının kullanımını sonlandırmayı hedefliyor” dedi.

“Ancak Amerikan askerlerine konut sahipliği yapmak Kuveyt’i otomatik olarak savaşın tarafı hâline getirmez” diyen Toğa, “Sivil havalimanlarının, güç ve su altyapısının amaç alınması da askerî misillemenin sonlarını aşan önemli bir tırmanmadır. Bu yöntem kısa vadede baskı yaratabilir, lakin uzun vadede Körfez ülkelerini birbirine ve ABD’ye daha fazla yaklaştırabilir” sözlerini kullandı.

ELEKTRİK VE SU ALTYAPISI SALDIRILARIN ARDINDAN AYAKTA TUTULMAYA ÇALIŞILIYOR

Kuveyt idaresi, atakların akabinde kritik altyapısını korumak için yedek kapasitesini ve acil müdahale sistemlerini devreye aldı. Ülke şu ana kadar geniş çaplı elektrik ve su kesintilerinin önüne geçmeyi başardı. Fakat hücumlar, Kuveyt’in sivil altyapısının uzun periyodik bir çatışma durumunda ne kadar güçlü olduğu konusunda önemli soru işaretleri oluşturdu.

Kuveyt’in içme suyunun yüzde 90’dan fazlası, deniz suyunun arıtılması sistemiyle elde ediliyor. Bu tesislerin değerli bir kısmı güç santralleriyle entegre formda çalışıyor.
İran’ın yeni ataklarında Kuveyt’te bir tuzdan arındırma tesisi ve güç santralinin ziyan gördüğü, kimi bölgelerde yangın çıktığı bildirildi. 18 Temmuz’da çekilen uydu manzaralarında Kuveyt’in El-Ahmadi liman bölgesi üzerinde yoğun dumanların yükseldiği görüldü. 20 Temmuz prestijiyle yapılan incelemelerde ise ülkenin petrol ve doğalgaz bölümünü yöneten devlet şirketine ilişkin kuzey iskelesi yakınlarında hasar tespit edildi.

Kuveyt, acil tamiratlar ve alternatif kapasite sayesinde güç ve su sistemlerini büyük ölçüde çalışır halde tutmayı başarsa da ataklar değerli bir gerçeği ortaya koydu: Büyük bir Amerikan askerî varlığı bile Kuveyt’i İran’ın füze ve insansız hava aracı taarruzlarına karşı büsbütün koruyamadı.

‘TEK BAŞINA HAVA SAVUNMASI ARTIK YETERLİ DEĞİL’

“Son hücumlar Körfez ülkelerinin sadece kıymetli hava savunma sistemlerine güvenemeyeceğini gösterdi. İran’ın çok sayıda düşük maliyetli füze ve İHA’yı birebir anda kullanması, en gelişmiş sistemlerin bile mühimmatını tüketebilir” diyen Oral Toğa, şöyle devam etti:

— Bu sebeple ortak erken uyarı ağı, daha düşük maliyetli İHA tedbire araçları, elektronik harp kapasitesi ve kâfi mühimmat stoku değer kazanacaktır. Körfez ülkelerinin birbirinden kopuk sistemler yerine ortak bir hava savunma yapısına yönelmesi beklenebilir.

— Diğer değerli husus kritik altyapının korunmasıdır. Güç tesisleri, havalimanları, limanlar, irtibat merkezleri ve bilhassa su arıtma tesislerinin yedeklenmesi ve güçlendirilmesi gerekiyor. İçme suyunun büyük kısmını deniz suyunu arıtarak sağlayan Kuveyt açısından su tesislerinin amaç alınması, direkt ulusal güvenliği ilgilendiren bir tehdittir. Yeni güvenlik anlayışı, atakları önlemenin yanında devletin ve iktisadın akın sırasında da çalışmaya devam edebilmesine dayanacaktır.

ABD’NİN KUVEYT’TEKİ ASKERÎ VARLIĞININ GELECEĞİ TARTIŞILIYOR

Analistlere nazaran ABD-Kuveyt bağlantısında muhtemel değişimin temel sebebi Kuveyt’in Washington’dan uzaklaşması değil, Pentagon’un ülkedeki büyük ve kalıcı askerî varlığın gelecekte ne kadar gerekli olduğunu sorgulamaya başlaması olabilir. Mevcut ve eski ABD’li yetkililer, Pentagon’un İran savaşı başlamadan evvel bile Kuveyt’teki asker sayısını ve konuşlanma tertibini azaltmayı değerlendirdiğini belirtti.

ABD’li yetkililer, İran’ın Amerikan üslerine yönelik hücumlarının akabinde riskleri azaltmak gayesiyle Kuveyt’teki askerî varlığın yine düzenlenebileceğini söz etti. Washington Yakın Doğu Politikaları Enstitüsü araştırmacısı ve daha evvel Pentagon’da Basra Körfezi siyasetleri üzerine çalışan Elizabeth Dent, ABD’nin bölgedeki askerî varlığına ait temel sorunun değiştiğini söyledi.

Dent, “Asıl soru şu: İran savaşı devam ederse, bu kadar büyük bir ABD askerî varlığı hâlâ mantıklı olacak mı?” değerlendirmesinde bulundu. Dent ayrıyeten, Pentagon’un Kuveyt’teki varlığını kalıcı olarak küçültmesi halinde bunun Washington’ın ülkenin savunmasına yönelik bağlılığında azalma algısı oluşturabileceğini belirtti.

İRAN İÇİN FIRSAT MI, YENİ RİSK Mİ?

ABD’nin Kuveyt’teki büyük askeri varlığını azaltma ihtimali, İran’ın Basra Körfezi’ndeki güvenlik hesaplarını ve bölgedeki güç istikrarını nasıl etkileyebilir?

Bu soruma “ABD’nin Kuveyt’teki asker sayısını azaltması ile bölgeden stratejik olarak çekilmesi tıpkı şey değil. Muhtemel bir azaltma İran açısından birinci bakışta kazanım üzere görülebilir” karşılığını veren Oral Toğa, şu yorumda bulundu:

“Yakınındaki Amerikan amaçlarının ve kuvvetlerinin azalması Tahran’ın hareket alanını genişletebilir. İran idaresi de bunu uyguladığı askerî baskının sonuç verdiği formunda sunabilir. Körfez ülkeleri ise yeni taarruzlardan kaçınmak için İran’la bağlantılarında daha temkinli davranabilir. Buna karşılık ABD, üslerini dağıtır, kimi faaliyetlerini daha korunaklı noktalara taşır ve deniz-hava gücünü bölgede tutarsa daha az görünür lakin daha güçlü bir yapı kurabilir. Bu sebeple güç istikrarını sırf asker sayısı üzerinden değerlendirmemek gerekir. Asıl belirleyici olan, ABD’nin erken ihtar, hava savunması, lojistik takviye ve kriz anında bölgeye süratle kuvvet gönderme kapasitesini koruyup korumayacağıdır.”

İRAN’IN HAVALİMANI İDDİASI VE KUVEYT’İN YANITI

İran taarruzlarının ardından Kuveyt Uluslararası Havalimanı da tartışmaların merkezine yerleşti. Haziran ayında İran füzelerinin Kuveyt Uluslararası Havalimanı’nı vurmasının ardından İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, saldırıyı “kendini savunma” kapsamında kıymetlendirdi.

Arakçi, Pentagon’un Kuveyt’teki havalimanını İran’a yönelik operasyonlara hazırlık noktası olarak kullandığını tez etti. Fakat Kuveyt idaresi bu açıklamayı reddetti. Amerikan güçlerinin geçmişte Kuveyt Uluslararası Havalimanı üzerinden operasyonlar yürüttüğü bilinirken, bu kullanımın hala devam edip etmediği netlik kazanmadı. Öte yandan Wall Street Journal’ın mevzuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, Kuveyt’in İran’a karşı hava akınları düzenlediği öne sürüldü. Kuveyt’in ABD Büyükelçisi ise bu iddiayı kesin bir lisanla yalanladı.

ABD VARLIĞI HEM YÜK HEM GÜVENLİK GARANTİSİ OLARAK GÖRÜLÜYOR

Arap Körfez Devletleri Enstitüsü Başkanı ve eski ABD Kuveyt Büyükelçisi Douglas Silliman, yaşananların Kuveyt kamuoyunda karmaşık bir tablo oluşturduğunu söyledi.

Wall Street Journal’a konuşan Silliman, “Saldırılar, Kuveyt’teki insanların ABD varlığını hem bir yük hem de Kuveyt’i savunmak için muhakkak gerekli bir öge olarak görmesine sebep oldu” değerlendirmesinde bulundu. Kuveyt idaresinin temel maksadının ülkenin güvenliği için en doğru modeli belirlemek olduğunu tabir eden Silliman, savunma siyasetinde yeni bir kıymetlendirme sürecinin yaşandığını belirtti.