Tarihi 11 bin yıl önceye gidiyor. Sayburç köyü dünya basınında

Şanlıurfa’da köylülerin bahçe duvarı örmek için kullandığı taşların yaklaşık 11 bin yıllık Neolitik periyoda ilişkin insan tasvirli sütunlar olduğunun anlaşılması, tarihin en erken anlatı sahnelerinden birini gün ışığına çıkardı.

Toros Dağları’nın eteklerinde yer alan Sayburç köyünde 2020 yılında fark edilen T biçimli taşlar, Şanlıurfa Müzesi uzmanlarının incelemesinin akabinde 2021 yılında resmi kazılara dönüştü.

CNN televizyonunun haberine nazaran hafriyat çalışmalarında 2026 yılı prestijiyle konutlar ve ortak kullanım alanlarından oluşan yaklaşık 70 Neolitik yapı ortaya çıkarıldı.

Yerleşimde ele geçen taş tekneler ve öğütme aletleri, tarım öncesi avcı toplayıcı toplulukların burada tahıl işlediğini ve muhtemelen bira ürettiğini gösteriyor.

Yerleşimdeki beş kamusal yapıdan birinde yer alan dairesel bir binanın içindeki 3,7 metrelik taş banka oyulmuş beş figür, araştırmacıların en çok dikkatini çeken buluntu oldu.

Kabartmanın sol tarafında, yukarıdan bakılıyormuş üzere işlenen boynuzlarını çömelmiş haldeki bir adama yönelten boğa figürü yer alıyor. Altı parmaklı sol elini kaldıran bu figür, sağ elinde tanımlanamayan bir obje tutuyor.

Sahnenin sağında ise yüksek kabartma tekniğiyle işlenmiş başka erkek figürü öne çıkıyor. İri gözleri ve kalın dudaklarıyla odaya bakan bu figür, sağ ve sol yanında dişlerini gösteren iki dev leopar olmasına rağmen sakin duruşunu koruyor.

İstanbul Üniversitesi arkeoloğu ve kazı başkanı Eylem Özdoğan’ın Antiquity mecmuasında yayımlanan araştırmasına nazaran bu kompozisyon, bilinen en erken anlatı içerikli taş kabartma sahnesi olma özelliğini taşıyor.

Taş Tepeler projesi kapsamındaki Göbeklitepe ve Karahantepe üzere merkezlerde figürlerin bağımsız olarak betimlendiğini belirten Özdoğan, Sayburç’taki kabartmada figürlerin birbirleriyle ilişkili bir öykünün kesimleri olduğunu kaydetti.

Kabartmada leoparların arasındaki erkek figürünün erekte haldeki cinsel organını kavraması sebebiyle araştırmacılar sahneyi rahmet, ergenliğe geçiş ritüeli yahut insanın tabiatla uğraşı olarak yorumluyor.

Ancak Özdoğan, figürlerin tam olarak hangi anlatıyı temsil ettiğinin kesin olarak bilinemeyeceğini tabir ediyor.

Sayburç sakinlerinin vefatla kurduğu bağ da hafriyatlarda açığa çıkan bilgiler arasında yer alıyor.

Yerleşimde ölülerin sıklıkla yaşanılan konutların tabanlarının altına gözenekli düzenlemelerle gömüldüğü belirlendi.

Geçtiğimiz yıl ulaşılan küçük bir figürinde, bir meyyitin ağzının dikilmiş ya da mühürlenmiş biçimde tasvir edildiği görüldü.

Bazı alanlarda hayvan kemikleriyle insan kemiklerinin bir arada bulunması ve bölgedeki yırtıcı kuş sembolleri, etlerin akbabalara yedirildiği gök defin sürecine işaret eden teorileri güçlendiriyor.

Köyün merkezindeki özel bir yapıda, ana kayaya oyulmuş tabanında insan yüzü bulunan bir sütun gün yüzüne çıkarıldı.

Bu sütunun karşısındaki duvarda geniş bir niş, etrafında ise leopar ve domuz kabartmalı öbür dikmeler yer alıyor.

Yazının olmadığı bu devirde anlatıların ortak hafızayı ve toplumsal kuralları aktarmada bağlayıcı bir rol üstlendiğini vurgulayan Özdoğan, Sayburç’un korunması gayesiyle alanın açık hava müzesine dönüştürülmesi için çalışma yürütüldüğünü bildirdi.