Sinsi hastalık, birinci belirtiden 20 yıl evvel başlıyor! Bu kusurlar Alzheimer’a taban hazırlıyor

Beyin hücrelerinin ilerleyici bir biçimde hasar görmesi ve kaybedilmesiyle ortaya çıkan Alzheimer hastalığı yalnızca hastanın değil, ailesinin ve yakın etrafının de hayatını derinden etkiliyor. Sinsice başlayıp ilerleyen hastalıkta birinci belirtiler çoklukla yakın vakitte yaşanan olayların unutulması, birebir soruların tekrar tekrar sorulması yahut tanıdık sözlerin hatırlanamaması formunda kendini gösteriyor.

Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Neşe Tuncer, Alzheimer riskini azaltmada 10 tesirli tedbir ile teşhis ve tedavide umut veren gelişmeleri anlattı.

Alzheimer hastalığına taban hazırlayan etkenler

Alzheimer birinci belirtilerden yaklaşık 20 yıl evvel oluşmaya başlıyor. Münasebetiyle 70’li yaşlarda bellek yakınması yaşayan bir bireyde süreç aslında 50’li yaşlarda başlamış olabilir. Bu durum, sıhhatle ilgili orta yaşta alınan kararların, yaşlılıkta beyin sıhhatini direkt belirlediğini göstermektedir.

Alzheimer hastalığına taban hazırlayan esas ömür alışkanlıkları ve risk faktörlerini şöyle sıralamak mümkün:

Düzenli antrenman yapmamak, denetimsiz tansiyon, yüksek kolesterol ve tedavi edilmeyen hipertansiyon, tedavi edilmeyen işitme kaybı, diyabet ve insülin direnci, obezite, sigara, alkol kullanımı, toplumsal izolasyon ve yalnızlık, yetersiz ve kalitesiz uyku, sıhhatsiz beslenme, işlenmiş besinler, aşırı şeker ve trans yağ yüklü beslenme, depresyon, kafa travması hikayesi, hava kirliliğine maruz kalma.

Alzheimer riskini azaltan 10 tesirli önlem

1- Düzenli egzersiz

Düzenli idman, beyin sıhhatini muhafazada değerli bir rol oynamaktadır. Haftada en az 150 dakika orta yoğunlukta antrenman (tempolu yürüyüş, yüzme, bisiklet) beynin bellek merkezi olan hipokampusun hacmini artırmakta ve yeni hudut temaslarının oluşmasını desteklemektedir. Bilimsel çalışmalar, fizikî aktivite ve sistemli antrenmanın bilişsel gerileme ve Alzheimer riskinin azaltılmasına değerli katkılar sağladığını göstermektedir.

2- Sağlıklı ve istikrarlı beslenme

Sağlıklı beslenme kapsamında bilhassa Akdeniz tipi beslenme (bol sebze-meyve, zeytinyağı, balık, kuruyemiş, tam tahıllar) beyin ve damar sıhhatini desteklemektedir. Haftada en az iki sefer balık tüketimi omega-3 yağ asitleri sayesinde beyin hücrelerini korumaktadır. İşlenmiş besinler, aşırı şeker ve trans yağ yüklü beslenmeden uzak durmak gerekir.

3- Kaliteli ve kâfi uyku

Kaliteli ve kâfi uyku hastalığı önlemede büyük kıymet taşımaktadır. Her gece 7-8 saat kesintisiz uyku, beynin gün içinde biriken ziyanlı proteinleri temizlemesini sağlayan glimfatik sistemin faal çalışması için zaruridir. Uyku apnesi kesinlikle değerlendirilmeli ve tedavi edilmelidir.

4-  Beyni faal tutmak ve hayat uzunluğu öğrenmek

Bilişsel aktivite kapsamında ömür uzunluğu öğrenme, okuma, yeni maharetler edinme, lisan öğrenme ve enstrüman çalma üzere aktiviteler beynin ‘bilişsel rezervini’ güçlendirmektedir. Bilimsel çalışmalar, iki lisan konuşan bireylerde Alzheimer belirtilerinin 4-5 yıl daha geç ortaya çıktığını göstermiştir.

5-  Sosyal bağları güçlü tutmak

Aile ve arkadaşlarla nizamlı bağlantı kurmak, toplumsal ve toplumsal etkinliklere katılmak, toplumsal ömrün içinde olmak ve gönüllülük çalışmaları beyin sıhhatini desteklemektedir.

Sosyal izolasyon ve düşük toplumsal irtibat, bilişsel gerileme ve Alzheimer açısından değiştirilebilir risk faktörleri arasında yer almaktadır. Bu sebeple toplumsal hayattan kopmamak, Alzheimer hastalığı riskini azaltmaya yönelik bütüncül yaklaşımın değerli bir modülüdür.

6- Tansiyon, kolesterol ve kan şekerini denetim altında tutmak

Yüksek tansiyon, yüksek kolesterol ve yüksek kan şekeri üzere kardiyometabolik risklerin denetim altında tutulması hem damar hem de beyin sıhhati açısından ehemmiyet taşımaktadır. Hipertansiyon, diyabet ve yüksek kolesterolün tertipli takip edilmesi, ilerleyen yıllarda bilişsel gerileme ve Alzheimer hastalığı açısından son derece değerlidir.

7- Sağlıklı kiloyu korumak

Fazla kilo ve obezite ilerleyen yaşlarda bilişsel sıhhat açısından değer taşıyan, değiştirilebilir risk faktörleri arasında yer almaktadır. Sağlıklı kilonun korunması; tansiyon, kan şekeri ve kolesterol üzere Alzheimer hastalığı açısından ehemmiyet taşıyan öbür risk faktörlerinin de denetimine katkı sağlamaktadır.

8- Sigara ve alkolden uzak durmak

Sigara ve alkol kullanımı beyin sıhhatini olumsuz etkileyebilen, değiştirilebilir risk faktörleri arasında yer almaktadır. Sigara ve alkolden uzak durmak, Alzheimer hastalığı riskini azaltmaya yönelik değerli adımlardandır.

9- İşitme kaybını ihmal etmemek

İşitme kaybının fark edilmesi halinde gecikmeden kıymetlendirilmesi ve uygun durumlarda işitme aygıtı üzere takviyelerin kullanılması riski azaltmak açısından değerlidir.

10- Kafa travmalarından korunmak ve hava kirliliğine maruziyeti azaltmak 

Kafa travmalarından korunmak ve hava kirliliğine maruziyeti mümkün olduğunca azaltmak Alzheimer hastalığı da dahil olmak üzere, ilerleyen yaşlarda bilişsel sıhhati etkileyebilecek risklerin azaltılmasına yönelik kollayıcı yaklaşımın kıymetli bir modülünü oluşturmaktadır.

Erken teşhis ve tedavide yeni dönem

Alzheimer hastalığında erken teşhis, tedavinin başarısı için kritik kıymete sahip. Erken teşhis alanında son yıllarda çığır açan gelişmeler yaşanmıştır. ABD Gıda ve İlaç İdaresi (FDA), Alzheimer hastalığı teşhisine yardımcı olan birinci kan testini onaylamıştır. Bu test, kanda beyindeki Alzheimer proteinlerini yüksek doğrulukla tespit edebilmektedir.

Erken teşhis ve hastalığın biyolojik özelliklerinin daha erken devirde ortaya konulabilmesi, uygun hastalarda tedavi seçeneklerinin vaktinde kıymetlendirilmesi açısından büyük kıymet taşımaktadır. Bilhassa biyobelirteçler ve hastalık seyrini yavaşlatmaya yönelik yeni tedaviler de, Alzheimer ile uğraşta umut veren gelişmeler arasında yer almaktadır.