Sandıktan kriz çıktı! Trump ‘dehşet verici haberler aldım’ dedi… İşte İsrail’in önündeki 3 senaryo

İsrail’de seçim sonuçları, siyasi meçhullüğü beraberinde getirdi. Başbakan Binyamin Netanyahu liderliğindeki Likud Partisi 26 sandalye kazanırken sağcı ve ultra-Ortodoks partilerden oluşan blok 53 sandalyede kaldı. Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğu ise 48 sandalye elde etti. Hiçbir tarafın hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeye ulaşamaması, yeni hükümetin nasıl şekilleneceği sorusunu gündeme taşıdı.

NETANYAHU BLOĞU ÖNDE AMA ÇOĞUNLUK YOK

İsrail’de açıklanan resmi olmayan sonuçlara göre Netanyahu’nun Likud Partisi 26 sandalye kazandı. Sağcı ve ultra-Ortodoks partilerin dayanağıyla Netanyahu bloğunun toplam sandalye sayısı 53’e ulaştı.

Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un liderliğindeki Yaşar Partisi ise 21 sandalyeyle parlamentonun ikinci büyük partisi olmaya hazırlanıyor. Netanyahu zıddı muhalefet bloğu toplam 48 sandalye elde etti.

İsrail vatandaşı Filistinlileri temsil eden Ortak Arap Listesi ile Ra’am partisinin toplam sandalye sayısının 19’a ulaşması bekleniyor. Bu sonuç, Arap partilerini hükümet kurma görüşmelerinde kilit pozisyona taşıyor. Lakin hem Netanyahu’nun hem de muhalefetin blokundaki birtakım partiler, seçim kampanyasında Arap partileriyle koalisyon kurmayacaklarını açıklamıştı.

TRUMP’TAN İLK YORUM

ABD Başkanı Donald Trump, İsrail seçim sonuçlarını kıymetlendirdi. ABD merkezli Axios’a konuşan Trump, Netanyahu’nun siyasi durumuyla ilgili birinci haberlerin kendisini endişelendirdiğini belirtti.

Trump, “İlk başta dehşet verici haberler aldım” dedi. Oy sayımının akabinde değerlendirmesinin değiştiğini belirten ABD Başkanı, “Ama şimdi oldukça uygun durumda” tabirlerini kullandı.

Netanyahu’ya verdiği takviyenin seçim sonuçlarında tesirli olduğunu savunan Trump, “Desteğimin Bibi için büyük bir fark yarattığını duydum” dedi.

Trump, Netanyahu liderliğinde bir birlik hükümeti kurulması için devreye girip girmeyeceği sorusuna ise “Bunu araştıracağım” karşılığını verdi.

“DÜNYA ÇOKTAN ANLADI”

İsrail gazetesi Maariv, Netanyahu blokunun 53 sandalyede kalmasını ve başbakanın tekrar iktidara gelme ihtimalini eleştirdi. Gazete, “Dünya çoktan anladı. İsrail halkı ülkenin milletlerarası itibarındaki bozulmayı görmezden gelmeye devam ediyor” değerlendirmesinde bulundu.

Maariv, Netanyahu’nun yine başbakan olma ihtimalinin şaşkınlık yarattığını belirterek aşırı sağcı bakanlar Itamar Ben-Gvir ve Bezalel Smotrich’in siyasetlerinin İsrail’e ziyan verdiğini savundu.

Gazetede, Netanyahu’nun Likud Partisi’nin 27 sandalye kazanmasının anlaşılması güç olduğu tabir edildi ve bu tablo “absürt” olarak nitelendirildi.

ARAP PARTİLERİNDEN NETANYAHU HÜKÜMETİNİ DÜŞÜRME MESAJI

Ortak Arap Listesi, seçim sonuçlarının akabinde yaptığı açıklamada Netanyahu hükümetinin tekrar kurulmasını engellemek ve alternatif bir hükümetin önünü açmak için muhalefetle iş birliğine hazır olduğunu bildirdi.

Açıklamada, Arap toplumunun seçimlere yüksek iştirak gösterdiği ve bu iştirakin “faşistlere karşı geniş çaplı bir halk gösterisine” dönüştüğü belirtildi. Arap seçmenlerin kışkırtma ve tehdit teşebbüslerine ortak iradeyle karşılık verdiği savunuldu.

Liste, kendilerine takviye veren seçmenlere teşekkür ederek bu sonucun Arap toplumunun birliğini, temel haklarını ve siyasi taleplerini savunma iradesini yansıttığını kaydetti. Açıklamada, “ırkçı akıntının bilakis hareket eden” demokratik Yahudi güçlerinden aktivist ve seçmenlere de teşekkür edildi.

Ortak Arap Listesi, seçim sonuçları katılaşmamış olsa da mevcut dataların Arap toplumunun yüksek iştirakinin Netanyahu ve destekçilerinin çoğunluğa ulaşamamasında tesirli olduğunu gösterdiğini ileri sürdü.

Açıklamada, seçmenlerden alınan takviyenin “Netanyahu hükümetinin tekrar kurulmasını engellemek için” kullanılacağı belirtildi. Alternatif hükümetin kurulabilmesi için muhalefetin Arap toplumunu ve temsilcilerini dışlamaması, toplumun hak ve taleplerine bağlı kalması gerektiği vurgulandı.

TEL AVİV’DE YAHUDİ-ARAP ORTAK HÜKÜMETİ GÖSTERİSİ

İsrail’in Tel Aviv kentinde yüzlerce kişi, Yahudi ve Arap partilerinin ortak hükümet kurması ve Netanyahu’nun istifa etmesi talebiyle şov düzenledi.

Mesila Parkı’nda toplanan göstericiler, sloganlar atarak ve pankartlar taşıyarak kent sokaklarında yürüdü. Göstericiler daha sonra oturma hareketi yaptı.

Eylemde “Arap, Yahudi, birlikte kazanacağız”, “Bir kan ile öteki kan arasında fark yok” ve “Barış, eşitlik, toplumsal adalet” yazılı pankartlar taşındı. Birtakım pankartlarda ise “Herkes için özgürlük, ırmaktan denize” ve “Yahudi-Arap hükümetine evet” tabirleri yer aldı.

İsrail polisi, göstericileri dağıtmak için müdahalede bulundu. Güvenlik güçlerinin kimi göstericileri ittiği ve yerde sürüklediği görüldü.

Filistin basınında yer alan haberlere nazaran, Kudüs’teki Paris Meydanı ile Hayfa’daki UNESCO Meydanı’nda da benzeri şovlar düzenlendi.

HERZOG’DAN YENİ SEÇİM UYARISI

İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog, siyasi partilere yeni bir seçimden kaçınma daveti yaptı. Herzog, koalisyon görüşmelerinde tarafların “açık fikirli” olması gerektiğini belirtti.

Resmi seçim sonuçlarını gelecek hafta Yüksek Mahkeme Yargıcı Noam Sohlberg’den almayı beklediğini açıklayan Herzog, yeni bir seçim çeşidinin önlenmesi gerektiğini vurguladı.

Herzog’un önümüzdeki hafta siyasi partilerle istişarelere başlaması bekleniyor. Fakat hiçbir blok çoğunluğu sağlayamazsa İsrail’de yeni seçimler en erken nisan ayında yapılabilir.

İSRAİL’İN ÖNÜNDEKİ 3 SENARYO

Seçim sonuçlarının akabinde İsrail’de hükümetin nasıl kurulacağına ait üç temel senaryo öne çıkıyor.

1. Muhalefet, Arap partilerinin takviyesiyle hükümet kurabilir

İlk senaryoya nazaran Gadi Eisenkot liderliğindeki muhalefet bloğu, Arap partilerinin takviyesiyle azınlık hükümeti kurmayı deneyebilir. Bu formülde Arap partileri hükümete direkt katılmadan kritik oylamalarda muhalefeti destekleyebilir.

Ancak muhalefetteki kimi partilerin seçim kampanyasında Arap partileriyle koalisyon kurmayacaklarını açıklaması, bu seçeneğin önündeki en kıymetli mahzurlardan biri olarak görülüyor.

2. Netanyahu ve muhalefet arasında birlik hükümeti kurulabilir

İkinci senaryoda, farklı siyasi görüşlere sahip partilerin geniş tabanlı bir birlik hükümeti kurması gündeme gelebilir.

Böyle bir hükümette Likud’un yanı sıra aşırı sağcı Ben-Gvir ve Smotrich’in partileri ile ultra-Ortodoks partiler de yer alabilir. Fakat muhalefetin, Netanyahu’nun mevcut ortaklarından kimilerini hükümet dışında bırakmasını istemesi beklenebilir.

Netanyahu tersi kampın seçim öncesinde verdiği kelamlar de bu seçeneği zorlaştırabilir.

3. İsrail yine sandığa gidebilir

Üçüncü senaryo ise siyasi partilerin hükümet kurma konusunda anlaşamaması halinde yeni seçimlere gidilmesi.

İsrail, 2019 yılında da hiçbir siyasi bloğun çoğunluğa ulaşamaması sebebiyle uzun bir seçim sürecine girmişti. Mart 2021’e kadar birden fazla seçim yapılan ülkede, sonunda Naftali Bennett ve Yair Lapid’in öncülük ettiği koalisyon Netanyahu’yu iktidardan uzaklaştırmıştı. Kasım 2022 seçimleri ise Netanyahu’nun tekrar başbakan olmasını sağlamıştı.

Mevcut siyasi kutuplaşma, emsal bir belirsizlik periyodunun tekrar yaşanabileceğine işaret ediyor.

YENİ BAŞBAKANIN BELİRLENMESİ AYLAR SÜREBİLİR

İsrail’de hükümetin geleceği, Arap partilerinin muhalefete takviye verip vermeyeceğine, merkez sağ partilerin Netanyahu’yla uzlaşıp uzlaşmayacağına ve seçim öncesi taahhütlerin korunup korunmayacağına bağlı olacak.

Tarafların çoğunluk sağlayamaması halinde yeni başbakanın belirlenmesi haftalar, hatta aylar sürebilir. Bu süreçte siyasi önderlerin daha evvel gündeme gelmeyen koalisyon formüllerini değerlendirmesi bekleniyor.