Samsun’dan adım adım kurtuluşa giden yol

(Haber: Nizamettin Kaplan)

15 Mayıs 1919’da İzmir işgal edilmişti. Reaksiyonlar çığ üzere büyüyordu. Bu tansiyon altında 16 Mayıs 1919’da “Bandırma Vapuru” İngiliz işgali altındaki İstanbul’dan Karaköy İskelesi’nden Samsun’a yanlışsız yol aldı.

Mustafa Kemal, yol boyunca silah arkadaşlarıyla planlar yaptı, kurtuluş gayretinin haritasını çizdi.

Kurtuluşa giden yolun birinci adımları atılmıştı. Günler süren seyahat Samsun Tütün İskelesi’nde son buldu.

Bölgenin tamamı neredeyse işgal altındaydı.

Mustafa Kemal Atatürk ve arkadaşları Samsun’a “Bandırma Vapuru” ile geldi. Atatürk, 9’ncu Ordu Müfettişi olarak Samsun’a geldiğinde karanlık bir ortam vardı. Milli Mücadele meşalesi işte bu karanlık ortamda yakıldı.

Atatürk ve arkadaşları Samsun’da farklı otellerde konakladı. İşgal kuvvetleri onları sıkı takibe aldı. Neredeyse her adımları izleniyordu. Bu kaidelerde harekete geçme bahtları azdı.

Bu takip tam 6 gün sürdü. Mustafa Kemal ve arkadaşları bundan kurtulmak için gözlerden uzak Havza ilçesine geçti.

Samsun Yerel Tarih Grubu Başkanı Emin Kırbıyık “Samsun’da iken kenti dolaştığında ağlayan bir asker görüyor ‘Asker ağlamaz arkadaş bir badiren mı var söyle’ deyince ‘Nasıl ağlamam paşam işgal edildik her taraftan’ diyerek kasvetini lisana getiriyor asker. Gazi Atatürk’ün silahlandırarak yanına aldığı birinci asker o kişidir.” diye konuştu.

Atatürk, Havza’da 18 gün kaldı. Arkadaşlarıyla kullandıkları mesken Milli Mücadele’nin birinci karargahı oldu.

Örgütlenme planlarının bir kısmı burada yapıldı. Alınan kararlar yazıya dökülerek Anadolu’ya yayıldı.

Samsun’da atılan birinci adım bir milletin yazgısını bu türlü değiştirdi.

Havza seyahatinde çok dikkatli olmak zorundaydılar. Yapacakları en küçük yanlış, bir ulusun yazgısını etkileyebilirdi.

Gidiş güzergahı ihtimamla seçildi. 98 kilometrelik yol, istekli birliklerin müdafaasında zahmetle geçildi.

Çiftçi Ahmet Tolun “Atatürk’ü Samsun’dan alıp Havza’ya getirmek üzere yol çıkıyorlar. Bir gece Ekrem Bey Kavak’taki konutunda konuk edildikten sonra ki o arada Kavak ve Havza arasındaki Rum çeteleri temizleniyor. Yol inançlı hale getirildikten sonra sonraki gün tekrar yola çıkıp Havza’ya geliyor inançlı bir halde bıraktıktan sonra kendileri tekrar Alaçam’daki birliğine geri dönüyor.” tabirlerini kullandı.

Atatürk, Anadolu’da kurtuluş ateşini yakmak için bundan tam 107 yıl evvel kullandığı vakitle izleri kaybolan yol, yapılan çalışmalarla eski ruhuna uygun hale getirildi.

Samsun Tütün İskelesi’nden başlayan yol Amasya’nın Suluova ilçesine kadar uzanıyor.

Milli Mücadele’nin “Kurtuluş Yolu” Samsun Büyükşehir Belediyesi tarafından yapılan çalışmalarla ruhuna uygun hale getirildi.

Çalışma yapılırken Osmanlı arşivlerindeki evraklardan ve 1957 yılına ilişkin karayollarını gösteren haritalardan yararlanıldı.

Uzun süren çalışmalar sonunda yolun yepyeni güzergahı belirlendi ve yol tamamlandı.

Kentin değerli turizm rotalarından biri olan yolun farklı noktalarında Milli Mücadele, Atatürk ve arkadaşlarını anımsatan çalışmalar da yer alıyor.

Kırbıyık “Bugün Cumhuriyetin bu ‘Kurtuluş Yolu’ projesi Cumhuriyetin mihenk taşıdır. Kurtuluşa giden yoldur bizim için. Gazi Mustafa Kemal Atatürk Samsun’un bir bedelidir Samsun’a bedel kazandırmıştır her şeyden evvel. Samsun’un bunun değerini bilmesi lazım. Türkiye’nin bunun değerini bilmesi lazım.” tabirlerini kullandı.

“Kurtuluş Yolu”yla ilgili tarihçilerin yeni teklifleri var.

Bunlardan biri de yolun Samsun’dan başlayıp Atatürk’ün Ankara’ya kadar kullandığı tüm güzergahları kapsaması yönünde.