Rusya’da yakıt krizi derinleşiyor: Dizel ihracatı durabilir

Ukrayna’nın Rusya’nın güç altyapısına yönelik insansız hava aracı (İHA) ataklarını yoğunlaştırması üzerine Rusya parlamentosu ve hükümeti, birçok bölgede derinleşen akaryakıt derdini dizginlemek hedefiyle harikulâde adımlar atıyor.

Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, iç piyasadaki yakıt arzını dengelemek emeliyle dizel ihracatının yasaklanması da dahil olmak üzere bir dizi tedbirin masada olduğunu açıkladı.

Reuters haber ajansına konuşan dal kaynakları, Ukrayna İHA’larının gayesi olan başkentteki Moskova Rafinerisi’nin uğradığı ağır hasar sebebiyle en az altı ay boyunca üretim yapamayacağını bildirdi.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise dün akşam yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında, Kiev’in Moskova’yı müzakerelere zorlamak gayesiyle güç tesislerine yönelik ataklarını genişlettiğini belirterek, “İstihbarat servislerimize ve ordumuza, Rusya’nın savaş gayretlerini genişletmek için kullandığı tesislere karşı önleyici ataklar düzenlemesi talimatını verdim” dedi.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in başkanlık ettiği ve televizyondan yayımlanan hükümet toplantısında konuşan Başbakan Yardımcısı Novak, dizel ihracatına yasak getirilmesinin yanı sıra iç yakıt pazarını desteklemek hedefiyle vergi mevzuatında değişiklikler yapılmasının planlandığını söyledi.

Durumun “zorlayıcı” olduğunu lakin denetim altında tutulduğunu savunan Novak, petrol şirketlerinin üretimi en üst düzeye çıkardığını, bakım çalışmalarını ertelediğini ve talebi karşılamak için yakıt rezervlerini kullandığını kaydetti.

Novak, “Daha evvel dokunulmamış rezervleri kullanıyoruz ve iç pazara ek hacimlerin sunulmasını teşvik ediyoruz. Hükümetle uyum halinde vergi mevzuatında gerekli değişiklikler hazırlandı” tabirlerini kullandı.

Bu doğrultuda Rusya parlamentosu, dün Vergi Kanunu’nda yapılan değişiklikleri kabul etti.

Yeni düzenlemeler, akaryakıt üretiminde daha düşük kaliteli yakıtların kullanılmasına müsaade verilmesini ve rafinerilerdeki kimi ekipman modernizasyonlarının ertelenmesini içeriyor.

Pazartesi günü Novak başkanlığında yapılan bir toplantıda, bilhassa halka akaryakıt satışının askıya alındığı Kırım’da yaşanan açığı kapatmak için akaryakıt ithalatı seçeneği de gündeme getirildi.

Sektörden iki kaynak, kamuoyunun hassas olduğu ve enflasyonu tetikleme riski taşıyan akaryakıt fiyatlarını baskılamak maksadıyla ithal yakıta sübvansiyon sağlanmasının değerlendirildiğini aktardı.

Rusya, dünyanın üçüncü büyük ham petrol üreticisi olmasına karşın, Ukrayna’nın rafinerilere yönelik taarruzları sebebiyle daha evvel akaryakıt ve jet yakıtı ihracatını yasaklamak zorunda kalmıştı.

Son olarak, başşehrin güney banliyölerinde bulunan ve Moskova bölgesinin en büyük yakıt tedarikçisi olan Moskova Rafinerisi bu ay iki defa Ukrayna İHA’larının maksadı oldu.

Gazprom Neft tarafından işletilen ve 2024 yılında 11,6 milyon ton petrol işleyerek 2,9 milyon ton akaryakıt ile 3,2 milyon ton dizel üreten tesisin büsbütün durduğu ve tamiratının en az yarım yıl süreceği belirtildi. Gazprom Neft ise hususa dair açıklama yapmadı.

Çarşamba günü yayımlanan ender resmi bilgilere nazaran, Rusya’nın petrol eserleri ve kok kömürü üretimi mayıs ayında bir evvelki yılın tıpkı periyoduna nazaran yüzde 13,5 oranında geriledi.

Sektör kaynakları, Rusya’nın akaryakıt üretiminin geçen hafta, Haziran 2025’teki günlük ortalamanın yaklaşık yüzde 25 altında kaldığını bildirdi.

Veri analiz şirketi LSEG’in paylaştığı datalar ve piyasa kaynakları ise planlanmamış rafineri bakımları sebebiyle haziran ayının birinci yarısında deniz yoluyla yapılan petrol eseri ihracatının, mayıs ayının birinci yarısına kıyasla yüzde 15 düştüğünü ortaya koydu.

Nisan ayında ise Rusya’nın deniz yoluyla yapılan dizel ve gazyağı ihracatı mart ayına nazaran yüzde 8 artışla 3,25 milyon tona ulaşmış, geçen yılın tıpkı ayındaki 3,3 milyon tonluk düzeyin yalnızca hafif altında kalmıştı.

Mayıs ayında da ihracat sabit seyrederken Brezilya ve Türkiye, Rus dizelinin en büyük alıcıları arasında yer alıyor.

Sektör kaynakları, Rusya’nın haziran ayında deniz yoluyla yakıt ithal etmeye hazırlandığını belirtti.

Saldırıların ve yakıt krizinin en yoğun hissedildiği yerlerin başında Rusya’nın 2014 yılında ilhak ettiği Kırım yarımadası geliyor.

Rusya’nın Karadeniz Filosu’na mesken sahipliği yapan Sivastopol’ün Rusya tarafından atanan valisi Mihail Razvojayev, çarşamba günü düzenlenen İHA akınlarının kentteki ana elektrik trafo merkezini vurarak elektrik kesintilerine yol açtığını bildirdi.

Vali, troleybüslerin çalışmayacağını belirterek ailelerden çocuklarını meskende tutmalarını istedi. Razvojayev, Kiev’in “normal hayat şartlarından yoksun bırakarak panik yaratmaya çalıştığını” savundu.

Ukrayna İHA Kuvvetleri Komutanı Robert Brovdi de Sivastopol elektrik santralindeki ana trafo merkezinin vurulduğunu doğruladı.

Sivastopol’de pazartesi akşamından itibaren kamu hayatına yönelik kısıtlamalar da yürürlüğe girdi.

Toplu taşımanın saat 22.00’de, büyük mağaza ve kafelerin ise saat 20.00’de kapatılması kararlaştırıldı, sokak aydınlatmaları karartıldı ve toplu açık hava aktiflikleri yasaklandı.

Kırım’ın en büyük kentinde yaşayan ve sadece ön ismini veren Anzhelika isimli bölge sakini, “Sokak lambalarının söndürülmesi konusunda bence gerçek olan yapılıyor, kentin korunması her şeyden evvel gelir” diyerek tedbirleri desteklediğini söyledi.

Çarşamba gecesi Ukrayna İHA’ları Rusya’nın iç ve güney bölümlerindeki tesisleri de gaye aldı. Rusya Savunma Bakanlığı, ülke genelinde gece boyunca 323 İHA’nın düşürüldüğünü açıkladı.

Nijniy Novgorod Bölge Valisi Gleb Nikitin, düşen İHA enkazının bir sanayi tesisine hasar verdiğini ve iki kişinin vefatına yol açtığını belirtti. Kelam konusu tesisin kritik bir hasar almadığı kaydedildi.

Bu bölge, mayıs ayında İHA taarruzlarının akabinde üretimini süreksiz mühletle durduran yahut azaltan, Rusya’nın dördüncü büyük petrol rafinerisi NORSI’ye mesken sahipliği yapıyor.

Moskova’nın 1000 kilometreden fazla güneydoğusunda, Kazakistan hududunda yer alan ve bünyesinde bir gaz sürece tesisi ile petrol rafinerisi barındıran Orenburg bölgesinde de bir sanayi kuruluşu üzerinde İHA’ların düşürüldüğü bildirildi.

Bölgede hasar oluşup oluşmadığı şimdi netleşmezken Kazakistan Enerji Bakanlığı, doğalgaz sevkiyatının alternatif güzergahlar üzerinden sağlandığını duyurdu.

Savaşın gölgesinde sivil kayıplar da artmaya devam ediyor. Rus TASS ajansının mahallî acil durum servislerine dayandırdığı habere nazaran, Rusya’nın denetimindeki Ukrayna kenti Horlivka’da gece düzenlenen İHA taarruzunda bir apartmanın girişinin çökmesi sonucu üç kişi hayatını kaybetti.

Rusya’nın hudut bölgesi Belgorod’da düzenlenen İHA hücumunda bir erkek hayatını kaybederken bir bayan yaralandı.

Ukrayna’nın doğusundaki Balakliya kentinde ise çarşamba günü Rus bombardımanı sebebiyle bir kişi hayatını yitirdi.