Riyad ataklarının perde arkası: Asıl tehlike başka! Yeni füze gücü ne?

Suudi Arabistan’ın Yemen’deki Husi hareketine karşı yürüttüğü çabada tırmanan tansiyon, bölgenin güvenlik istikrarlarını tekrar gündeme getirdi. Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı’na yönelik hücum, çatışmaların sırf Yemen’le sonlu kalmayabileceğine ait endişeleri artırdı.

Saldırının ardından havalimanı terminalinde oluşan yoğun toz bulutu ve enkaz arasında ilerlemeye çalışan yolcular, olayın sivil altyapı üzerindeki tesirini gözler önüne serdi. Kelam konusu taarruzda hayatını kaybedenler olurken gelişmeler, Suudi Arabistan’ın güvenliğinin yanı sıra Yemen’deki çatışmaların bölgesel güç istikrarlarına tesirini de tartışmaya açtı.

‘SON BİR HAFTADA YAŞANANLAR ÇATIŞMASININ NİTELİĞİNİ DEĞİŞTİRDİ’

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılarından Oral Toğa, “Son bir haftada yaşananlar, Suudi Arabistan-Husi çatışmasının niteliğini değiştirdi. Çatışma artık hudut bölgeleriyle hudutlu değil; direkt başşehrin ve sivil altyapının gaye alındığı bir evreye geçti. Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı beş gün içinde dört kere vuruldu. Arka plana bakınca tablo daha net görülüyor. 2022’den beri büyük ölçüde işleyen BM nezaretindeki ateşkes fiilen çöktü” dedi ve şöyle devam etti:

— Husiler temmuzda Suudi gemilerine abluka duyuru etti, eylülde Kızıldeniz kıyısında süratle ilerledi. Ekim başında başlayan Suudi takviyeli karşı taarruzda ise Muha’nın ve Babülmendep etrafındaki mevzilerin geri alındığı bildirildi. Havalimanına yönelik hücum dalgası da bu karşı taarruzun çabucak akabinde geldi. Yani alanda bir etki-tepki döngüsü işliyor. Suudi Arabistan’ın güvenliği açısından asıl problem şu: Hürmüz kapalıyken Riyad, güç ihracatı için Kızıldeniz’e yöneldi. Husiler de tam bu alternatifi ve ülkenin iç güvenlik algısını maksat alıyor.

— Güç istikrarı açısından ise Husilerin askerî kapasitesinin yıllar içinde ne kadar geliştiği bir kere daha görüldü. Fakat tabloyu tek taraflı okumamak lazım. Suudi Arabistan bu defa yalnız değil. Mekke Savunma İttifakı’nın devreye girmesi ve bölge ülkelerinden gelen dayanışma, Riyad’ın arkasında geniş bir diplomatik taban olduğunu gösteriyor.

HAVALİMANINA YÖNELİK SALDIRI HAVA SAVUNMASINI GÜNDEME GETİRDİ

Kral Halid Uluslararası Havalimanı’na yönelik hücum, Suudi Arabistan’ın hava savunma sistemlerinin aktifliği ve kritik altyapıların korunması konusunda soru işaretlerine sebep oldu. Askerî uzmanlar ise hücumun, direkt hava savunma sistemlerinin yetersizliğine işaret edip etmediğinin belirlenebilmesi için kullanılan füzenin özelliklerinin ve tedbire teşebbüslerinin incelenmesi gerektiğini belirtiyor.

The Telegraph’ta yer alan habere nazaran İsrail Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü uzmanı ve eski İsrail askerî istihbarat kumandanı Danny Citrinowicz, hücumda kullanılan mühimmatın niteliğinin kıymetli sorular doğurduğuna dikkat çekti. Citrinowicz, Suudi Arabistan’ın kaç füzeyi engellediğinin bilinmediğini, fakat birtakım mühimmatların maksatlarına ulaşmasının kullanılan savaş başlıkları ve füze teknolojisi hakkında kıymetlendirme yapılmasını gerektirdiğini tabir etti.

Citrinowicz ayrıyeten İran’ın, ABD ve İsrail ile yaşanan çatışmalardan elde ettiği tecrübesi Husilerle paylaşmış olabileceğine ait haberleri hatırlatarak, füzelerin önlenmesini zorlaştırabilecek değişikliklerin yapılmış olabileceğini lisana getirdi.

Husilerin son yıllarda füze kapasitesini geliştirdiği ve daha gelişmiş sistemlere yöneldiği yönündeki değerlendirmeler de taarruzun askeri boyutunu öne çıkarıyor. Fakat atakta hangi füze sisteminin kullanıldığına ait katılaşmış bilgiler bulunmadan, kullanılan mühimmatın özellikleri hakkında kesin bir sonuca varılamıyor.

FÜZE TEHDİDİNİN ARDINDAKİ ÜÇ KRİTİK NEDEN

“Kral Halid Havalimanı aslında Husilerin yeni bir gayesi değil” değil diyen Oral Toğa, “2017 ve 20182de de Riyad’a füzeler atılmış, bunlar büyük ölçüde havada önlenmişti. Bu kere ise füzeler gayeye ulaştı ve terminaller isabet aldı” dedi ve uzman isim bu durumun üç şeyi gösterdiğinin altını çizerek şu bilgileri paylaştı:

— Birincisi, hiçbir hava savunma sistemi tam muhafaza sağlamaz. Bilhassa balistik füzelerin ve İHA’ların birlikte kullanıldığı akınlarda savunma yapmak çok zorlaşıyor. İkincisi, yıpranma. Suudi hava savunması şubattan beri neredeyse aralıksız çalışıyor. Evvel İran savaşında, şimdi de Husilere karşı. Suudi sistemlerinin değerli bir kısmı ABD imali ve Pentagon Başmüfettişliği, geçen ay önleyici mühimmatta stratejik açıklar oluştuğunu kayda geçirdi.

— Üçüncüsü ve en önemlisi, hedefin niteliği. Havalimanı üzere büyük ve sivil bir tesis, askerî bir üs üzere savunulamaz. Burada saldırganın hedefi askerî bir sonuç almak değil, gündelik hayatı ve ekonomiyi aksatmak. Gerçekten yüzlerce uçuş iptal edildi, kimi memleketler arası havayolları Riyad seferlerini durdurdu. Kritik altyapı açısından da misal bir tablo var. Eylül ayında Doğu-Batı petrol boru sınırı da gaye alınmıştı. Suudi Arabistan’ın cevabının iki ayağı olduğu görülüyor: Bir yandan savunmayı güçlendirmek, öbür yandan fırlatma noktalarını kaynağında vurmak. Koalisyonun üç füze rampasını imha ettiğini açıklaması bunun işareti. Türkiye’nin muhtemel katkısının da bu savunma alanında, yani ekipman ve teknik takviyede yoğunlaşması bu yüzden manalı.

TRUMP YÖNETİMİNİN OLASI MÜDAHALESİ TARTIŞILIYOR

Saldırının ardından ABD Başkanı Donald Trump’ın Yemen’de Husilerin denetimindeki bölgelere yönelik yeni askerî operasyonlara başvurabileceği yönündeki değerlendirmeler, çatışmanın daha geniş bir alana yayılabileceği telaşlarını artırdı.

Ancak Washington idaresinin, Husilere karşı kapsamlı bir askerî harekât başlatmadan evvel muhtemel sonuçları değerlendirmesi bekleniyor. Bilhassa kümenin füze kapasitesindeki gelişmeler ve ABD’nin bölgedeki askerî varlığına yönelik olası tehditler, karar sürecinde belirleyici ögeler arasında yer alıyor.

ABD’nin İran’la yaşadığı çatışmaların akabinde uzun menzilli füze ve hava savunma mühimmatı stoklarının durumu da tartışma konusu. Husilere yönelik kapsamlı bir operasyonun, kümenin Ürdün yahut Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki ABD güçlerini amaç almasına yol açabileceği bedellendiriliyor. Bu durum, Washington açısından sadece yeni bir askerî harekâtın maliyetini değil, çatışmanın denetim dışına çıkma ihtimalini de gündeme getiriyor.

Yine Telegraph’ta yer alan haberde ABD merkezli Demokrasilerin Savunulması Vakfı’nda Husiler konusunda çalışan Bridget Toomey ise Yemen’deki gelişmelerin İran’ın bölgesel stratejisinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini savunuyor. Toomey, Husilerin yanı sıra Hamas ve Hizbullah üzere aktörleri de kapsayan bölgesel alakaların, Washington’ın güvenlik hesaplamalarında dikkate alınması gerektiğini belirtiyor.

Citrinowicz de Trump idaresinin Husilere karşı direkt ve kapsamlı bir savaşa girme konusunda temkinli davranabileceğini tabir ediyor. Uzman, bu türlü bir çatışmaya girmenin kolay, fakat çatışmadan çıkışın güç olabileceğine dikkat çekiyor.

‘BÖLGESEL SAVAŞ İHTİMALİ BAŞKA DEĞİŞKENLERE BAĞLI’

Suudi Arabistan’ın taarruzlara önemli bir karşılık vereceği yönündeki açıklaması ve Yemen ordusunun Husilere yönelik operasyonları, çatışmaların daha geniş bir bölgesel savaşa dönüşmesi riskini ne ölçüde artırıyor?

Bu soruma “Riski artırıyor, bunu açıkça söylemek lazım. Lakin Yemen’deki savaşın genişlemesi ile bölgesel bir savaşa dönüşme ihtimalini birbirinden ayırmak gerekiyor” karşılığını veren Oral Toğa, şöyle devam etti:

— Birincisi, esasen yaşanıyor. Koalisyon Sözcüsü Tümgeneral Türki el-Maliki, havalimanı saldırısını terör aksiyonu olarak nitelendirdi ve kararlı bir karşılık verileceğini açıkladı. Husiler de Suudi hava alanını askerî operasyon bölgesi duyuru etti ve havayollarını uyardı. Yani Yemen cephesinde etki-tepki döngüsü hızlanıyor. Bölgesel savaş ihtimali ise diğer değişkenlere bağlı. Asıl risk, Yemen cephesinin ABD-İran savaşına bağlanması. Trump’ın ABD’nin Husilere karşı operasyonlara katılabileceğini söylemesi bu açıdan dikkatle izlenmeli. Bu türlü bir adım, Yemen’deki çatışmayı İran savaşının bir cephesine dönüştürebilir.

— Buna karşılık, frenler de var. Türkiye’nin tavrı bunun en açık örneği. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Mekke Anlaşması’nın bir saldırı değil, savunma anlaşması olduğunu vurguladı. Türkiye’nin öteki bir ülkenin topraklarına atak maksadıyla asker göndermeyeceğini de açıkça söyledi. Bu, ittifakın Yemen’e yönelik bir taarruz ittifakına dönüşmeyeceği iletisini veriyor. Suudi Arabistan’ın kendi deneyimi de bir fren. Riyad, 2015’ten 2022’ye kadar Yemen’de uzun ve maliyetli bir savaş yürüttü. Vizyon 2030’un gereksinim duyduğu istikrar ile uzun bir savaşın bir arada yürümeyeceğini herkesten yeterli biliyor. Washington ile Tahran arasında süren temaslar da başka bir fren.

BÖLGESEL AKTÖRLERİN TUTUMU ÖNEM KAZANIYOR

Yemen’de tırmanan çatışmalar ve Suudi Arabistan’a yönelik ataklar karşısında bölgesel ülkelerin diplomatik tavrı da değer taşıyor. Türkiye, Mısır, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın ortak kınama açıklaması, akınlara karşı bölgesel seviyede ortak bir tavır oluşturulması ve tansiyonun yayılmasının önlenmesi tartışmalarını gündeme getirdi.

Bölge ülkelerinin atacağı adımların, sadece hücumlara verilecek reaksiyon açısından değil, yeni bir çatışma dalgasının önlenmesi bakımından da tesirli olabileceği bedellendiriliyor. Diplomatik temaslar, taraflar arasında bağlantı kanallarının açık tutulması ve tansiyonu düşürmeye yönelik teşebbüsler, bölgesel istikrar açısından öne çıkan başlıklar arasında bulunuyor.

Bununla birlikte, ortak açıklamaların alandaki gelişmelere ne ölçüde yansıyacağı ve tarafların askeri adımlarını sonlandırıp sınırlandırmayacağı belirsizliğini koruyor.