Pasifik adaları Trump’ın planına karşı ayağa kalktı

ABD’nin Pasifik Okyanusu’ndaki deniz alanlarını maden arama faaliyetlerine açma planı, bölgedeki ada topraklarında derin tasaya yol açtı.

Kuzey Mariana Adaları Valisi David Apatang, Fransız haber ajansı AFP’ye yaptığı açıklamada, ABD’nin ada yakınlarındaki geniş okyanus alanlarını derin deniz madenciliği arama ruhsatı ihalesine çıkaracağını duyurmasından evvel kendilerine hiçbir formda danışılmadığını belirtti.

Apatang, yaklaşık 40 bin nüfuslu adalar zincirinde bu fikrin büyük bir huzursuzluk yarattığını söz ederek, “Kuzey Mariana Adaları Millet Topluluğu halkının besin güvenliğinin aksaması da tasalar arasında yer alıyor. Halkımız hayatta kalmak için okyanus kaynaklarına bağımlı” dedi.

Washington idaresi başlangıçta bölge başşehri Saipan’ın yaklaşık 200 kilometre doğusunda 140 bin kilometrekarelik bir blokta arama yapmayı önermişti.

Vali Apatang, ABD’nin mart ayında Saipan’ın batısındaki misal büyüklükte bir bloğun da kiralanabileceğini açıklamasının kendisi için sürpriz olduğunu ve Kuzey Mariana Adaları halkına danışılmadığını kaydetti.

Derin deniz madenciliği şirketleri, nikel, bakır ve kobalt bakımından varlıklı polimetalik yumruları ve maden yataklarını çıkarmak için okyanusun derin düzlüklerini taramayı hedefliyor.

ABD Başkanı Donald Trump, yenilenebilir güçten askeri uygulamalara kadar birçok alandaki talebe vurgu yaparak kelam konusu deniz tabanı kaynaklarının önünü açmayı amaçlayan bir başkanlık kararnamesini 2025 yılında imzalamıştı.

Eleştirmenler ise derin deniz madenciliğinin geri dönülemez hasarlara yol açmasından, deniz canlılarını atık bulutlarıyla boğmasından ve ağır makinelerin gürültüsüyle okyanustaki göç yollarını bozmasından korkuyor.

Kuzey Mariana Adaları, Guam ve Amerikan Samoası, kendi karasularında derin deniz madenciliğine en azından süreksiz bir yasak getirilmesini istiyor.

Ancak finansman ve savunma bakımından Washington’a bağımlı olan ABD toprakları, 3 millik (5 kilometre) deniz sonlarının dışında Washington’ın aldığı kararlarda çok az kelam hakkına sahip.

Guam bu yıl kabul ettiği yasalarla derin deniz madenciliği gemilerinin limanlarına yanaşmasını yasakladı.

Bu adım, kesimin hayati yakıt ve ikmal kaynağını keserek faaliyetleri zorlaştırma potansiyeli taşıyor.

Vali Apatang, Kuzey Mariana Adaları’nın da benzeri bir adımı değerlendireceğini söyledi.

Derin deniz madenciliği arama planları, Güney Pasifik’te Yeni Zelanda ile Hawaii arasında yer alan ABD toprağı Amerikan Samoası yakınlarındaki geniş deniz alanında en ileri etaba ulaştı.

ABD Okyanus Enerjisi Yönetimi Bürosu, resmi dokümanlara nazaran kasım ayında 125 bin kilometrekarelik bir blok için arama ruhsatı ihalesi düzenlemeyi teklif ediyor.

Söz konusu saha, soyu tükenme tehlikesi altındaki şahin gagalı kaplumbağaların canlı resiflerde yaşadığı devasa Rose Atolü deniz muhafaza alanına komşu pozisyonda yer alıyor.

Amerikan Samoası’nı ABD Temsilciler Meclisi’nde temsil eden milletvekili Aumua Amata, derin deniz madenciliğinin bölge ihracat gelirlerinin büyük kısmını sağlayan balıkçılık faaliyetlerini bozabileceğinden tasa ettiğini lisana getirdi.

Amata, “Halkımızı temsil ediyorum ve Amerikan Samoası halkının çoğunluğunun buna karşı olduğuna eminim” diye konuştu.

Söz konusu ruhsatlar ön inceleme ve numune alma faaliyetlerini kapsıyor. Ticari işletmeye ait gelecekte alınacak kararlar ise ofisin ek onayını gerektiriyor.

Amerikan Samoası merkezli etraf savunucusu Sabrina Suluai-Mahuka, okyanusa bir fiyat etiketi koymanın imkansız olduğunu belirterek, “Bu durum ‘Buradan ne kadar para kazanabilirsiniz?’ diye düşüneceğiniz bir şey değil” dedi.

Eski ABD’li diplomat Emily Wood ise derin deniz madenciliğinin risklerini daha güzel anlamak için Guam Valiliği ile birlikte çalışıyor.

Wood, önde gelen madencilik şirketlerinden Impossible Metals’ın kârın yüzde 1’ini ada topluluklarıyla paylaşma taahhüdünde bulunduğunu söyledi.

Wood, “Neden olabilecekleri potansiyel hasarla karşılaştırıldığında bu hiçbir şey” ifadelerini kullandı.

Impossible Metals şirketi ise açıklama yapmaktan kaçındı. Şirket daha evvel inançlı olduğuna ikna olmadan madencilik faaliyetlerine başlamayacağını açıklamıştı.

Pasifik ada ülkeleri, derin deniz madenciliğinin ekonomik yarar mı yoksa çevresel felaket mi getireceği konusunda bölünmüş durumda.

Nauru ve Cook Adaları deniz tabanı madenciliği aramasında dünyada öncü ülkeler arasında yer alırken, Samoa, Fiji ve Palau üzere ülkeler bölüme moratoryum uygulanması davetinde bulunuyor.