Nepal’de yüzlerce kişinin hayatını kaybettiği sel felaketinin ardındaki sebep ortaya çıktı. 5 bin 200 metre yükseklikteki buzulun çökmesiyle başlayan olay, ani sel ve moloz akıntısına yol açtı. Uzmanlar, emsal felaketlerin dünya genelinde milyonlarca kişiyi te...
Nepal’de Çin sonu yakınlarında meydana gelen yıkıcı sel felaketinin akabinde can kaybının 682’ye yükseldiği, yaklaşık 3 bin kişinin kayıp olduğu bildirildi.
Felaketin sırf aşırı yağışlarla açıklanamayacağı ortaya çıkarken, 5 bin 200 metre yükseklikteki bir buzulun çökmesiyle başlayan zincirleme olaylar, dünya genelinde milyonlarca kişiyi tehdit eden ender bir tehlikeye dikkat çekti.
FELAKET BUZULUN ÇÖKMESİ İLE MEYDANA GELDİ
Nepal afet yetkilileri, Çin sonuna yakın bölgelerde meydana gelen sellerde en az 675 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı. Çin devlet medyası da yedi kişinin daha öldüğünü doğrularken, toplam can kaybının 682’ye yükseldiği bildirildi.
Arama ve kurtarma grupları, kayıp yaklaşık 3 bin kişiyi bulmak için çalışmalarını sürdürürken, yetkililer meyyit ve kayıp sayısının artmasından tasa ediyor.
İlk etapta felaketin bir buzul gölünün patlaması sonucu meydana geldiği düşünülse de bilim insanlarının yaptığı incelemeler farklı bir tablo ortaya koydu. Tahlillere nazaran yaklaşık 5 bin 200 metre yükseklikte bulunan bir buzulun alt kısmının büyük kısmı çöktü.
Hindistan’daki bir üniversitede jeoloji mühendisi ve profesör olarak görev yapan Vikram Gupta, US News’e yaptığı değerlendirmede, “Buzulun ön kısmının değerli bir kısmının çöktüğü ve olayı tetiklediği doğrulandı. Muhtemelen beraberinde kıymetli ölçüde kaya ve tortu da sürükledi” dedi.
BUZ VE KAYA KÜTLESİ NEHRİ TIKADI
Buz ve kaya kütlesi yaklaşık 1.200 metre aşağıya sürüklenerek Lhende Nehri’ne ulaştı. Irmağın önünü kapatan molozlar doğal bir baraj oluşturdu.
Bu mahzurun arkasında kısa müddette büyük ölçüde su birikirken, doğal barajın yıkılmasıyla su, kaya ve tortu karışımı büyük bir süratle vadilere gerçek ilerledi.
Sel Tahminleri Bölümü Başkanı Binod Parajuli, Kathmandu Post’a yaptığı açıklamada, “Su açık olsaydı, bu kadar büyük bir yıkıma sebep olmazdı. Lakin enkaz suyla karışınca, akıntının yüksekliği dramatik biçimde arttı” dedi.
Atmosfer bilimci Tenzing Chogyal Sherpa ise olayı “bu bölgedeki en yıkıcı olaylardan biri” olarak nitelendirdi.
Trishuli Nehri’nin su düzeyi sadece 30 dakika içinde yaklaşık 9 metre yükseldi. Akıntının yaklaşık 100 kilometre boyunca ilerlediği belirtildi.
YAĞIŞ YOKTU, NEHİR BİR ANDA YÜKSELDİ
Felaketle ilgili en dikkat cazip detaylardan biri de bölgede olaydan çabucak evvel şiddetli yağış görülmemesiydi.
Nepal’in hidroloji yetkilileri, 25 ve 26 Ağustos’ta Rasuwa bölgesinde şiddetli yağış yaşanmadığını doğruladı. Bu durum, felaketin sadece yağış kaynaklı olduğu değerlendirmelerini zayıflattı.
İlk incelemelerde sismometreler bölgede 4,4 büyüklüğündeki bir zelzeleye karşılık gelen bir sinyal kaydetti. Bunun üzerine zelzelenin buzulun istikrarını bozmuş olabileceği düşünüldü.
Ancak ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu’nun (USGS) daha sonraki tahlilleri, kelam konusu sinyalin zelzeleden değil, büyük heyelan olayından kaynaklandığını ortaya koydu. Çökme sırasında 5,2 büyüklüğündeki bir zelzeleye muadil titreşimler oluştuğu belirlendi.
“YAĞMUR YOKSA SEL RİSKİ YOK” DÜŞÜNCESİ ÇÜRÜDÜ
Uzmanlar, Nepal’deki felaketin sırf bölgesel bir tabiat olayı olmadığını vurguladı. Olay, mevcut erken ikaz sistemlerinin değerli bir açığını da ortaya çıkardı.
Söz konusu sistemlerin çoğunlukla aşırı yağışları ve ırmak düzeylerindeki yükselmeleri takip etmek üzere tasarlandığı, yüksek dağlarda meydana gelen ani buzul yahut kaya çökmelerini evvelce tespit etmekte yetersiz kalabildiği belirtildi.
Ottawa Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü’nden doçent Hossein Bonakdari, “Buradan çıkarılacak en kıymetli ders, yağmurun olmamasının sel riskinin olmadığı manasına gelmediğidir” dedi.
Uzmanlara nazaran büyük bir dağ yahut buzul çökmesiyle oluşan ani sel ve moloz akıntılarını klâsik sistemlerle evvelden tespit etmek oldukça zor.
Colorado Üniversitesi Boulder Kampüsü’nden coğrafyacı Alton Byers da Nature mecmuasına yaptığı değerlendirmede, buzulun kopmasının dağdaki donmuş toprağın artan sıcaklıklar sebebiyle çözülmeye başladığına işaret ettiğini söyledi.
Byers, benzeri olayların dünya genelinde daha yaygın hale gelebileceğini belirterek, dağlık bölgelere seyahat eden insanların ani sel tehlikesine karşı farkındalığının artırılması gerektiğini şu sözlerle tabir etti:
“Bu olayları evvelce iddia edemezsiniz”
MİLYONLARCA İNSAN RİSK ALTINDA
Bilim insanları, iklim değişikliğinin dağlık bölgeleri ısıtarak donmuş toprakların ve buzulların erimesini hızlandırdığını, bunun da benzeri olayların daha sık ve daha büyük ölçekte yaşanma ihtimalini artırdığını belirtiyor.
Araştırmalara nazaran dünya genelinde yaklaşık 15 milyon kişi, buzul kaynaklı taşkın tehlikesi bulunan bölgelerde yaşıyor.
En yüksek riskin Himalayalar, Karakurum ve Hindukuş başta olmak üzere Asya’nın dağlık bölgelerinde bulunduğu belirtiliyor. Buzul gölü taşkınlarından (GLOF) tehdit altında bulunan 15 milyon kişinin yarısından fazlasının Hindistan, Pakistan, Peru ve Çin’de yaşadığı iddia ediliyor.
Hindistan’da yaklaşık 3 milyon, Pakistan’da ise yaklaşık 2 milyon kişinin risk altında olduğu belirtiliyor.
Çin, Pakistan, Peru, Kanada, Hindistan, ABD, Şili, İtalya, Nepal ve Kolombiya da buzul gölü taşkınları açısından en yüksek risk taşıyan ülkeler arasında gösteriliyor.
AND DAĞLARI’NDAKİ RİSK DE ARTIYOR
Bilim insanları, tehlikenin Himalayalar ile sonlu olmadığını vurguluyor.
Kuzey Amerika’nın bilhassa Kanada ve Pasifik Kuzeybatısı bölgeleri ile Alpler ve And Dağları’nın da önemli risk taşıdığı belirtiliyor. And Dağları’ndaki buzul göllerinin sayısının 1990’dan bu yana yüzde 93 arttığı, Dağlık Asya’daki artışın ise yüzde 37 olduğu tabir ediliyor.
Newcastle Üniversitesi’nden buzulbilimci Profesör Rachel Carr, riskin sadece kırsal bölgelerle sonlu olmadığını belirterek, And Dağları’ndaki buzullardan su sağlayan büyük kentlerin de tehdit altında bulunduğuna dikkat çekti.
NEPAL’DE YIKIMIN BOYUTU ORTAYA ÇIKIYOR
Felaketin akabinde bölgeye ulaşan yardım takımları, yıkımın boyutunun saatler geçtikçe daha net ortaya çıktığını aktardı.
Yardım kuruluşu Tearfund’un lokal ortaklarından Lok Chaudhary, BBC’ye yaptığı açıklamada, “Durum saat geçtikçe daha da kötüleşiyor” dedi.
Nuwakot yakınlarında yaşayan 43 yaşındaki Saraswait Ghale ise sel sularının süratle yükselmesi sırasında “yerin sarsıntı üzere sarsıldığını” söyledi.
Ghale, etraftaki yamaçların suyla dolduğunu ve felaketten kurtulamayacaklarını düşündüklerini belirtti. Daha yüksek bir bölgeye ulaşmayı başardığını anlatan Ghale, çamurun eşyaları sürükleyip götürdüğünü söyledi.
Felaketin akabinde yaşadığı çaresizliği anlatan Ghale, “Dünya yokmuş gibi” hissettiğini belirterek, “Geriye ne kaldı? Artık meyyitten farksızım. Hiçbir şeyim kalmadı” sözlerini kullandı.
“MAVİ GÖKYÜZÜ SELLERİ” DE TEHDİT OLUŞTURUYOR
Uzmanlar, açık gökyüzü altında meydana gelen ve vakit zaman “mavi gökyüzü selleri” olarak isimlendirilen buzul kaynaklı sellerin de önemli tehlike oluşturduğunu belirtiyor.
ABD’nin Alaska ve Pasifik Kuzeybatısı bölgelerinde de buzullardan ani su salınımları yaşanabiliyor. Bu cins olaylarda su, buz ve molozları dağ vadilerinden büyük bir süratle aşağı taşıyabiliyor.
2001 yılında Washington eyaletindeki Rainier Dağı’nda da misal bir olay yaşanmıştı. Buzul kaynaklı bir tehlikenin yol açtığı moloz akıntısı, hava şartlarının uygun olduğu bir sırada meydana gelerek insanları hazırlıksız yakalamıştı.
Uzmanlar, iklim değişikliği ve insanların riskli dağlık bölgelere daha fazla yerleşmesi yahut seyahat etmesi sebebiyle Nepal’deki felakete misal olayların gelecekte daha geniş alanları etkileyebileceği konusunda uyarıyor.
Yunanistan’dan Türkiye atağı: Şikayete hazırlanıyorlar
Nepal’deki felaket ortaya çıkardı! Ender fakat ölümcül: Milyonlarca kişi tehlikede
Ukrayna’nın Ankara Büyükelçisi, Dışişleri’ne çağrıldı
İzlanda’da AB için referandum
Karadeniz’de Türk gemileri vurulmuştu… Ukrayna’nın Ankara Büyükelçisi Dışişleri Bakanlığa çağrıldı
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan Katarlı ve Mısırlı mevkidaşlarıyla telefonda görüştü
Kiev yakınlarında ölümcül atak. 37 kişi hayatını kaybetti
