Ne muahede ne çatışma… ABD ve İran hudut harbinde

TAHRAN ve Washington ortasında her iki tarafın da taleplerinden geri adım atmaması nedeniyle müzakerelerin çıkmaza girmesiyle süreç “ne savaş ne barış” olarak nitelenen bir belirsizlik evresine sürüklendi. İran’ın Hürmüz Boğazı’nın tekrar açılması ve savaşın sona erdirilmesini içeren lakin nükleer problemlerin daha sonraki bir basamağa ertelenmesini önerdiği teklif, “müzakerelerde ABD’yi zayıf göstereceği” gerekçesiyle Lider Donald Trump tarafından beğenilmedi. Tahran’da derinleşen ekonomik kriz ve bir türlü dinmeyen toplumsal huzursuzluk, Washington’da ise Trump idaresi içindeki çatlaklar tarafları karşılıklı yoklamalarla ilerleyen bir hudut harbine itiyor.

PROTESTOLAR TETİKLENEBİLİR

İran’da 40 gün süren savaşın yarattığı ekonomik yıkım, Tahran idaresi üzerindeki iç baskıyı tırmandırıyor. ABD ve İsrail’in İran fabrikalarında yarattığı tahribat ve bu nedenle artan işsizlik oranları, şimdi ocak ayında kitlesel protestoların kanla bastırıldığı ülkede halkı yine sokağa dökebilecek bir öge olarak görülüyor. Muhalif İran diasporasına yakın Iran International’ın haberine nazaran kimi kümelerin Personel Bayramı’nda protesto şovları düzenlenmesi davetleri yapması nedeniyle gözler 1 Mayıs’a çevrilmiş durumda. Halktan sözkonusu davete cevap geldiği takdirde “protestolara dönüş” yaşanacağı yorumları yapılıyor.

Ateşkes müddetince Tahran’da hayat olağan seyrinde aksa da ülkede artan işsizliğin büyük bir huzursuzluk ortamı yarattığı belirtiliyor.

TAHRAN’IN UMUDU ABD’NİN PES ETMESİ

Associated Press’in tahliline nazaran ise Tahran idaresi, krize karşın fiilen kapalı tuttuğu Hürmüz kozuyla birinci geri adımı Washington’ın atacağını hesaplıyor. Onlarca yıllık milletlerarası yaptırımlar altında kendi kendine yetebilecek hale gelen iktisadın, uzun müddet Trump baskısına dayanabileceğine inanılıyor. Bu tabloya bir de basın ortasındaki görüş ayrılıkları eklendi. İhtilal Muhafızları’na yakınlığıyla bilinen Tasnim Haber Ajansı’nın, müzakerelerde öne sürülen taleplerin diplomasiyle elde edilmesini “sihirli fasulye” benzetmesi kullanarak eleştirmesi, muhafazakâr Payidari kümesi takviyeli Raja News’in yansısını çekti. Analistlere nazaran iki cephenin temsilcileri ortasında yaşanan gerginlik, ABD’ye karşı izlenecek yol konusunda aslında ortak bir çizginin bulunmadığına işaret ediyor.

VANCE OPTİMİST TABLONUN FARKINDA

Washington cephesinde de tablo karışık. Amerikan The Atlantic mecmuasına nazaran Lider Yardımcısı JD Vance, Savunma Bakanlığı’nın İran savaşına ait sunduğu raporların gerçeği yansıtmadığından şüpheleniyor. Vance, füze envanteri ve İran’daki yıkımın boyutu konusundaki bilgilerin abartıldığını düşünürken, Savunma Bakanı Pete Hegseth ise “operasyonun tarihi bir zaferle sonuçlandığı” tarafındaki optimist açıklamalarla Trump’a duymak istediği tabloyu sunma eğiliminde.

JD Vance

‘YENİ SOĞUK SAVAŞ’

Trump idaresinin iki kıymetli ismi ortasındaki görüş ayrılıkları bu belirsizlik sürecinde ABD’nin nasıl bir yol izlemeyi tercih edeceği sorusunu da akıllara getiriyor. ABD merkezli Axios’a nazaran savaş,  “Soğuk Savaş periyodunu andıran” bir kademeye girdi. ABD’nin savaş ve mutabakatın olmadığı “donuk çatışma” durumuna sürüklenmekten telaşlı olduğu kaydedilen haberde, Trump’a ait yer alan değerlendirmede “Güç kullanmak istemiyor lakin geri adım da atmıyor” sözü yer aldı.

ABD VE İRAN ORTASINDA ‘KORSAN’ ATIŞMASI

ABD ile İran ortasındaki tansiyonda Hürmüz Boğazı merkezli “çifte abluka” sürerken, taraflar birbirlerini bu sefer “korsanlıkla” suçladı. İran’ın Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Said İravani, ABD’nin müdahalelerini “korsanlık ve rehine alma” olarak nitelendirerek, bu aksiyonların memleketler arası hukuk ve BM Şartı’nı ihlal ettiğini savundu. ABD’nin BM Daimi Temsilcisi Mike Waltz ise suçlamaya tıpkı sertlikle karşılık verdi. “Dünyanın hayati değer taşıyan su yolları, rastgele bir ülkenin pazarlık kozu değildir”diyen Waltz, İran’ı “Boğaz korsanı” olmakla suçladı. Waltz, Boğaz’da deniz ticareti güvenliğinin tekrar sağlanması için memleketler arası koalisyon kurulması davetinde bulundu.