NATO Zirvesi’nde zımnî denklem: ‘Dengeleyici güç!’ Moskova Türkiye’yi sebep başka tutuyor?

NATO başkanlarını Ankara’da buluşturan dorukta savunma harcamaları, Ukrayna’ya askeri takviye, Rusya’ya yönelik güvenlik lisanı ve Avrupa-Atlantik güvenlik mimarisinin geleceği masada. Tepe sürerken Moskova da Ankara’dan çıkacak iletileri dikkatle izliyor. Rusya açısından bu toplantı, sadece NATO’nun Ukrayna savaşındaki konumunu değil, ittifakın Rusya’ya karşı uzun vadeli stratejisinin hangi yöne evrildiğini de gösterecek.

TÜRKİYE AYRI OKUNUYOR

Hürriyet’e değerlendirmelerde bulunan, St. Petersburg Devlet Üniversitesi’nde Uluslararası İlişkiler üzerine doktora yapan Rusya uzmanı Buğra Bekir Işılak, Moskova’nın Ankara’daki NATO Zirvesi’ni yalnızca Ukrayna savaşı bağlamında okumadığını belirtiyor.

Işılak, “Rusya’nın Ankara’da gerçekleşen NATO Zirvesi’ni sadece Ukrayna krizi bağlamında ele aldığını söylemek pek doğru olmaz. Moskova açısından Ukrayna krizi, Batı ittifakı ile devam eden tansiyonun yalnızca görünen bir kısmı” değerlendirmesinde bulundu.

Bu sebeple Ankara’daki tepe, Moskova için daha geniş bir güvenlik evrakının kesimi olarak öne çıkıyor. Işılak’a nazaran tepe, NATO ile Rusya arasında uzun vadeli jeopolitik çekişmenin artarak devam edeceğini gösteriyor.

Işılak, bu okumada bilhassa savunma harcamalarının artırılması, askeri üretimde iş birliklerinin büyütülmesi ve Ukrayna’ya yönelik muhtemel dayanak taahhütlerinin belirleyici olduğunu vurguluyor. Rusya’nın tepeyi öteki NATO toplantılarına kıyasla daha dikkatli izlemesinin sebebi de bu başlıklarda yatıyor.

DENGELEYİCİ GÜÇ VURGUSU

Zirvenin Ankara’da yapılması ise Moskova açısından başka bir mana taşıyor. Işılak’a nazaran Rusya, Türkiye’nin NATO üyesi olduğunu ve ittifak içindeki sorumluluklarını yerine getirdiğini biliyor. Bu sebeple NATO’nun Ankara’da toplanması Moskova’da tek başına şaşkınlık yaratan bir gelişme olarak görülmüyor.

Ancak asıl dikkat cazibeli nokta, Rusya’nın Türkiye’yi başka NATO üyeleriyle tıpkı kategoride değerlendirmemesi. Işılak bu noktada Moskova’daki Türkiye algısına dikkat çekiyor:

“Rus devlet medyasında, Türkiye’nin sıradan bir aktör olmadığı öne çıkarılıyor. Türkiye için ‘bağımsız aktör’, ‘dengeleyici güç’ ve stratejik muhatap üzere tanımlar kullanılması, Moskova’nın Ankara’yı NATO içinde tesirini artırmasına karşın hâlâ özerk ve dengeleyici bir aktör olarak gördüğünü gösteriyor.”

Bu yaklaşım, Ankara’nın son yıllarda izlediği istikrar siyasetinin Moskova’da karşılık bulduğunu ortaya koyuyor. Türkiye, Ukrayna savaşında Kiev’in toprak bütünlüğünü desteklerken Rusya ile diplomatik kanalları da açık tuttu. Güç, ticaret, turizm, lojistik ve Karadeniz güvenliği üzere başlıklar, Ankara-Moskova sınırında kopuş yaşanmasını engelleyen alanlar olarak öne çıktı.

ANKARA’NIN ÖZEL KONUMU

Zirve sürerken Türkiye’nin mesken sahibi ülke olarak rolü de ayrıyeten ehemmiyet kazanıyor. Ankara, bir yandan NATO masasındaki yükünü artırırken öbür yandan Rusya ile konuşabilen az sayıdaki ittifak ülkesi arasında yer alıyor. Bu durum, Türkiye’yi hem NATO içinde hem de Moskova’nın gözünde farklı bir pozisyona yerleştiriyor.

Işılak’a göre Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın 16-17 Haziran 2026 tarihlerinde Rusya’ya yaptığı ziyaret de bu tablonun değerli kesimlerinden biri. Işılak, ziyaretin zamanlaması ve temasların düzeyi bakımından dikkatle okunması gerektiğini belirtiyor.

Işılak, “Rus devlet geleneklerinde, bir dışişleri bakanı seviyesindeki ziyarete başkanlık ve başdanışmanlar düzeyinde en üst perdeden ilgi gösterilmesi diplomatik nezaketin ötesinde mana taşır” dedi.

Işılak’a nazaran bu temas, Ankara ile Moskova’nın çeşitli baskı ve zorluklara karşın bağlarını stratejik paydaşlık temelinde müdafaaya çalıştığını gösteriyor. Güç, turizm ve lojistik üzere alanlardaki karşılıklı bağımlılık da iki ülke arasındaki kurumsal işbirliğini güçlendiriyor.

Bu sebeple Moskova, Türkiye’nin NATO içindeki yükünün arttığını kabul etmekle birlikte Ankara’yı dış baskılara direnebilen, bölgesel yüke sahip ve özerkliğini koruyan bir aktör olarak değerlendirmeyi sürdürüyor.

MOSKOVA YAKINDAN İZLİYOR

Ankara’daki NATO Zirvesi’nde Rusya’nın Avrupa-Atlantik güvenliğine yönelik tehdit olarak tanımlanması, Moskova açısından kritik başlıklardan biri. Işılak’a nazaran bu türlü bir söz Rusya tarafından sıradan bir diplomatik tanımlama olarak görülmeyecek.

Işılak, “Rusya açısından yapılacak bu tanımlama, NATO’nun Rusya’ya yönelik düşmanca bir yaklaşım içinde olduğunu gösteren bir yaklaşım olarak kabul edilecektir” değerlendirmesini yaptı.

Bu lisan, Rus iç kamuoyunda NATO’nun “Rusya’yı çevrelediği” tezini güçlendiren bir propaganda gerecine dönüşebilir. Lakin Işılak’a nazaran bahis sırf telaffuz düzeyinde kalmıyor.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in zirve öncesinde askeri komuta merkezinden askeri üniformayla kameraların karşısına çıkmasını hatırlatan Işılak, bu manzaranın Moskova’nın süreci askeri ve stratejik seviyede de yakından takip ettiğini gösterdiğini belirtiyor.

Buna karşın mevcut etapta Rusya’nın alandaki askeri planlamasında ani bir değişiklik beklenmiyor. Moskova’nın daha çok konumunu koruyacağı, telaffuzunu sertleştireceği ve gelişmelere nazaran cephede baskıyı artırabileceği bedellendiriliyor.

SAVUNMA HATTI SERTLEŞİYOR

NATO’nun savunma harcamalarını artırma ve savunma sanayii üretimini büyütme gayeleri, Ankara tepesinin en değerli gündemlerinden biri. İttifak içinde askeri kapasitenin genişletilmesi yönündeki adımlar, Moskova tarafından dikkatle izleniyor.

Işılak’a nazaran Rusya bu başlığı sadece caydırıcılık iletisi olarak görmüyor. NATO’nun savunma harcamalarını artırması, askeri üretimi büyütmesi ve Doğu Avrupa’daki varlığını güçlendirmesi, Moskova açısından tırmandırıcı bir tablo oluşturuyor.

Işılak, “Kolektif ittifakın savunmaya ayırmış olduğu harcamalar, Moskova açısından güvenlik tehdidi kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır” tabirlerini kullandı.

Polonya’nın Doğu Kalkanı Projesi, Baltık bölgesindeki askeri tatbikatlar, insansız hava araçlarına yönelik yeni savunma planları, Finlandiya ve İsveç’in NATO’ya iştirakiyle Arktik bölgede değişen askeri istikrar, Rusya’nın tehdit algısını büyüten başlıklar arasında yer alıyor.

Işılak’a nazaran son devirde hayata geçirilen projeler ve tatbikatlar, Rusya tarafından savaş hazırlığı olarak algılanıyor. Bu sebeple Ankara tepesinden çıkacak savunma iletileri, Moskova’da sırf bütçe ya da kapasite artışı olarak değil, Rusya’nın yakın etrafında yeni bir baskı çizgisi oluşturulması halinde okunuyor.

UKRAYNA DOSYASI MASADA

Zirvenin en hassas başlıklarından biri Ukrayna’ya verilecek askeri takviye. Işılak’a nazaran Ankara’daki toplantıda Ukrayna’ya yönelik dayanak taahhütlerinin güçlendirilmesi Rusya açısından sürpriz olmayacak. Fakat Moskova’nın vereceği karşılık, dayanağın kapsamına ve niteliğine nazaran şekillenecek.

Işılak, “Ukrayna’ya yönelik askeri takviye taahhütlerinin ne cins seviyede olacağı şimdi bilinmemektedir. Dorukta askeri takviye taahhüdü çıkarsa da bu Rusya açısından sürpriz olmayacaktır” dedi.

İlk kademede Rusya’nın diplomatik telaffuzunu sertleştirmesi beklenebilir. Moskova, NATO’nun Ukrayna’daki savaşa daha direkt müdahil olduğu savını daha güçlü biçimde gündeme taşıyabilir. Bu telaffuz, Rus iç kamuoyunda NATO’nun “düşmanca” siyaset izlediği görüşünü besleyecektir.

Daha ileri bir senaryoda ise Rusya’nın cephede baskıyı artırması ihtimal dahilinde görülüyor. Işılak’a nazaran bilhassa Ukrayna’nın savunma altyapısı, güç tesisleri ve lojistik çizgilerine yönelik akınların yoğunlaşması, Moskova’nın NATO’ya alandan ileti verme yolu olarak kıymetlendirilebilir.

Işılak, NATO’nun uzun menzilli sistemler ve daha görünür askeri dayanak adımları atması halinde hibrit atılımların de gündeme gelebileceğini belirtiyor. Lakin Rusya ile NATO’nun direkt konvansiyonel bir çatışmaya girmesi mevcut şartlarda beklenen bir senaryo olarak görülmüyor.

ANKARA DENGESİ

Ankara’daki tepe, NATO açısından Rusya’ya karşı birlik iletisi verme, Ukrayna’ya dayanağı sürdürme ve Avrupa güvenliğinde yeni savunma kapasitesi oluşturma toplantısı olarak öne çıkıyor. Moskova açısından ise tepe, Batı ittifakının Rusya’ya yönelik uzun vadeli stratejisinin hangi yöne evrildiğini gösteren kritik bir gösterge niteliği taşıyor.

Türkiye’nin mesken sahipliği ise bu tabloya farklı bir boyut kazandırıyor. Işılak’a nazaran Rusya, Türkiye’nin NATO içindeki tartısının arttığını kabul ediyor. Fakat Ankara’yı dış baskılara direnebilen, bölgesel gücü olan ve kendi çıkarlarını merkeze alabilen bir ülke olarak görmeye devam ediyor.

Bu nedenle Ankara zirvesi, sırf NATO-Rusya çizgisindeki tansiyonun değil, Türkiye’nin ittifak içindeki özel pozisyonunun da tekrar test edildiği bir toplantıya dönüşmüş durumda. Moskova’nın gözünde Türkiye, NATO masasındaki varlığına karşın hâlâ “bağımsız aktör” ve “dengeleyici güç” olarak okunuyor.