Napolyon’un 200 yıllık şifresini yapay zeka altı saatte çözdü

Fransa İmparatoru Napolyon Bonapart’ın buyruğuyla 1809 yılında kaleme alınan savaş mektubu, 200 yılı aşkın müddettir çözülmeyi bekleyen karmaşık bir şifre olarak dijital arşivlerde duruyordu.

Semboller, sayılar ve harflerden oluşan yaklaşık 24 satırlık askeri durum dökümü, daha evvel uzman akademisyenlerin ve amatör kriptologların alanı sayılan bu sır perdesini yalnızca altı saatte yırtan yapay zekayla birlikte tekrar gün yüzüne çıktı.

ABD merkezli siber güvenlik şirketi SentinelOne bünyesinde çalışan 27 yaşındaki yapay zeka mühendisi Carter Church, Napolyon’un generallerinden birine hitaben yazılan bu tarihi metni çözmek için tarih yahut kriptoloji uzmanı olmaya gereksinim duymadı.

Geleneksel metotlarla haftalarca sürebilecek süreç, OpenAI tarafından geliştirilen GPT-6 Astra modeliyle birkaç akşamlık denemenin ve altı saatlik kesin sürecin sonunda aşıldı.

Church, AFP’ye yaptığı değerlendirmede elde ettiği muvaffakiyet karşısında büyük bir heyecan duyduğunu belirterek “Yapay zekanın masaya getirdiği asıl güç sebatkarlık” dedi.

Tarihçilerin öteki öncelikli akademik sorunlara odaklandığını, klâsik şifre kırma prosedürlerinin tesirli olsa da çok önemli vakit ve emek gerektirdiğini kaydeden Church, birçok tarihi şifreli metnin bu sebeple incelenmeden beklediğini söz etti.

Church, ortaya çıkardığı tahlilin doğruluğunu teyit ettirmek için çözülemeyen tarihi şifrelerin listesini tutan Japon patent mühendisi Satoshi Tomokiyo ile bağlantıya geçti.

Kriptoloji meraklılarının müracaat adresi sayılan “Cryptiana” sitesinin yöneticisi olan 58 yaşındaki Tomokiyo, web sitesinde paylaştığı notta 2026 yılının tarihi şifrelerin çözülmesinde bir dönüm noktası olarak anılacağını belirtti.

Tomokiyo’nun aktardığına nazaran, eylül ortasından bu yana sitedeki listede yer alan şifrelerin büyük kısmı yapay zeka araçlarıyla çözüldü.

Bu süreçte yalnızca OpenAI sistemleri değil, bir diğer ABD’li araştırma laboratuvarı Anthropic’in üst seviye modelleri de kullanıldı.

Ancak yapay zekanın bu kadar süratli sonuç vermesi şifre çözücüler arasında karışık hisler yarattı.

AFP’ye konuşan Tomokiyo, uzun yıllara dayanan gizemlerin aydınlanmasından heyecan duysa da bu kuvvetli problemlerin yapay zeka tarafından kolay kolay halledilmesinin burukluk verdiğini söyledi.

Tomokiyo, bir amatör kriptoloğun kendisine “Artık kendimi işe yaramaz hissediyorum” dediğini aktardı.

Tomokiyo, eldeki dataların yetersizliği sebebiyle birtakım karmaşık şifrelerin uzun yıllar boyunca gizemini müdafaayı sürdürebileceğini de kelamlarına ekledi.

Yapay zekanın tarih yazımındaki rolü yalnızca askeri şifreleri çözmekle hudutlu kalmıyor.

Teknoloji, milyonlarca ortaçağ el yazmasının taranmasında ve fizikî olarak açılması imkânsız antik metinlerin gün yüzüne çıkarılmasında kullanılıyor.

Vezüv Yanardağı’nın MS 79 yılındaki patlamasında karbonlaşan ve fiziken açıldığında parçalanma riski taşıyan Herculaneum papirüsleri, X-ışınları ve yapay zeka algoritmaları yardımıyla inceleniyor.

İtalya’daki araştırmacılar, haziran ayında bu formülle etik bahisli bir risaleyi sanal ortamda büsbütün açmayı başardı.

Paris’teki Ecole Pratique des Hautes Etudes uzmanı Daniel Stoekl Ben Ezra’nın yürüttüğü bir öteki projede ise 10 milyon sayfalık İbranice el yazması dijital ortama aktarılıyor.

Yahudi tarihi ve kültürüne dair arama yapılabilir geniş bir veritabanı kurmayı amaçlayan Ben Ezra, bu hacmi hiçbir insanın tek başına işleyemeyeceğini vurgulayarak amaçlarını “geçmişin devasa bir Facebook’unu kurmak” benzetmesiyle anlattı.

Paris’teki tarihi Notre Dame Katedrali’nde de benzeri bir çalışma yürütülüyor. e-NDP projesi kapsamında bir yapay zeka sistemi, katedralin ortaçağ arşivinden 14 bin 600 sayfalık Latince noteri tutanağını çözmek üzere eğitildi.

Projeyi yöneten tarihçi Julie Claustre, metinlerin kısaltmalarla dolu idari ve teknik bir lisanla yazıldığını, karakter tanıma oranının yüzde 88 ile 94 arasına ulaştığını bildirdi.

Claustre, katedralin gündelik hayatı, inşaat süreçleri, çalışanı ve sahipsiz çocukların bakımı hakkında gibisi görülmemiş bilgiler sunan bu çalışmanın insan eliyle onlarca yıl alacağını vurguladı.

Tarihçiye nazaran teknoloji yalnızca vakit kazandırmıyor, araştırmacıların geçmişe bakış ve soru sorma prosedürlerini kökten dönüştürüyor.