mRNA şimdi kansere karşı sahneye çıkıyor

Aradan yıllar geçti.
Dünyada hâlâ milyonlarca insan bu teknolojiye uzaklıklı.
Fakat mRNA bugün ismini çok farklı bir alanda, kansere karşı bireye özel tedavide duyuruyor.
Üstelik bu sefer haber küçük bir laboratuvar deneyinden değil, 1.137 hastanın katıldığı faz 3 çalışmadan geliyor.
Bazı ilaç firmaları ameliyatla büsbütün çıkarılmış evre IIB-IV cilt melanomunda, şahsileştirilmiş mRNA tedavisi intismeran autogene ile pembrolizumab kombinasyonunun sadece pembrolizumaba nazaran hastalığın geri dönmesini ve uzak organlara sıçramasını manalı biçimde geciktirdiğini açıkladı.
Bu, şahsileştirilmiş bir neoantijen tedavisinin ve mRNA temelli bir kanser tedavisinin birinci olumlu faz 3 sonucu.
Kanser araştırmaları açısından küçümsenmeyecek bir eşik.

HER HASTAYA AYRI BİR “PARMAK İZİ”

Buradaki “aşı” sözü yanlış anlaşılmaya çok açık.
Bu, sağlıklı insanlara uygulanıp melanomu önleyen, rafta hazır bekleyen tek tip bir aşı değil.
Önce hastanın tümörü ile sağlıklı dokusu karşılaştırılıyor. Tümörde ortaya çıkmış, şahsa has mutasyonlar belirleniyor.
Ardından bağışıklık sisteminin maksat alabileceği en fazla 34 neoantijen seçilerek sadece o hasta için bir mRNA dizisi hazırlanıyor.
Bir bakıma kanserin parmak izi çıkarılıyor ve bağışıklık sistemine şu bildiri veriliyor:
Aradığın hücreyi bu işaretlerden tanı
Pembrolizumab da bağışıklık sisteminin üzerindeki freni kaldırmaya yardım ediyor.
Biri maksadı tanım ediyor, başkası hücumun önündeki manisi azaltıyor. Bu yaklaşımın büyüleyici tarafı tam da burada:
Aynı hastalığa sahip iki şahsa bile tıpkı aşı üretilmeyebilir. Zira tedavi, kanserin ismine değil, o tümörün moleküler yazım kusurlarına nazaran hazırlanıyor.

FAZ 2’DEKİ UMUT FAZ 3’E TAŞINDI

Bu muvaffakiyet gökten düşmedi. Daha evvel 157 hastalık faz 2b çalışmanın beş yıllık izleminde kombinasyon, pembrolizumaba kıyasla nüks yahut mevt riskini yüzde 49, uzak metastaz yahut vefat riskini yüzde 59 azaltmıştı.
Şimdi çok daha büyük faz 3 çalışmada hem nükssüz sağkalım hem de uzak metastazsız sağkalım amaçlarının karşılanması, evvelki sinyalin tesadüf olmayabileceğini güçlü biçimde düşündürüyor.
Dahası, karşısındaki tedavi etkisiz bir denetim değil; ameliyat sonrası melanomda aslında güçlü bir standart olan pembrolizumab.
Fakat bilimde heyecan, eleştirel düşünmenin yerine geçmemeli.
Bugün elimizde hakemli makale değil, şirketlerin “üst seviye sonuç” açıklaması var.
Faz 3’e ilişkin risk oranlarını, inanç aralıklarını, olay sayılarını, mutlak faydayı ve sağkalım eğrilerini şimdi görmedik.
“İstatistiksel ve klinik olarak anlamlı” deniliyor ancak ne kadar manalı olduğunu bağımsız biçimde tartamıyoruz.
Genel sağkalım verisi de olgunlaşmadı. Münasebetiyle bu tedavinin hastaların ömür müddetini uzattığını bugün söyleyemeyiz.
Faz 2b’de genel sağkalım lehine bir eğilim vardı fakat mevt sayısı az, inanç aralığı genişti ve sonuç kesin değildi.
Kısacası elimizde çok güçlü bir işaret var, şimdi bütün fotoğraf yok.

“KANSER AŞISI BULUNDU” DEMEK İÇİN ERKEN

Bu haber, “Kanserin aşısı bulundu” başlığına dönüştürülürse bilim tekrar kaybeder.
Çünkü tedavi şimdilik sadece ameliyat edilmiş belli evrelerdeki cilt melanomunda, pembrolizumaba ek olarak sınandı. Şimdi onaylanmadı ve rutin kullanımda değil.
Üstelik her hasta için tümör örneğinin dizilenmesi, biyoinformatik tahlil yapılması ve farklı bir eser üretilmesi gerekiyor.
Üretim mühleti, maliyet ve erişim, muvaffakiyet kadar konuşmamız gereken başlıklar olacak.
Kişiselleştirilmiş tıp sadece “yapılabilir” değil, vaktinde ve adil biçimde erişilebilir de olmalı.
Yine de bu sonuç değerli bir zihinsel eşiği aşıyor. Pandemide sadece enfeksiyonla özdeşleştirilen mRNA’nın aslında bir eser değil, farklı bildiriler taşıyabilen bir platform olduğunu hatırlatıyor.
Bir teknoloji, bir devrin dehşetleriyle mahkûm edilemez. Ancak tek bir basın açıklamasıyla da kutsanamaz.
Şimdi yapılması gereken ne geçmişin önyargısına teslim olmak ne de geleceğin mucizesini erkenden duyuru etmek.
Tam datayı görmek, hastaların ne kadar mutlak yarar sağladığını, daha uzun yaşayıp yaşamadığını ve bu tedaviye kimlerin erişebileceğini sormak.
Bilim bazen en güçlü karşılığını bağırarak değil, fikrini değiştirmeye hazır olanlara bilgi göstererek verir.