Türkiye-Libya mutabakatı, Doğu Akdeniz’de istikrarları değiştirebilecek yeni bir tartışmayı beraberinde getirdi. Yunanistan ve Avrupa Birliği’nin reaksiyonları sürerken, bu defa gözler Washington’a çevrildi. Yunan-Amerikan lobisinin ABD Dışişleri Bakanı Marco ...
Libya Temsilciler Meclisi, Türkiye ile Libya Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında 2019 yılında imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası’nı geçtiğimiz günlerde oy birliğiyle kabul etti.
Bingazi’de gerçekleştirilen toplantıda alınan kararla, kelam konusu mutabakatın onaylanmasını reddeden 2020 tarihli evvelki karar da iptal edildi. Kararın ardından Türkiye Dışişleri Bakanlığı, gelişmeyi memnuniyetle karşıladığını açıkladı.
Bakanlık açıklamasında, mutabakatın milletlerarası hukuk ve adalet unsurları temelinde iki ülkenin karşılıklı hak ve menfaatlerini gözettiği belirtilerek, Türkiye ile Libya arasındaki iş birliğinin daha da derinleşmesine katkı sağlayacağı vurgulandı.
Ancak Libya Temsilciler Meclisi’nin kararına Yunanistan ve Avrupa Birliği’nden çabucak reaksiyon geldi. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, mutabakatın onaylanmasından duyduğu rahatsızlığı lisana getirdi. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı da Libya Meclisi’nin kararını reddettiğini duyurdu.
Tartışmaya son olarak Yunan-Amerikan savunuculuk kuruluşu HALC katıldı. Kuruluş, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’ya gönderdiği mektupla Washington idaresinden Türkiye-Libya mutabakatına ait daha açık bir tavır benimsemesini talep etti. Ayrıntılara biraz daha yakından bakalım…
YUNAN-AMERİKAN LOBİSİ RUBİO’DAN DÖRT KONUDA ADIM İSTEDİ
Yunan basını Kathimerini’nin haberine nazaran kuruluş, ABD’nin mutabakatın türel geçerliliği konusunda sessiz kalmasının Ankara ve Trablus tarafından örtülü bir kabul olarak yorumlanabileceğini savundu. HALC, mevcut yaklaşımın Doğu Akdeniz’deki Amerikan güç yatırımları ve bölgesel güvenlik çıkarları bakımından belirsizlik yarattığını ileri sürdü.
Kuruluşun Rubio’ya ilettiği dört temel talep şöyle sıralandı:
1- Türkiye-Libya mutabakatının üçüncü ülkeler açısından türel sonuç doğuramayacağının açıklanması.
2- Yunanistan’ın deniz yetki alanlarına ait haklarının teyit edilmesi.
3- Amerikan güç şirketlerinin bölgedeki faaliyetlerine yönelik müdahalelere karşı çıkılması.
4- Avrupa Birliği ile ortak bir tavır belirlenmesi.
HALC, hukuksal belirsizliğin devam etmesinin Amerikan şirketlerinin bölgedeki projelere yatırım yapma konusunda çekimser kalmasına yol açabileceğini tez etti. Kuruluş, Washington’ın yaklaşımının Avrupa Birliği’nin tavrıyla daha uyumlu olması gerektiğini de savundu.
Diplomatik İlişkiler ve Politik Araştırmalar Merkezi (DİPAM) Başkanı Dr. Tolga Sakman, HALC’nin teşebbüsünün arkasında Türkiye’nin deniz yetki alanları konusundaki tezlerinin memleketler arası kabulünü sınırlama gayesinin bulunduğunu belirtti. Sakman, Yunanistan’ın ABD’nin bölgesel siyasi ve ekonomik tartısından yararlanarak kendi tezlerine daha fazla takviye sağlamaya çalıştığını söz etti.
Sakman, Atina’nın bu süreçte güç yatırımlarını da diplomatik bir araç olarak değerlendirdiğini belirterek, “Temel motivasyon, Türkiye’nin deniz yetki alanları konusundaki tezlerinin memleketler arası kabulünü sınırlamak. HALC’nin gayesi, ABD’nin bu türel tartışmada Yunanistan’ın tezlerine daha açık dayanak vermesini sağlayarak Ankara’nın hareket alanını daraltmak. Ayrıyeten Atina, Fransa üzerinde yapmaya çalıştığı üzere ABD güç yatırımlarını siyasi ve diplomatik baskı aracına dönüştürmek istiyor. Tüm bunları yaparken de Avrupa Birliği’nin kurumsal kapasitesini ABD siyasetlerini şekillendirmede kullanmaya çalışıyor” dedi.
ABD’NİN YUNANİSTAN’IN TEZLERİNİ DESTEKLEMESİ TÜRKİYE’Yİ NASIL TESİRLER?
Dr. Tolga Sakman, ABD’nin Yunanistan’ın tezlerine yaklaşmasının sadece diplomatik telaffuz açısından değil, alandaki güç faaliyetleri bakımından da sonuçlar doğurabileceğini belirtti. Amerikan güç şirketlerinin Yunanistan tarafından ruhsatlandırılan alanlarda arama yapmasının, Türkiye’nin itiraz ettiği alanlarda yeni bir fiilî durum oluşturabileceğine dikkat çeken Sakman, şirketlerin ticari riskleri de dikkate alacağını vurguladı.
Sakman ayrıyeten Yunanistan’ın, ABD’nin Avrupa’nın farklı bölgelerinde izlediği güvenlik siyasetlerinde daha aktif bir aktör olma gayretinin da dikkate alınması gerektiğini belirtti. Atina’nın güç projelerini daha geniş bir stratejik çerçevede değerlendirdiğini kaydeden Sakman, İsrail’e kadar uzanması planlanan elektrik çizgisi projesinin de ABD’deki yaklaşımlar açısından tesirli olabileceğini söyledi:
“Yunanistan lehine ABD’deki bakışta, İsrail’e kadar uzanacak elektrik sınırı projesine duyulan sempati de tesirli. Siyaseten bunun gerçekleşmesi yönünde fikir beyan eden ABD Dışişleri Bakanı Rubio, işin ekonomik kısmına girmeyi tercih etmedi.”
DOĞU AKDENİZ’DE ENERJİ ARAMALARI ANLAŞMAZLIĞIN ÖNEMLİ BİR BOYUTU
Türkiye-Libya mutabakatına ait tartışma, deniz yetki alanlarının yanı sıra Doğu Akdeniz’deki güç arama ve yatırım faaliyetleriyle de kontaklı. Kathimerini’nin haberinde, ABD merkezli enerji şirketi Chevron ile Yunan enerji şirketi Helleniq Energy’nin, Girit ve Mora Yarımadası’nın güneyindeki dört açık deniz arama alanı için şubat ayında muahede imzaladığı hatırlatıldı.
Libya, Girit’in güneyindeki Yunanistan ilişkili arama faaliyetlerine itiraz ederken Türkiye de kelam konusu faaliyetlerin Türkiye-Libya mutabakatıyla bağdaşmadığını savunuyor. Bu sebeple güç projeleri, kıyıdaş ülkeler arasındaki deniz yetki alanları uyuşmazlığının kıymetli başlıklarından biri olmayı sürdürüyor.
Avrupa Birliği ise Türkiye-Libya mutabakatının üçüncü ülkelerin egemenlik haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle muahedeyi hukuken geçersiz olarak pahalandırıyor. HALC de ABD’nin bu bahiste Avrupa Birliği’ne misal açıklıkta bir tavır benimsemesini istiyor.
Ancak Doğu Akdeniz’deki güç rekabetinin boyutunu sırf keşfedilen kaynakların ölçüsü ve ekonomik kıymeti üzerinden pahalandırmak kâfi değil. Kaynaklara erişim, üretimin maliyeti, taşıma altyapısı ve milletlerarası piyasalarda rekabet edebilme kapasitesi de güç projelerinin geleceğini belirleyen ögeler arasında yer alıyor.
DOĞU AKDENİZ’DEKİ ENERJİ KAYNAKLARI GERİLİMİ ARTIRIR MI?
Doğu Akdeniz’de bilhassa Mısır ve Kıbrıs etrafındaki hidrokarbon kaynakları hem Türkiye hem de Yunanistan açısından değer taşıyor. Bölgedeki doğal gaz keşifleri, güç kaynaklarının ekonomik ve jeopolitik kıymetini artırırken deniz yetki alanları üzerindeki uyuşmazlıkların da daha karmaşık hâle gelmesine sebep oluyor.
DİPAM Başkanı Dr. Tolga Sakman, enerji kaynaklarının ekonomik bedelinin artmasının tarafların deniz hudutları konusunda uzlaşmasını zorlaştırabileceğini, fakat ortak ekonomik çıkarların müzakereleri teşvik etme potansiyeli de taşıdığını belirtti.
Sakman, “Özellikle Mısır ve Kıbrıs açıklarındaki kaynaklar hem Atina hem Ankara için kıymetli. Fakat kaynakların ekonomik bedeliyle birlikte erişim ve denetim problemi de tartışmayı harlıyor. Bölgedeki doğal gaz keşiflerinin kapasitesi, kaynakların ekonomik ve jeopolitik bedelini artırdı. Fakat keşfedilen her kaynağın ticari olarak üretilebilir, ekonomik biçimde taşınabilir yahut memleketler arası piyasalarda rekabetçi olduğu söylenemez” dedi.
Enerji kaynaklarının ekonomik bedelindeki artışın, deniz hudutları konusunda tarafların taviz vermesini zorlaştırabileceğini belirten Sakman, öbür taraftan kaynakların geliştirilmesi için türel belirsizliklerin giderilmesinin ehemmiyetine dikkat çekti: “Enerji kaynaklarının ekonomik pahası yükseldikçe tarafların deniz sonları konusunda taviz vermesi zorlaşabilir. Öte yandan, kaynakların geliştirilmesi için tüzel belirsizliğin azaltılması gerektiğinden, birebir ekonomik çıkar müzakereyi teşvik de edebilir.”
Bu kıymetlendirme, güç rekabetinin hem tansiyonu artırabilecek hem de tarafları ortak tahliller aramaya yöneltebilecek iki yönlü bir tesiri bulunduğuna işaret ediyor. Yatırımcıların hukuksal belirsizlik sebebiyle projeleri ertelemesi yahut bölgedeki faaliyetlerin siyasi uyuşmazlıklarla karşı karşıya kalması, güç kaynaklarının ekonomik bedelinin fiilen kullanılmasını da zorlaştırabilir.
WASHİNGTON’IN AÇIKLAMASI NE ANLAMA GELİYOR?
ABD Dışişleri Bakanlığı’nın hususa ait açıklamasında, uyuşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesinin ticari yatırımların ve güç arama çalışmalarının önünü açabileceği bildirisi verildi. Washington’ın yaklaşımı, bölgesel tansiyonun azaltılması ile ekonomik faaliyetlerin sürdürülmesi arasındaki ilişkiye dikkat çekti.
Bununla birlikte ABD’nin açıklamasını, Türkiye-Libya mutabakatının türel statüsüne ait kapsamlı bir karar olarak değerlendirmemek gerekiyor. Açıklamada mutabakatın tüzel geçerliliğine ait kesin bir karar verilmemesi ve HALC’nin dört talebinin kabul edildiğinin belirtilmemesi, kuruluşun beklentileriyle ABD idaresinin mevcut tavrının birbirinden ayrılması gerektiğini gösteriyor.
Dr. Tolga Sakman ise tartışmanın temelinde sırf güç kaynaklarının paylaşımının değil, Doğu Akdeniz’deki bölgesel tertibi şekillendirme gayretinin bulunduğunu da vurguladı.
Sakman, “Burada güç rekabetinin ötesindeki güç gayreti, hangi ülkelerin bölgesel güç nizamını şekillendireceği, kimin hangi altyapı projelerine katılacağı ve deniz yetki alanlarının hangi türel yorum üzerinden ele alınacağı üzerinedir” dedi.
Türkiye-Libya mutabakatı etrafındaki tartışmalar, Yunanistan’ın diplomatik teşebbüsleri, Avrupa Birliği’nin tüzel itirazları ve Doğu Akdeniz’deki güç yatırımlarıyla birlikte gündemdeki yerini koruyor. ABD’nin bundan sonraki adımları ise Türkiye-ABD münasebetlerinin yanı sıra bölgedeki güç projelerinin geleceği ve deniz yetki alanlarına ait diplomatik müzakereler açısından kıymet taşıyor.
Haber Bültenleri ve E-Posta Tercihleri
Türkiye ve dünyadaki en aktüel gelişmelerden haberdar olmak için, bültenlerin gönderileceği e-posta adresini girin.
Bülten Seçimleri
Gün Başlıyor
Gün Sonu
ETK Kuralları ve Bilgilendirme Metnikapsamında onay veriyorum.
Abone Ol
Keşfetmeye Devam et
Türkiye’nin atağı sonrası Yunan lobisi devrede: Muahedeyi maksat alan 4 talep! Doğu Akdeniz’deki gayretin arkasında ne var?
Netanyahu için ya tamam ya devam: İsrail’de gözler sandıkta
Rusya’dan Trump’a ‘Zelenski’den kurtul’ daveti
Türkiye ve Osmanlı sözleri değişti: Suriye’de yeni idare müfredata da yansıdı
Brezilya’da zafer Lula’nın
Hem iktidarı hem muhalefeti yıktılar: Sırbistan’da öğrencilerin tarihi zaferi
İsrail, hükümeti belirlemek için sandık başına gidiyor. İşte tüm detaylar
