Marmara’da plastik kirliliği üç kat arttı

Marmara Denizi’nin kirlilik tarihini ortaya çıkarmayı amaçlayan TÜBİTAK 1001 projesinde elde edilen birinci bulgular, denizdeki mikroplastik kirliliğinin 2000’li yıllardan itibaren bariz biçimde arttığını birtakım bölgelerde üç katına çıktığını ortaya koydu.

Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Deniz Bilimleri Enstitüsü, Akdeniz Üniversitesi, Ege Üniversitesi ve Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi iştirakinde gerçekleştirilen TÜBİTAK 1001 projesi ile Marmara Denizi’nin kirlilik tarihi araştırılıyor.

İLK TAHLİLLER SONUÇ VERDİ

Projenin orta raporuna nazaran, çalışma kapsamında Marmara Denizi’nin 14 kritik noktasından alınan sediment karotlarının birinci tahlilleri sonuç verdi. İncelenen örneklerde mikroplastik dağılımı, kirletici yükü ve radyoizotop tarihlemesine ait birinci bulgular yer alıyor.

Çalışmaların sonraki evresinde polimer karakterizasyonu ve metal kirliliğine yönelik tahliller sürdürülecek.

Akdeniz Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Olgaç Güven’in yürütücülüğünde geçen yıl başlatılan projede, ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsüne ilişkin Bilim-2 araştırma gemisiyle deniz tabanından “ahtapot” ismi verilen karot aygıtı kullanılarak 40-50 santimetre uzunluğunda sediment örnekler çıkarıldı.

“ÇINARCIK ÇUKURU’NDA DİKKAT CAZİP BULGULAR ELDE ETTİK”

Güven, Marmara Denizi’nin, tek bir ülkenin idaresinde olması nedeniyle insan faaliyetlerinin tesirlerini izlemek açısından dünyadaki birçok denize nazaran daha denetimli ve özel bir araştırma alanı sunduğunu söyledi.

Projede birinci etapta Marmara Denizi’nin farklı baskılar altındaki bölgelerini temsil edecek örnekleri açtıklarını belirten İtimat, “İzmit Körfezi, Gemlik Körfezi, Marmara’nın en derin noktası olan Çınarcık Çukuru, İmralı Baseni ve Marmara’nın orta bölümünden alınan sediment karotlarında mikroplastiklerin dikey dağılımını ve karakterizasyonunu inceledik. Bilhassa ağır sanayi, nüfus ve tatlı su girdilerinin tesirindeki İzmit Körfezi ile Karadeniz kaynaklı akıntıların taşıdığı yükün toplandığı Çınarcık Çukuru’nda dikkati cazibeli bulgular elde ettik.” tabirlerini kullandı.

Güven, sediment örneklerinde yapılan tarihlendirme çalışmalarının Ege Üniversitesi Nükleer Bilimler Enstitüsünde yürütüldüğüne işaret ederek, “Geçmişten günümüze artan bir plastik kirliliği trendi bütün istasyonlarda net halde görülüyor. 2000’li yılların başından itibaren plastik kirliliğinde besbelli bir artış görüyoruz. İstasyondan istasyona değişmekle birlikte kimi bölgelerde yaklaşık 3 katlık artış kelam konusu.” diye konuştu.

DEPREMİN İZLERİNE ULAŞILDI

Çalışmalarda 1999 Gölcük Depremi’nin izlerine de rastladıklarını anlatan İtimat, şunları kaydetti:

“İzmit Körfezi ve Çınarcık Baseni’nde sarsıntı devrine denk gelen katmanlarda plastik ölçüsünde önemli artış tespit ettik. Bu artışın, sarsıntı sonrası karasal ortamdaki kirletici yükün deniz ortamına taşınmasıyla alakalı olduğunu düşünüyoruz. Karasal ortamda yaşanan büyük olayların denizel ortama taşınan yükü sedimentte kayıt altına alınabiliyor.”

Güven, projede sediment katmanlarında 1960’lı yıllara kadar uzanan manalı mikroplastik kirliliği tespit ettiklerine dikkati çekerek, daha eski katmanlarda da tekil plastik parçacıklarıyla karşılaştıklarını aktardı.

Polimer tahlillerinin tamamlanmasının akabinde makul devirlerde kullanılan plastik çeşitleriyle sanayi ve tüketim alışkanlıkları ortasındaki alakanın daha net ortaya konabileceğini belirten İnanç, muhakkak devirlerde alınan kararların ya da üretim alışkanlıklarının denizdeki karşılığını görmeyi hedeflediklerinin altını çizdi.

“MİKROPLASTİKLERİN YÜZDE 94’Ü FİBER YAPIDA”

Güven, “Şu ana kadar tespit ettiğimiz mikroplastiklerin yaklaşık yüzde 94’ü fiber yapıda. Bunlar saç teli gibisi ince plastik parçacıkları.” bilgisini verdi.

Fiberlerin en kıymetli kaynaklarından birinin sentetik dokumacılık eserleri olduğuna işaret eden İnanç, çamaşır yıkama sırasında açığa çıkan liflerin, mikro arıtma sistemi olmadığı için arıtma tesislerinden geçerek denize ulaştığını söyledi.

Güven, İzmit Körfezi’nde ise bilhassa kozmetik eserlerinde kullanılan mikro boncuklara rastladıklarını belirtti.

MARMARA’YA NASIL TAŞINDIKLARI ARAŞTIRILIYOR

ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü Müdür Yardımcısı Prof. Dr. Mustafa Yücel de projenin sırf plastik varlığını değil, plastiklerin Marmara’da nasıl taşındığını ve hangi bölgelerde biriktiğini anlamayı amaçladığını lisana getirdi.

Marmara’daki derin çukurların etraftan gelen partikülleri biriktiren doğal depolama alanları üzere çalıştığına dikkati çeken Yücel, Çınarcık Çukuru, İzmit Körfezi ve Gemlik Körfezi üzere bölgelerin Marmara’nın plastik tarihçesini anlamak için değerli alanlar olduğunu gördüklerini kaydetti.

Yücel, sarsıntının yalnızca fizikî yıkım oluşturmadığını, kıyıdaki kirletici yükü ve çöpleri de Marmara’nın daha derin bölgelerine taşıdığını belirterek, “Bu da bize depremselliğin yalnızca jeofizik bir olay değil, birebir vakitte deniz ekosistemini ve kirlilik döngülerini etkileyen bir öge olduğunu gösteriyor.” dedi.