İsrail’de sandıktan çıkan sonuçlar, birinci bakışta görülenden çok daha fazlasını anlatıyor. Savaşın en ağır yaşandığı bölgelerden varlıklı kentlere, Arap seçmenlerden muhafazakâr kısımlara uzanan tablo, birbirinden çarpıcı çelişkileri de beraberinde getirdi. ...
İsrail’de seçim sonuçlarının şifreleri çözüldü. Ortaya çıkan tablo, Başbakan Netanyahu’ya yönelik takviyenin ülke genelinde birebir halde dağılmadığını gözler önüne serdi.
Veriler, İsrail seçmeninin savaş, güvenlik siyasetleri ve iç siyasi tartışmalar karşısındaki tercihlerini ortaya koyarken, Netanyahu’nun siyasi tabanındaki değişimi de gözler önüne serdi.
Peki, savaşın en ağır tesirlerini yaşayan bölgelerde seçmenler sebep Likud’a takviyesini sürdürdü? Ülkenin en varlıklı kentlerinde iktidar blokunun oyları sebep geriledi? Arap seçmenlerin iştirakindeki dikkat cazip yükseliş ve dini-muhafazakâr kısmın sandık tercihleri nasıl bir tablo ortaya çıkardı?
İşte İsrail seçimlerinin satır aralarında gizlenen dört kıymetli sonuç…
1- SAVAŞIN AĞIR ETKİLEDİĞİ BÖLGELERDE LİKUD DESTEĞİ KORUNDU
Seçim sonuçlarının en dikkat cazip yönlerinden biri, Gazze ve Lübnan hududuna yakın bölgelerde yaşayan seçmenlerin tercihleri oldu. 7 Ekim 2023’te Hamas öncülüğünde gerçekleştirilen taarruz ve sonrasında yaşanan çatışmalar sebebiyle ağır güvenlik sıkıntılarıyla karşı karşıya kalan bu bölgelerde, klâsik siyasi eğilimlerin büyük ölçüde korunduğu görüldü.
Lübnan sonuna yakın Kiryat Shmona ile Gazze sonundaki Sderot kentlerinde Netanyahu’nun liderliğini yaptığı Likud Partisi, güçlü pozisyonunu sürdürdü. Bilhassa uzun müddetli çatışmalar, tahliyeler ve güvenlik tehditleriyle gündeme gelen bu yerleşim yerlerinde iktidar partisine verilen takviyenin devam etmesi dikkat çekti.
Likud’un üstünlüğü sırf büyük kentlerle sonlu kalmadı. Lübnan sonundaki çok sayıda küçük yerleşim yerinde de parti, oyların kıymetli kısmını aldı.Aylar boyunca güvenlik gerekçesiyle meskenlerinden ayrılmak zorunda kalan bölge sakinlerinin siyasi tercihlerinde besbelli bir değişim yaşanmaması, seçim sonuçlarının öne çıkan detaylarından biri oldu.
Benzer bir tablo, Gazze sonuna yakın Aşkelon ve Ofakim’de ortaya çıktı. Hamas taarruzlarından etkilenen ve uzun müddettir Likud’un güçlü olduğu bölgeler arasında bulunan bu kentlerde, parti klâsik seçmen takviyesini muhafazayı başardı.
TEHDİT ALTINDA NEDEN YİNE NETANYAHU DEDİLER?
Peki bu tablo, seçmenlerin güvenlik dertleri sebebiyle mevcut iktidar etrafında kenetlenmesi olarak mı değerlendirilmeli, yoksa Netanyahu’nun klâsik seçmen tabanının kriz periyotlarında de dayanağını koruduğunun bir göstergesi olarak mı okunmalı?
Bu soruyu değerlendiren İstanbul Aydın Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Hazar Vural, savaşın direkt etkilediği bölgelerde Netanyahu’ya verilen takviyenin korunmasını öncelikle güvenlik korkularıyla açıkladı.
İsrail’in son üç yılda güvenlik alanında yaşadığı değişime dikkat çeken Vural, ülkenin daha evvel sahip olduğu dokunulmazlık algısının ortadan kalktığını, bilhassa İran’la yaşanan savaşın İsrail topraklarının direkt gaye alınabileceğini gösterdiğini söyledi.
Vural, Netanyahu hükümetinin seçim sürecinde güvenlik tehdidi algısını siyasi açıdan kullandığını da savunarak, “Üç yıldır İsrail’in güvenliğinde gelinen nokta, İsrail’in dokunulmazlığının ortadan kalkmış olması ve bilhassa İran’la girişilen savaşta bu coğrafyanın direkt gaye alınabilmesi, bölgede yaşayan beşerler açısından önemli bir güvenlik telaşı oluşturuyor. Netanyahu’nun bu bölgelerde dayanağını muhafazasını da büyük ölçüde bu kaygılar üzerinden kıymetlendirmek gerekiyor. Lakin öteki taraftan seçimlere giderken hükümetin son ana kadar yapay bir güvenlik tehdidi ortamı ve algısı yaratmaya çalıştığını da biliyoruz” dedi.
Ancak Vural’a nazaran Likud’a verilen takviyenin tek nedeni güvenlik telaşları değil. Netanyahu’nun siyasetlerini benimseyen ve klâsik olarak kendisine oy veren çekirdek bir seçmen kitlesinin de bulunduğunu belirten Vural, bu kitlenin savaş şartlarında da dayanağını sürdürdüğünü tabir etti:
“Netanyahu’nun siyasetlerini destekleyen, ona klâsik olarak oy veren ve bu siyasi çizgiyi benimseyen bir kitle de var. Bu, insani açıdan ne kadar acı verici olsa da görmezden gelinemeyecek bir gerçek. Yaratılan kriz ortamı, devam eden savaş ve İsrail’in bölgede kendi istediği nizamı kurma isteği, bu siyasi dayanağın korunmasında tesirli oluyor.”
İsrail’in bölgedeki askerî siyasetlerinin kendi güvenlik sıkıntılarını da derinleştirdiğini savunan uzman isim, ülkenin Gazze ve Batı Şeria’daki operasyonlarını sürdürdüğüne, birebir vakitte bölgesel ölçekte askerî amaçlarını genişletme dileğini koruduğuna dikkat çekti.
2- VARLIKLI ŞEHİRLERDE NETANYAHU BLOKUNA DESTEK GERİLEDİ
Seçim sonuçlarının ortaya koyduğu bir öbür kıymetli gelişme ise İsrail’in en yüksek gelir düzeyine sahip kentlerinde yaşandı. Büyük ölçüde laik Yahudi nüfusun yaşadığı ve kıymetli bir kısmı Tel Aviv etrafında bulunan bu yerleşim yerleri, uzun yıllardır merkez sol partilerin güçlü olduğu bölgeler olarak biliniyor.
Bir evvelki seçimlerde Netanyahu ve müttefiklerinin yaklaşık yüzde 30 oranında oy aldığı bu bölgelerde, son seçimlerde iktidar koalisyonuna yönelik dayanağın bariz halde gerilediği görüldü.
İsrail Merkezi İstatistik Bürosu tarafından gelir, eğitim seviyesi ve gibisi sosyoekonomik göstergeler dikkate alınarak hazırlanan sıralamada üst sıralarda bulunan yedi kent ve kasabada, Netanyahu liderliğindeki koalisyon partilerinin oy oranlarında önemli düşüş yaşandı.
Söz konusu yerleşim yerlerinin altısında iktidar blokunun oy oranı 10 puandan fazla geriledi. Givatayim’de ise düşüş daha çarpıcı bir boyuta ulaştı. Netanyahu ve müttefiklerinin burada bir evvelki seçimlerde yaklaşık yüzde 30 olan oy oranı, son seçimlerde yüzde 16 düzeyine kadar düştü.
Bu sonuçlar, İsrail’in ekonomik açıdan daha gelişmiş ve seküler nüfusun yoğun olduğu bölgelerinde hükümet siyasetlerine yönelik dayanağın zayıfladığına işaret etti. Bilhassa uzun müddettir devam eden savaşın ekonomik ve toplumsal sonuçları ile ülke içindeki siyasi tartışmaların seçmen tercihleri üzerindeki tesiri, sonuçların değerlendirilmesinde öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.
3- ARAP VATANDAŞLARIN SANDIĞA KATILIMI ARTTI
Seçimlerde dikkat çeken bir öteki gelişme de İsrail vatandaşı Arap nüfusun yoğun olarak yaşadığı kentlerde seçime iştirak oranının kıymetli ölçüde yükselmesi oldu.
Ülkenin Arap nüfusunun en yoğun olduğu beş büyük kentinde sandığa iştirak, bir evvelki seçimlere kıyasla besbelli bir artış gösterdi. Bu artışın en çarpıcı örneklerinden biri Umm al-Fahm’da yaşandı. Burada seçime iştirak oranı, yüzde 38 düzeyindeyken son seçimlerde yaklaşık yüzde 76’ya yükseldi. Böylelikle iştirak oranı yaklaşık iki katına çıktı.
Arap nüfusun yoğun olduğu kentlerde üç Arap partisinin oluşturduğu Ortak Liste, oyların büyük kısmını alarak öne çıktı. Bu ittifakı, liderliğini Mansur Abbas’ın yaptığı Birleşik Arap Listesi (Raam) takip etti. Raam’ın seçim sürecinde dikkat çeken adımlarından biri ise aday listesinde gerçekleştirilen değişiklik oldu. Mansur Abbas, siyasi açıdan dikkat cazibeli bir tercih yaparak eski bir Yahudi polis yetkilisini aday listesinin ikinci sırasına yerleştirdi.
Arap seçmenlerin sandığa daha yüksek oranda katılması, seçim sonuçlarının toplumsal temsil ve siyasi iştirak açısından değerlendirilmesini de beraberinde getirdi. Bilhassa Umm al-Fahm’da görülen yüksek iştirak, Arap vatandaşların seçim sürecindeki siyasi yükünü ortaya koyan değerli göstergelerden biri olarak değerlendirildi.
ARAP PARTİLERİYLE İTTİFAK MÜMKÜN MÜ?
Dr. Hazar Vural, Netanyahu blokunun varlıklı ve seküler kentlerde oy kaybetmesi ile Arap vatandaşların sandığa iştirakindeki artışın birlikte kıymetlendirilmesi gerektiğini söyledi. İsrail siyasetinde Arap seçmenlerin artan temsilinin kıymetli bir siyasi tartıya dönüştüğünü belirten Vural, bu tablonun Netanyahu aykırısı blok açısından yeni ittifak ihtimallerini gündeme getirdiğini lakin muhalefetin kendi içinde de önemli görüş ayrılıkları bulunduğunu söz etti. Vural, şöyle devam etti:
“İsrail vatandaşı olan Araplar, nüfusun yüzde 21’ini oluşturuyor. Gazze Soykırımı sürecinde gerçekleştirilen bu birinci seçimde, hükümetin kurulması noktasında gösterdikleri rekor iştirak ve 19 vekil çıkararak elde ettikleri başarılı sonuç, Arapları hükümete giden yolda kilit bir pozisyona yerleştirdi. Lakin bugüne kadar kurulan hükümetlerde Araplara değerli bir makam verilmedi. 1948’den bugüne yaşanan tüm süreçlerde İsrail vatandaşı olan kelam konusu kitle, temelde Filistin sıkıntısına siyasi bir tahlil bulunmasını ve İsrail içinde kendilerine yönelik her türlü ikili standardın sona erdirilmesini talep ediyor.”
Netanyahu tersi muhalefetin Arap partileriyle ittifak kurarak hükümet oluşturması ihtimalinin İsrail’in büyük kentlerinde de tartışıldığını belirten Hazar Vural, bu türlü bir iş birliğinin muhalefet cephesinde yeni kopuşlara sebep olabileceğini söyledi. Muhalefetin Filistin sıkıntısına ve iki devletli tahlile yaklaşım konusunda ortak bir siyasi çizgiye sahip olmadığını vurgulayan Vural, Arap partileriyle kurulacak ittifakın muhalefet açısından kıymetli bir siyasi risk de taşıdığını kaydetti:
“Netanyahu’nun önüne geçmek için Arap partileriyle bir ittifak kurulması yönünde davetler yapılıyor. Fakat muhalefet bu çoğunluğu Arap bloğuyla sağladığı takdirde kendi siyasi kümeleri içerisinde de kopmalar meydana gelebilir. Zira Filistin problemi ve iki devletli tahlil konusunda muhalefetin tamamının tıpkı noktada durduğunu söylemek mümkün değil. Hasebiyle bu ittifak ihtimali, Netanyahu karşısındaki siyasi dengeyi değiştirebilecek olsa da muhalefetin kendi bütünlüğü açısından da bir risk taşıyor.”
‘HÜKÜMET-MUHALEFET GERİLİMİNİN YANI SIRA DAHA KAPSAMLI BİR MEŞRUİYET SORUNU VAR’
Dr. Hazar Vural’a nazaran İsrail’deki siyasi tablo sadece Netanyahu hükümetinin oy kaybı üzerinden okunamaz. Ülkede uzun müddettir devam eden hükümet-muhalefet tansiyonunun yanı sıra daha kapsamlı bir meşruiyet sorunu da bulunuyor. Gazze’deki savaşın İsrail’in milletlerarası alandaki prestijine tesirine değinen Vural, hükümete yönelik toplumsal itirazların daha büyük bir siyasi kopuşa dönüşmemesinin de dikkat cazibeli olduğunu belirtti.
Uzman isim, “Netanyahu’nun siyasetlerine, savaşın yürütülme biçimine ve İsrail’in güvenliğinin getirildiği noktaya yönelik önemli itirazlar var. Son üç yılda Gazze’de yaşananlar sebebiyle İsrail’in milletlerarası prestiji önemli biçimde geriledi. Buna karşın Netanyahu hükümetinin siyasi dayanağını büsbütün kaybetmediğini görüyoruz” değerlendirmesinde bulundu.
Şu anda İsrail’de sadece bir hükümet krizinden kelam etmiyoruz. Çok uzun vakittir devam eden bir meşruiyet krizi ve hükümetle muhalefet arasında derin bir siyasi tansiyon var. Hükümet kurma süreci anayasal düzenekler doğrultusunda işleyecek. Lakin savaş içerisinde olan bir ülkede, güvenlik istikrarlarının bu kadar değiştiği bir periyotta hükümet oluşturmak epey güç. Arap partilerinin parlamentodaki yükü da bu siyasi tablonun kıymetli ögelerinden biri haline geldi.
Dr. Hazar Vural
4- DİNİ VE MUHAFAZAKÂR SEÇMENLERDEN İKTİDAR BLOKUNA GÜÇLÜ KATILIM
Seçim sonuçlarında öne çıkan son başlık ise Netanyahu ile ittifak halinde bulunan dini ve muhafazakâr seçmen kümelerinin sandığa iştirak oranları oldu.
İsrail siyasetinde tarihî olarak yüksek seçmen iştirakiyle bilinen ultra-Ortodoks Yahudi toplulukları, büyük ölçüde Netanyahu hükümetini destekleyen iki dini partiye yöneliyor. Birleşik Tevrat Yahudiliği ve Şas partileri, bu seçmen kümesinin siyasi temsilinde kıymetli bir pozisyona sahip.
Ultra-Ortodoks nüfusun yoğun olarak yaşadığı en büyük beş kentte, son seçimlerdeki iştirak oranları evvelki seçimle birebir düzeyde kaldı yahut hudutlu ölçüde arttı. Bu seçim periyodunda ultra-Ortodoks toplum açısından en değerli tartışma başlıklarından biri, uzun yıllardır bu kısma tanınan askerlik hizmetinden muafiyet uygulaması oldu. İsrail’de askerlik yükümlülüğüne ait tartışmalar, bilhassa savaş devrinde toplumun farklı kısımları arasındaki yük paylaşımı ve eşitlik problemini yine gündeme taşıdı.
İşgal altındaki Batı Şeria’da bulunan İsrail yerleşimlerinde yaşayan Yahudi nüfusun 500 bini aştığı belirtilirken, bu bölgelerde de seçimlere iştirakin yüksek olduğu görüldü. Büyük yerleşim yerlerindeki iştirak oranları, evvelki seçimlerin yanı sıra birçok durumda ülke genelindeki iştirak oranının da üzerine çıktı.
Ankara-Atina arasında BM’de bilek güreşi
İsrail’de seçimin şifreleri çözüldü! Sonuçlar neyi gizliyor? Dört kritik detay ortaya çıktı
14’üncü Leo, Amerikan seçimlerinde oy kullanan birinci papa oldu
İdamı için iki sefer zehirli iğne yapıldı, ölmedi: 1 ay sonra birinci kere konuştu
Polonya karıştı: Darbe girişimi iddiası… Anayasa Mahkemesi polis ablukasına alındı! Cumhurbaşkanı uçağını geri çevirdi
İran’dan Avrupa ülkelerine “Şimdi bedel ödeme sırası sizde” bildirisi
Avrupa sokakta: Hayat pahalılığı protestoların odağında
