Karanlıkta kör geçiş! Hürmüz’de yeni oyun

ABD ile İran ortasındaki savaşta çatışmaların yanı sıra dünya gündemini en çok meşgul eden başlıklardan biri global güç arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı krizi oldu. Nisan ayından bu yana taraflar ortasında devam eden “ne savaş ne barış” durumu, Hürmüz geçişleri için ise “ne tam açık ne tam kapalı” seyrinde devam ediyor. Savaş öncesi günde yaklaşık 100 geminin geçiş yaptığı Hürmüz’den savaşın birinci haftalarında seyir neredeyse büsbütün dururken, son haftalarda ise belli sayıda geçiş yaşanıyor. Boğaz’dan geçiş fiyatı talebinde bulunan İran, cumartesi günü 28 geminin İhtilal Muhafızları Ordusu (DMO) uyumunda boğazdan geçtiğini duyururken, birtakım tankerler ise ABD’nin de yönlendirmesiyle tehlikeli bir geçiş prosedürüne başvuruyor. Amerikan Wall Street Journal gazetesinin haberine nazaran Körfez’de beklemenin maliyetini taşıyamayan birtakım şirketler vurulma tehlikesini göze alarak “karanlık seyirle” Boğaz’dan çıkmayı başardı.

ABD ORDUSU YÖNLENDİRİYOR

Bazı tankerler Hürmüz Boğazı’ndan geçebilmek için denizcilik bölümünde “karanlık seyir” olarak bilinen prosedüre başvuruyor. Gemiler gece saatlerinde ışıklarını kapatıyor ve olağan kaidelerde pozisyon, rota ve kimlik bilgilerini öbür gemilere ileten AIS (Otomatik Tanımlama Sistemi) aygıtlarını devre dışı bırakıyor. Böylelikle elektronik haritalarda görünmeleri zorlaşıyor ve İran tarafından tespit edilme riskini azaltmaya çalışıyorlar. Kimi gemiler geçiş sırasında ABD ordusuyla temas halinde. Amerikan güçleri radar ve insansız hava araçlarıyla bölgeyi izleyerek kaptanlara ne vakit AIS sistemlerini kapatmaları gerektiği ve İran kaynaklı mümkün tehditlere nasıl cevap vermeleri gerektiği hakkında yönlendirme yapıyor.

CİDDİ GÜVENLİK RİSKLERİ VAR

Geçen hafta iki milyon varil ham petrol taşıyan bir Yunan süpertankeri ile evvelki hafta Çin’e ilişkin Vicstar isimli gübre taşıyan gemi de bu formülü tercih etti. Son günlerde gemileri geçen iki Yunan armatör de müşterilerinin kendilerine yüklerini tıpkı sistemle geçirip geçiremeyeceklerini sormak için temas kurduğunu aktarıyor. Fakat bu usul önemli riskler de taşıyor. AIS kapalı olduğunda gemiler birbirlerini elektronik haritalarda göremiyor, sadece radar yardımıyla seyrediyor. Radarda gemi ismi görünmediği için bağlantı ve uyum zorlaştığından, mürettebat karşı geminin nasıl hareket yapacağını evvelce tespit etmekte zorlanıyor. Bu nedenle birkaç saat süren geçiş boyunca köprüüstünde tecrübeli çalışanın daima radar takibi yapması gerekiyor.

MALİYETLER MECBUR EDİYOR

Gemileri bu riskli metoda yönelten temel neden, Basra Körfezi’nde beklemenin giderek ağırlaşan maliyeti. Denizcilik analistlerine nazaran büyük petrol tankerlerinin hareketsiz formda beklemesinin günlük maliyeti yakıt, mürettebat ve operasyon masraflarıyla birlikte 10 bin ila 15 bin dolar ortasında değişiyor. Bölgenin savaş riski taşıyan deniz alanı ilan edilmesi nedeniyle mürettebatlara savaş primi ödeniyor ve birtakım işçi olağan fiyatlarının iki katını alıyor. Sigorta maliyetleri de denizcilik firmaları için başka bir yük. Savaş öncesinde gemi bedelinin yaklaşık yüzde 0.25’i düzeyinde olan savaş bölgesi sigortaları bugün yüzde 2.5 ila 4 aralığına çıktı. Sigorta şirketlerinin “geçerseniz primin bir kısmı iade” siyaseti da şirketler için yeni bir teşvik oluşturdu. Bu nedenle birçok armatör için riskli bir gece geçişi, haftalar hatta aylar süren bekleyişten daha katlanılabilir bir seçenek olarak görülüyor.