“Karanlık enerji” için yeni umut, cihanın uzak geçmişinden gelen bu zayıf parıltı mı?

Hidrojen, kozmostaki çok bulunan element olabilir lakin bilim insanları bunu şimdi eşi gibisi olmayan bir maksat için kullanıyor.

Evrenin ivmelenerek genişlemesinin arkasındaki itici güç olan gizemli “karanlık enerji”nin tabiatını çözümlemek için, kainatın uzak geçmişindeki hidrojenin sönük radyo parıltısı umut ışığı olmuş durumda.

“Kanada Hidrojen Yoğunluğu Haritalama Deneyi” (CHIME) projesi için çalışan bilim insanlarının bu parıltıyı keşfetmesiyle gündeme gelen yeni yaklaşım, karanlık enerjiyi incelemek için daha süratli ve çok daha ucuz bir yol sunmakla kalmıyor, tıpkı vakitte CHIME için de büyük bir kilometre taşı oluşturuyor.

CHIME aygıtı bilhassa karanlık enerjiyi ve onun her yere yayılan tesirini araştırmak için tasarlanmıştı.

Bilim insanları yaklaşık 25 yıldır, cihanın genişleme suratının “karanlık enerji” isimli gizemli bir kuvvet tarafından artırıldığını kabul ediyor. Bu görüş, uzak galaksilere olan araları ölçmek için kullanılan süpernova müşahedelerine dayanıyor ve 2011’de Nobel Fizik Ödülü’yle taçlandırılmıştı.

Karanlık güç evrenimizin yaklaşık yüzde 70’ini oluşturuyor ve 13,8 milyar yıl evvel Büyük Patlama’nın akabinde kozmosun büyümesini yönlendirdiği düşünülüyor. Fakat bu gizemli gücün tam olarak nereden geldiği ise belirsizliğini koruyor.

“DÜNYA’NIN SONU” TEORİLERİ

Dünya’nın sonunun nasıl ve ne vakit geleceği de yüz yıllardır merak konusu. Bilim insanları, birkaç mümkünlük üzerinde duruyor. Karanlık gücün tükenmeye başlaması ile birlikte kozmosun kendi içerisine çöktüğü “Büyük Çökme” teorisi ortaya atılmıştı. Büyük Çökme’nin birinci işaretlerinin gökyüzünde olacağı iddia ediliyor.

Uzmanlar, bu sürecin sonunda kainatın kendisinin tek bir büyük ateş topuna dönüşeceğini, tüm canlıların yok olacağını ve vakit ile uzayın büsbütün varlıktan silineceğini öne sürüyor.

Evrenin genişlemesini hızlandıran gizemli güç olan karanlık güç, Büyük Patlama’nın tetiklediği genişleme durduktan çabucak sonra uzayın dokusu üzerinde tesir etmeye başladığı için bilim insanları için “sorunlu” bir husus.

“SALINCAK” BENZETMESİ

space.com sitesindeki örneğe nazaran bu durum, salıncaktaki bir çocuğu itmeye, durmasını izlemeye ve daha sonra salıncağın hiçbir itme olmadan tekrar hareket etmeye başlamasına emsal. Hatta salıncak giderek daha da süratli sallanmaya başlar. Araştırmacılar da, salıncaktaki bu hayalet itişin nereden geldiğini ve nasıl ilerleyeceğini çözme telaşındaki ebeveynler üzeredir.

Salıncaktaki bu itiş sürerse çocuk çalılıklara fırlayabilir. Uzayda ise, karanlık gücün güçlenmesi de kozmosun soğuk vefatına ve hatta uzayın parçalandığı bir “Büyük Yırtılma” senaryosuna yol açabilir.

Diğer bir alternatif olarak, şayet karanlık güç zayıflar ve yerçekiminin yine hakimiyet kurmasına müsaade ederse, cihan kendi üzerine çökebilir ve kainatın, vaktin başlangıcındaki üzere bir tekilliğe sıkıştırıldığı bir “Büyük Çöküş” ile sonuçlanabilir.

“Hidrojen kozmostaki en yaygın elementtir ve yıldızların oluştuğu hammaddedir.” diyen CHIME takımı üyelerinden bilim insanı Arnab Chakraborty, “Onun sönük radyo emisyonu, maddenin uzaya nasıl dağıldığını ortaya koyan kozmik bir iz şoför üzere davranıyor.” tabirini kullandı.

CHIME artık hidrojenin radyo parıltısını büsbütün kendi başına haritalandırabileceğini göstermiş durumda ve araştırma takımı, mevcut CHIME datalarının sadece çok küçük bir kısmını kullanarak bu doğrultuda adımlar atmaya başladı.

2019 yılına ilişkin 94 gecelik müşahedesi kullanan bilim insanları, cihan daha 5 milyar yıllıkken bir hidrojen sinyali tespit etmeyi başardı.

Arizona Eyalet Üniversitesi’nden CHIME üyesi Shabbir Shaikh, “Verilerimiz, o devirde cihandaki hidrojenin kabaca yüzde 2’sinin nötr atomik formda olduğuna işaret ediyor. Bu da öteki ölçümlerle büyük tutarlılık gösteriyor. CHIME, bu hidrojenin nasıl dağıldığını ve kümelendiğini ölçerek, galaksilerin nasıl oluştuğu ve evrimleştiğine dair anlayışımızı test etmemiz için bize yeni bir yol sunuyor.” dedi.

CHIME şu ana kadar 7 yıllık bilgi topladı ve araştırma takımı bu bilgiler ışığında, Büyük Patlama’dan sonraki 3 milyar yıla kadar geri dönerek hidrojenin dağılımını incelemeyi umuyor.