Kâbusun tahlili MLS penaltısı

2026 Dünya Kupası son 32 tipinde ‘futbolun üstün güçleri’ Almanya’nın Paraguay’a, Hollanda’nın da Fas’a yenilmesinin akabinde New York Times’ın spor eki The Athletic, turnuvaların mukadderatını dramatik bir halde belirleyen penaltılar üzerine enteresan bir haber kaleme aldı.

Konunun çıkış noktası ise şöyle; 120 dakika boyunca ekip oyunu oynandıktan sonra, çeşidin bahtı sebep 5 tek vuruşla belirlensin?

OYUNCU HAREKETE 35 METREDEN BAŞLIYOR

Halen uygulanan seri penaltıların alternatifi olarak gösterilen model ise 1996-1999 yılları arasında ABD’nin en üst düzey futbol ligi MLS’te uygulanan ‘One Shot (tek atış)’ sistemi. Model şöyle işliyor:

1-) Atışı yapacak futbolcu yaklaşık 35 metre uzaklıktan topla harekete başlıyor.

2-) 5 saniye içinde kaleciyle karşı karşıya kalıp vuruşunu yapmak zorunda.

3-) Kaleci topu kurtarabilir, rakip futbolcunun ayağından alabilir yahut oyuncu atış için verilen 5 saniyelik süreyi aşarsa başarısız sayılıyor.

FUTBOLUN DOĞASINA DAHA UYGUN FAKAT…

‘One Shot’ yolu elbet yalnızca bir şuttan ibaret değil; top sürme, sürat, çalım, bitiricilik, ve kalecinin konum alması üzere ayrıntılar tıpkı anda test ediliyor. Futbolun doğal akışına penaltıdan daha yakın olduğu düşünülüyor. Elbette bu sisteme yönelik birtakım tenkitler de var:

1-) Avantaj süratli ve çabuk oyunculara kayıyor.
2-) Kaleci ile oyuncunun çarpışma riski artıyor.
3-) Hakemler açısından sağlıklı biçimde kıymetlendirilmesi daha güç olan durumlar ortaya çıkıyor.

PENALTILAR GERÇEKTEN ADALETSİZ Mİ?

The Athletic’in penaltılar hakkında görüştüğü uzmanlar değişik bir noktaya dikkat çekiyor: Penaltılar aslında büsbütün talih oyunu değil. Araştırmalar; birinci atışı yapan ekibin yaklaşık %60 oranında avantaj yakaladığını, ruhsal baskının teknik marifetten bile daha belirleyici olabildiğini, kalecilerin rakiplerin alışkanlıklarını artık yapay zekâ ve bilgi tahlilleriyle çalıştığını ortaya koyuyor. Bu sebeple birçok ulusal kadro artık yalnızca penaltı çalışmıyor; spor psikologları ve bilgi analistleriyle oyuncuların baskı altında nasıl davrandığını da inceliyor.

FIFA NE DÜŞÜNÜYOR, BİR DEĞİŞİKLİK YAPAR MI?

The Athletic’e nazaran, FIFA’nın gündeminde şu an penaltıları büsbütün kaldıracak somut bir plan yok. Bunun yerine tartışılan mevzu, penaltı atışlarının uygulanışındaki küçük değişiklikler. Örneğin penaltı öncesindeki iki yazı-tura yerine tek yazı-tura sistemine geçilmesi önerildi ancak Dünya Kupası öncesinde kabul edilmedi. Sonuçta penaltılar kusursuz olmayabilir; lakin şu anda futbolun bulabildiği en dramatik, en pratik ve en üniversal eşitlik bozma metodu olmayı sürdürüyor.

UĞUR MELEKE: MLS PENALTISI DENENMELİ

Futbol değişen-dönüşen bir spor. 50 yıl evvel kırmızı kart yoktu, 70 sene evvel gol averajı yoktu, kura çeki miyle Dünya Kupası’na gittik biz! Bugün de seri penaltı atışlarının herkesin ağzında acı bir tat bıraktığını, yeteneği tam olarak ölçmediğini kabul etmek gerek. 90’lı yıllarda kullanılan MLS penaltısının daima hayranıydım, bugün de hayranıyım. Bence alt yaş grubu turnuvalarında denenerek bir geçiş yapılabilir bu uygulamaya.

GÜNTEKİN ONAY: DRAM BİTER YETENEK BAŞLAR

Penaltı atışları hem büyük heyecan hem de gerilim ve talih faktörünü de bir ara da topluyor. Açıkçası penaltıların favorisinin olmaması bunu daha dramatik hale getiriyor. MLS’te uygulanan, hem futbolcuya hem de kalecinin maharetlerine daha fazla talih tanıyan penaltı versiyonu farklı bir heyecanı beraberinde getirebilir. Daha fazla marifet burada devreye girip, işin dramatik kısmını azaltacaktır. Sonuçta 11 metreden yapılan bir vuruşta Messi’nin bile penaltı kaçırma ihtimali yüzde 20 iken, yeteneği kısıtlı bir oyuncunun penaltıyı gole çevirme yüzde 80’e çıkabiliyor. Şayet MLS penaltısına geçilirse bu durum büsbütün aksiye dönecektir.

FIRAT AYDINUS: FIFA YENİ BİR MODEL BULMALI

Bir tarafta oyunu güzelleştiren, atak etmeye çalışan ve maçı izlenmeye paha kılan ekip; başka tarafta ‘kaleye otobüs çekip’ skoru 0-0’a kilitleyen bir anlayış. Sonunda ise tüm maçın bahtı penaltı noktasından kullanılan birkaç vuruşa ve kalecilerin performansına indirgenebiliyor. Bu noktada FIFA, hamle futbolunu ödüllendirecek yeni uygulamaları gündemine alabilir mi? İstatistikler (topa sahip olma oranı, isabetli şut, xG) üzere dataların ışığında, penaltılara başlamadan evvel atak futbolunu daha fazla oynayan ekibe skor avantajı verilebilir mi? Futbolun daha bahadır oynanması nı teşvik edecek bir adım olabilir.