İsrail seçimlerinin şifreleri… 5 soru 5 yanıt

İSRAİL’de yaklaşık 7.3 milyon seçmen, salı günü ülkenin parlamentosu Knesset’in yeni üyelerini belirlemek üzere sandık başına gidecek. Eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eisenkot’un Başbakan Binyamin Netanyahu’nun en güçlü rakibi olarak öne çıktığı yarışta son anketler iki ana cephenin de hükümet kurmak için gereken 61 sandalyeden uzak kaldığını gösteriyor. Bu tablo, baraj hududundaki küçük partiler ile İsrail vatandaşı Filistinlilerin sandığa iştirakini seçim matematiğinin kritik ögeleri haline getiriyor. İşte İsrail’in kritik seçimlerine ait beş soru beş yanıt…

1- PUSULADA KİMLER VAR?

Seçimlerde 37 parti yarışıyor.Yüzde 3.25 seçim barajının uygulandığı ülkede hükümeti kurabilmek için 61 milletvekilinin takviyesi kaide. Netanyahu’nun Likud partisinin yanında aşırı sağcı Itamar Ben-Gvir’in Otzma Yehudit’i, Bezalel Smotrich’in Dini Siyonizm’i ile ultra-Ortodoks Şas ve Birleşik Tevrat Yahudiliği yer alıyor. Muhalefet cephesinde Eisenkot’un Yashar’ı, eski başbakanlar Naftali Bennett ve Yair Lapid’in B’Yachad ittifakı, Yair Golan’ın Demokratları ve eski Savunma Bakanı Avigdor Lieberman’ın Yisrael Beytenu’su yarışıyor. İki ana cephenin dışında eski bakan Yoaz Hendel’in Reservists-Economic Party’si ve eski general Ofer Winter’ın People of Israel’i baraj hududundaki küçük partiler arasında öne çıkıyor. Yaklaşık 1.2 milyon İsrail vatandaşı Filistinliyi ise Ortak Liste ile Ra’am temsil ediyor.

İsrail’de seçime günler kala sokaklar adayların afişleriyle donatıldı. Ra’am partisinin lideri Mansur Abbas da dün Arap seçmenlerle bir araya geldi.

2- NETANYAHU’NUN AKIBETİ NE OLUR?

Netanyahu, salı günkü seçimlere 2022’de Likud’a 32 sandalye kazandıran dayanağın gerisinde giriyor. Yıllardır kendisini “İsrail’i inançta tutabilecek lider” olarak sunan Başbakan’ın imajı 7 Ekim 2023’teki atak ile ağır yara alırken, Hamas’ın büyük bir hücuma hazırlandığı yönünde evvelce uyarıldığı fakat harekete geçmediği savları da üzerindeki baskıyı artırdı. Fakat üç yılda Gazze’deki soykırım, Lübnan ve Suriye’ye yönelik hücumlar ve son olarak Tahran idaresini devirme hareketi ile kaybettiği takviyenin bir kısmını tekrar topladı. Bu toparlanmada Yahudiler arasında 7 Ekim sonrası yüzde 66’lara kadar çıkan sağa yönelim de tesirli oldu. Uzmanlar ise Netanyahu’nun asıl imtihanının, sağ seçmenin sandığa ne ölçüde gideceği ve bu oyların Likud ile ortakları arasında nasıl dağılacağı olduğunu belirtiyor.

3- ANKETLER NE SÖYLÜYOR?ANKETLER NE SÖYLÜYOR?

Son anketlere nazaran seçim gecesi sandıktan önde çıkan tarafın iktidarı garantilemesi güç görünüyor. Netanyahu liderliğindeki blokun 50 sandalye kazanacağı öngörülürken, muhalefet blokunun toplam sandalye sayısı 52 ila 56 arasında değişiyor. Parti bazında Eisenkot’un Yashar’ı 23 sandalye ile yarışın önünde. Netanyahu’nun Likud’u 19 ila 21 sandalye çabucak arkasından geliyor. Öngörülen tabloba hükümet kurulup kurulamyacağı da birçok detaya bağlı. Her iki cephenin de Arap partiler ile iş birliğine kapıyı kapatması gözleri baraj hududundaki küçük partilere çeviriyor. Küçük partiler 61’i yakalamaya yetecek milletvekilini bulursa her iki taraf da koalisyon iştiraki için kapılarını çalabilir. Son anketlerde Hendel’in Reservists-Economic Party’si ile Winter’ın People of Israel partisinin yüzde 3.25’lik seçim barajını aşarak Knesset’e girme ihtimali var. Hendel muhtemel bir senaryoda “her koalisyona dahil olabileceğini” savunurken, Winter ise Netanyahu’yu destekleyeceğini belirtiyor.

4- ARAP SEÇMENİN ETKİSİ NE?

İsrail vatandaşı Filistinlilerin sandığa ne ölçüde gideceği, seçimin değerli değişkenlerinden biri olacak. 2022’de yüzde 56 olan iştirakin bu defa yüzde 63’e çıkması beklenirken, anketlerde Arap partilerinin 14 ila 16 milletvekili çıkaracağı öngörülüyor. İki ana cephenin de tek başına 61 sandalyeye ulaşamaması halinde Filistinli partiler hükümetin kurulmasında belirleyici olabilir. Filistinli seçmenin sandığa ilgisi, barajdaki küçük partilerin bahtını de etkileyebilir. Uzmanlar, iştirak yükseldikçe seçim barajını aşmak için gereken oy sayısının da artacağının altını çizerek, baraj hududunda yer alan bir partinin Meclis dışında kalmasına ve sandalye dağılımının değişmesine yol açabileceğini belirtiyor. İsrail vatandaşı Filistinliler ise bu ortamda sandığa giderek İsrail sistemine meşruiyet kazandırma tasası ile yeni bir aşırı sağcı hükümeti engelleme ümidi arasında kararsız.

Gadi Eisenkot, Yair Lapid ve Naftali Bennett Netanyahu aykırısı cephenin başını çekiyor.

5- SONUÇLAR FİLİSTİNLİLERİ NASIL ETKİLER?

İsrail seçimlerinde sandığa gitmeyecek olan Gazze Şeridi ve işgal altındaki Batı Şeria’daki milyonlarca Filistinli de sonuçlardan direkt etkilenecek. Netanyahu’nun aşırı sağcı ortaklarıyla yine iktidara gelmesi, Gazze Şeridi’nde Filistinlilerin zorla göç ettirilmesinden Batı Şeria’nın ilhakına kadar bugün açıkça savunulan planların önünü açabilir. Hürriyet’e konuşan İsrailli siyaset bilimci Nimrod Goren ise muhalefetin kuracağı hükümetin de sağ eğilimli olacağına dikkat çekerek, Batı Şeria’da yerleşimci şiddetinin önüne geçilmesi, E1 yerleşim planının durdurulması ve Filistin Yönetimi ile bağların pratikte yine kurulmasının mümkün olabileceğini söz etti. Yeni hükümetin iki devletli tahlile sıcak bakmayacağını ve Hamas’ın silahsızlandırılması koşulundan vazgeçmeyeceğini belirten Goren, “Ancak yeni bir yaklaşım, ABD Başkanı Donald Trump’ın barış planının uygulanmasını kolaylaştırabilir. Filistin Yönetimi’nin Gazze’ye müdahalesine daha açık olabilir ve bitmek bilmeyen savaşa saplanmak yerine ileriye dönük gerçek tahlil yolları arayabilir” diye konuştu.