İran’dan Mekke Anlaşması yorumu. “Bölge ülkeleri güvenliğin satılık olmadığını anladı”

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, başşehir Tahran’da düzenlediği haftalık basın toplantısında gündemdeki iç ve dış gelişmelere ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Resmi haber ajansı IRNA’nın aktardığına nazaran Hazar Denizi’nin Hukuki Statüsü Sözleşmesi’nin hükümet tarafından onaylanmak üzere Meclis’e sevk edilmesine yönelik tenkitleri yanıtlayan Bekayi, memleketler arası mutabakatlara iştirak kararlarının sırf ulusal çıkarlar doğrultusunda alındığını vurguladı.

Bekayi, “Uluslararası bir dokümanın onaylanması için hangi vakti seçerseniz seçin, bunun uygun ya da uygunsuz olduğuna dair farklı tahliller yapılabilir. Bu evrak, imzalandığı 2018 yılından bu yana sadece Dışişleri Bakanlığı değil, karar mercii olan öteki tüm yetkili kurumlar bünyesinde etraflıca incelenmiştir. İran İslam Cumhuriyeti, ulusal çıkarları ve maslahatları doğrultusunda bağımsız karar verir” dedi.

Kıyıdaki beş ülkeden dördünün mukaveleyi onayladığını hatırlatan Bekayi, evrakın yürürlüğe girmesi için beş ülkenin de onayı gerektiğini belirtti. Bekayi, şu tabirleri kullandı:

“Diğer ülkelerin bu evrakın bir an evvel yürürlüğe girmesini istemeleri son derece doğaldır. Biz ise kendi çıkarlarımızı gözetiyoruz; hakikaten 2018’den bu yana geçen yedi yılda metnin Meclis’e gönderilmesi evresine fakat gelindi. Bu mevzuyu savaş kurallarıyla ilişkilendirmek hakikat değildir. Anayasa gereği sonuncu kararı verecek olan yer İslami Şura Meclisi’dir. Dışişleri Bakanlığı olarak görevimizi yaptık; fakat evrakın geleceğine Meclis karar verecektir.”

Sözleşmeyle ilgili kamuoyundaki birtakım tezlere da açıklık getiren Bekayi, metinde Hazar Denizi’nin taban sınırlarının belirlenmesine ait bir karar bulunmadığını, bu mevzunun ikili müzakerelerle yürütüleceğini söyledi.

Bekayi, “İran’ın deniz tabanı ve altındaki hissesinin yüzde 50 mi yoksa yüzde 20 mi olacağına dair yürütülen tartışmalar zihinsel ezberlere dayanıyor. Bu mukavelede esasen taban çizgisi ele alınmıyor. Türkmenistan ve Azerbaycan ile ikili görüşmelerimiz devam etmektedir. Hükümet, bu evrakın Hazar’ın askerileştirilmesini engellemesi üzere türel çerçeveleri dikkate alarak Meclis’e sunulmasını uygun görmüştür” dedi.

“BÖLGE ÜLKELERİ GÜVENLİĞİN SATILIK OLMADIĞINI ANLADI”

Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında kurulan Mekke Anlaşması ve İran’ın bölgesel ittifaklara yaklaşımı hakkında sorulan soruyu yanıtlayan Bekayi, bölgesel aktörlerin güvenlik algısında esaslı bir değişim yaşandığını savundu.

Bekayi, mevzuya ait şunları kaydetti:

“Bu gelişme, bölge ülkelerinin güvenlik algısındaki değişimin bir göstergesidir. Bölge ülkeleri, son iki üç yılda yaşanan olayların akabinde güvenliğin geçersiz tüccarlardan satın alınamayacak bir öge olduğunu anladılar. İran’ın temel siyaseti, dış güçlere dayanmayan, bölge ülkelerinin kendi aralarında işbirliğine dayalı içsel bir güvenlik mimarisi oluşturmasıdır. Siyonist rejimin Gazze’deki soykırımı, Lübnan ve Suriye’ye yönelik hücumları, bölgedeki en büyük tehdidin bu rejim olduğunu göstermiştir. Bölge ülkeleri artık ABD’nin vaat ettiği güvenliğe tek başına dayanamayacaklarını idrak etmişlerdir. Zira ABD kendisi bu güvensizliğin bir kesimidir.”

İran’ın bu paktı kendisine yönelik bir tehdit olarak görüp görmediğine ait soru üzerine Bekayi, “Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan ile derin dini, tarihi ve kültürel bağlarımız var. Bu muahedenin İran’a karşı olduğunu düşünmek için hiçbir sebep yok. Tersine bölge ülkelerinin kendi imkanlarına dayanarak dış müdahalelerden bağımsız bir yol arayışında olmaları kıymetli bir işarettir” değerlendirmesinde bulundu.

“KUVEYT ULUSLARARASI HUKUKU İHLAL EDİYOR”

Kuveyt’in ülkedeki tek İran okulunu kapatması ve tutuklanan dört İran vatandaşına konsolosluk erişimi vermemesi hakkındaki soruya sert cevap veren Bekayi, Kuveyt idaresini memleketler arası yükümlülüklerini yerine getirmeye çağırdı.

Bekayi, “Kuveyt hükümeti memleketler arası hukuktan doğan taahhütlerine alışılmamış davranarak vatandaşlarımıza konsolosluk erişimi sağlamayı reddetmektedir. Bu son derece yasal ve yasal bir taleptir. Kuveyt makamlarının bu karardan dönmesini ve vatandaşlarımızı bir an evvel hür bırakmasını bekliyoruz. Yıllardır faaliyet gösteren İran okulunun kapatılması ise büsbütün siyasi ve izahı olmayan bir adımdır. Bölge ülkelerinden beklentimiz, topraklarını ABD’nin yasa dışı aksiyonlarına tahsis etmekten kaçınmalarıdır” diye konuştu.

“UCM’DEN ÇEKİLMELER SEÇİCİ ADALETE TEPKİDİR”

Çad ve Venezuela’nın Uluslararası Ceza Mahkemesi’nden (UCM) çekilme taleplerini pahalandıran Bekayi, bu durumun memleketler arası toplumun adalet düzeneklerine olan inancını yitirmesinden kaynaklandığını belirtti.

Bekayi, “UCM, İsrail’in Filistin’de işlediği savaş hataları ve soykırım karşısında ABD ve müttefiklerinin ağır baskısına maruz kaldı. ABD’nin mahkeme savcılarına ve yargıçlarına yönelik tehditleri, birçok ülkeye ortada seçici bir adalet düzeneği olduğunu gösterdi. Cezasızlıkla gayret etmek gayesiyle kurulan bir kurumun bu hale getirilmesinin ana sorumlusu ABD ve İsrail’in cürümlerine göz yuman ülkelerdir” dedi.

“HÜRMÜZ KONUSUNDA UMMAN İLE TEKNİK GÖRÜŞMELER DEVAM EDİYOR”

Hürmüz Boğazı ‘ndaki geçiş rotaları ve Umman ile yürütülen müzakerelere değinen Bekayi, iki ülke arasındaki görüşmelerin yapan bir halde ilerlediğini aktardı.

Geçiş fiyatı alınıp alınmayacağına ait ayrıntıların şu etapta konuşulmadığını belirten Bekayi, navigasyon güvenliği, etraf muhafaza ve denizcilik hizmetleri kapsamında gerekli sistemlerin kurulacağını söyledi.

Bekayi, boğazın durumuna dair şu ifadeleri kullandı:

“Hürmüz Boğazı, İran ve Umman arasındaki bir uyuşmazlık sebebiyle kapanmadı. Boğazın kapanma nedeni, ABD ve Siyonist rejimin İran’a yönelik askeri saldırganlığı ve Basra Körfezi’ndeki üslerin kullanılmasıdır. İran ve Umman arasında belirlenecek yeni geçiş rotası ikili bir müzakeredir fakat tüm memleketler arası denizciliği etkileyecektir. ABD’nin deniz ablukası devam ettiği sürece boğazın büsbütün inançlı bir seyrüsefer çizgisine dönüştüğünü söyleyemeyiz. ABD, duyuru ettiği bu yasadışı hareketleri durdurmalı ve telafi etmelidir.”

İranlı Sözcü, ABD ile rastgele bir direkt müzakere yürütmediklerini, yalnızca aracılar vasıtasıyla anlık bildiri alışverişi yapıldığını, şu anki temel odak noktalarının Umman ile Hürmüz Boğazı rotasını netleştirmek olduğunu vurguladı.

“UKRAYNA ZARARI TAZMİN ETMEZSE GEREĞİNİ YAPARIZ”

Ukrayna’nın bir İran ticari gemisine düzenlediği taarruza ait de konuşan Bekayi, Kiev idaresinin “saldırı kasıtsızdı” yönündeki açıklamasının kendilerini ikna etmediğini vurguladı.

Bekayi, “Ukrayna tarafının bu hareketin kazara gerçekleştiği yönündeki savını kabul etmedik. Üst seviye Ukraynalı yetkililerin saldırıyı kabul eden açıklamaları ortadadır. Ukrayna bu hücumun yol açtığı ziyanları tazmin etmek zorundadır. Şayet onlar bunu yapmazsa, biz kendi imkanlarımızla gereğini yapıp bu ziyanı tazmin edeceğiz” ihtarında bulundu.

ABD Başkanı’nın İran ile yürütülen arka kapı diplomasisini satranç oyununa benzetmesini de kıymetlendiren Bekayi, “Işıklar açık da olsa kapalı da olsa, İranlılar son derece becerikli satranç oyuncularıdır” sözünü kullandı.

Sözcü Bekayi, toplantının sonunda İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun İran’ın nükleer silah geliştirdiğine dair savlarını “30 yıllık bir yalan” olarak niteleyerek, bu çeşit dezenformasyonların hiçbir geçerliliği olmadığını kelamlarına ekledi.