İran, Hürmüz’ün açılmasını tazminat ve yaptırımların kalkmasına bağladı

İran, Umman ile Hürmüz Boğazı’nda iki ülke arasında kullanılacak yeni deniz yollarını belirleyen son muahedeye yaklaşıldığını açıkladı.

Ancak Tahran, stratejik su yolunun yine açılmasından evvel ABD’nin tazminat ödemesi, yaptırımları kaldırması ve askeri tehditlere son vermesi dahil öteki kaideleri da yerine getirmesi gerektiğini yineledi.

İsmi açıklanmayan bir ABD’li yetkili, Reuters’a yaptığı açıklamada, İran ile Umman’ın, Hürmüz Boğazı’ndan inançlı geçişin yine başlamasının önünü açabilecek bir muahedeye yakın olduğunu söylemişti.

Hürmüz, İran’ın şubat sonlarında Tahran’a karşı başlayan ABD ve İsrail saldırılarına karşılık boğazı kapatmasından evvel petrol ve doğalgaz nakliyatının esas güzergahlarından biriydi.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi pazar günü, Umman ile boğaz konusunda varılacak mutabakatın “son safhada” olduğunu söyledi.

Arakçi, cumartesi günü yaptığı açıklamadaki tavrını da tekrarlayarak ABD’nin Tahran’ın kimi taleplerini karşılamaması halinde İran’ın boğazı yine açmayacağını belirtti.

İran’ın Mehr haber ajansının Arakçi’den aktardığına nazaran muahede, ABD’nin bu kuralları yerine getirmesi ve boğazın tekrar açılmasının akabinde kullanılacak yeni deniz yollarını belirleyecek.

Arakçi, İran ile ABD arasında direkt görüşme yapılmadığını, Washington haziranda imzalanan süreksiz muahedeyi ihlal ettiği surece Tahran’ın da direkt görüşmelere başlamayacağını söyledi.

Tarafların aracılar vasıtasıyla bildiri alışverişinde bulunduğunu da ekledi.

ABD Başkanı Donald Trump ise Axios’a verdiği mülakatta, ABD’nin İran konusunda “düşük profilli” hareket ettiğini söyledi:

“Onlarla sadece yarı yarıya müzakere ediyoruz. İran’ı, devasa enflasyonunu ve parasının kalmamış olmasını yalnızca izliyoruz.”

Arakçi, boğazın yine açılmasının kurallarından birinin, ABD’nin İran’a yönelik geniş çaplı hücumlarında verdiği ziyan için tazminat ödemesi olduğunu söyledi.

İran’ın en yüksek güvenlik merciinin sekreteri Muhammed Bakır Zülkadr da öbür talepleri sıraladı.

Bunlar arasında ABD’nin İran’a yönelik yeni tehditlere son vermesi; İran ile Lübnan, Filistin, Yemen ve Irak’taki müttefiklerine karşı taarruzların durdurulması; Körfez’deki ABD deniz ablukasının kaldırılması; İran’a uygulanan yaptırımların sona erdirilmesi ve dondurulan İran varlıklarının özgür bırakılması var.

ABD ve İsrail, beş aydan uzun mühlet evvel İran’a hava hücumları başlatmıştı.

Trump, hücumların İran İslam Cumhuriyeti’nin nükleer silah geliştirmesini önlemeyi ve bölgeyi tehdit etme yeteneğini zayıflatmayı amaçladığını söylemişti.

Washington ile Tahran haziranda ateşkes üzerinde anlaşmış, fakat ABD temmuzda Körfez’deki İran gemilerine yine abluka uygulamaya başlamıştı.

Tahran, bu kararın o tarihe kadar esasen bozulmuş bulunan ateşkesi ihlal ettiğini bildirmişti.

Reuters’a isminin açıklanmaması kuralıyla konuşan ABD’li yetkili, “Ticari gemiciliğin manisiz biçimde tekrar başlamasını sağlayacak mutabakat duyuru edildiğinde ABD, İran limanlarına uygulanan ablukayı kaldıracak” dedi.

Yetkili, ABD’nin atacağı adımların İran’ın taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olacağını da söyledi.

ABD’nin açıklamaları, Reuters’a konuşan kaynakların Hürmüz Boğazı’ndan Körfez’e giren gemi trafiğinin kontrolünü Tahran’a bırakacağını söylediği mutabakata giden yolda hassas bir sıralama yapılması gerektiğine işaret etti.

Denizcilik şirketleri ise bu türlü bir düzenlemenin çarçabuk uygulanamayacağını belirtmişti.

Birleşik Arap Emirlikleri cumartesi günü, İran’ın ülkenin devlet petrol şirketiyle irtibatlı bir gemiye saldırdığını açıkladı.

İran Devrim Muhafızları daha evvel, İran’ın müsaadesi olmadan boğazdan geçmeye çalıştığını söylediği gemilere saldırmıştı.

İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere yönelik hücumlarına, Yemen’deki müttefiki Husilerin artan hücumları da eşlik etti.

Husiler, Arap Yarımadası’nın öteki tarafında, Kızıldeniz ile Aden Körfezi arasındaki bir öteki kritik petrol geçiş noktasında gemileri gaye aldı.

Husiler geçen ay ayrıyeten, Suudi Arabistan’ın Yemen’de kendilerine abluka uyguladığını ileri sürerek Kızıldeniz’de bu ülkeye karşı deniz ablukası duyuru etti.

Riyad bu suçlamayı reddediyor ve Yemen’in memleketler arası alanda tanınan hükümetini destekliyor.

Yemenli küme, pazar günü Saudi Aramco’nun Cizan’daki rafinerisine saldırdığını açıkladı.

Saldırı, Suudi Arabistan’ın ABD ile İsrail’in Şii İran’a karşı yürüttüğü savaşın yol açtığı bölgesel istikrarsızlığın artması üzerine Sünni Müslüman müttefikleri Türkiye ve Pakistan ile savunma anlaşması imzalamasından iki gün sonra meydana geldi.

Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı, rafineride yangın çıktığını, daha sonra söndürüldüğünü ve yaralanan olmadığını bildirdi. Bakanlık yangının nedenine ilişkin bilgi vermedi.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, yeni ittifakın İran’a yahut öbür rastgele bir ülkeye karşı kurulmadığını, genel mahiyette bir güvenlik takviyesi taahhüdü taşıdığını söyledi.

Yemen’de Husiler ile hükümet kuvvetleri arasındaki çatışmalar da şiddetlendi.

Yemen ordusu pazartesi günü, Kızıldeniz kıyısındaki Muha liman kentine düzenlenen Husi taarruzunda askerler ve siviller dahil yedi kişinin öldüğünü açıkladı.

Ordu, atağa katılan 11 Husi insansız hava aracının hava savunma sistemlerince önlenerek düşürüldüğünü bildirdi.