İngiltere’de Nolan tesiri. Odysseia kitabının satışları yüzde bin 400 arttı

Yönetmen Christopher Nolan’ın Homeros’un iOdysseia destanından yaptığı sinema uyarlaması, sinema salonlarına çok sayıda izleyici çekmekle kalmadı, tıpkı vakitte İngiltere’de Antik Yunan ve Roma mitolojisi yapıtlarına yönelik büyük bir ilgi uyandırdı.

Klasik antik çağ alanında çalışan kimi akademisyenler, gişe rekorları kıran sinemanın muvaffakiyetinin ve geniş kültürel tesirinin daha fazla genci bu alanda eğitim almaya yönelteceğini öngörüyor.

Pazar araştırma şirketi NielsenIQ bilgilerine nazaran, sinemanın ay ortasında vizyona girmesi, 25 Temmuz’a kadar olan dört haftalık periyotta İngiltere’deki “Odysseia” basılı edisyon satışlarının geçen yılın tıpkı periyoduna kıyasla yüzde 1400 oranında artmasını sağladı.

İngiliz asıllı Amerikalı klasik filolog Emily Wilson’ın binlerce yıllık mitolojik anlatıdan 2017 yılında yaptığı çeviri de benzeri bir süratle yüksek satış sayılarına ulaştı.

İngiltere’nin en büyük kitapçı zinciri Waterstones sözcüsü, Wilson’ın yapıtının satışlarının 2025 yılına kıyasla yüzde 1000’den fazla arttığını ve mevcut tüm öteki çevirilerin satın alımlarıyla birlikte “her hafta artmaya devam ettiğini” açıkladı.

Öte yandan NielsenIQ; İlyada, Madeline Miller’ın Kirke ve Margaret Atwood’un Penelopiad romanı da dahil olmak üzere ilişkili birçok yapıtın satışlarında bariz artışlar kaydedildiğini bildirdi.

Oyuncu ve müellif Stephen Fry’ın Odysseia kitabı şu anda Amazon’un İngiltere web sitesindeki tarih kategorisinde en çok satanlar listenin başında yer alıyor.

Yazarın klasik periyot üzerine kaleme aldığı diğer iki kitabı Mitoloji (Mythos) ve Troya (Troy) ise tıpkı listenin ikinci ve beşinci sıralarında bulunuyor.

Sesli kitap pazarının da bu yükselişten hisse aldığı aktarılırken, dijital müzik ve yayın platformu Spotify, Odysseia çevirilerine yönelik aramaların yüzde 310 oranında artış gösterdiğini bildirdi.

Exeter Üniversitesi Klasik Antik Çağ Öğretim Üyesi Richard Kendall, Fransız haber ajansı AFP’ye yaptığı açıklamada, satışlardaki bu artışı “harika” olarak niteleyerek “İnsanlar bu kıssalara çekiliyor” dedi.

Kendall değerlendirmesini şu sözlerle sürdürdü:

“Bu durum yalnızca Yunanlılara ve Romalılara, onların tarihine, mitlerine, karakterlerine ve olaylarına daima geri dönen müellifler için geçerli değil; okuyucular için de geçerli. Bunlar sürükleyici ve muazzam öyküler.”

Bu yılın başlarında İngiltere Klasik Derneği’nin (The Classical Association) birinci yerleşik uzmanı olarak misyon yapan Kendall, edebiyata yönelik bu yenilenen ilgiyi yalnızca sinemayla hudutlu bir süreksiz durum olarak görmemek gerektiğini vurguladı.

Kendall, “Eğer bu bir numara ise, şu ana kadar 2 bin yıldan uzun müddettir devam eden bir numara” diyerek şöyle konuştu:

“Bu durumun böylesine bir popülerlik yaratması kusursuz. Beşerler daha fazla okuyor lakin bu yalnızca mevcut bir evre. Beşerler her vakit bu öykülere geri dönecektir.”

Bununla birlikte, İngiliz asıllı Amerikalı direktör Nolan’ın İngiliz Edebiyatı lisans öğrencisiyken Homeros üzerine eğitim aldığı belirtilen University College London’da (UCL) öğrenci kayıtlarının artacağı yönünde bir beklenti mevcut.

UCL Grek ve Latin Çalışmaları Bölüm Başkanı Phiroze Vasunia, AFP’ye yaptığı açıklamada, “Film etrafında oluşan heyecan muazzam oldu ve önümüzdeki birkaç yıl içinde öğrenci sayılarında bir sıçrama görmeyi umuyoruz” sözlerini kullandı.

Vasunia, Nolan’ın filmi etrafında büyüyen ilgiyle eş vakitli olarak, son yıllarda klasik antik çağ ve antik periyot araştırmalarına yönelik “olağanüstü seviyede bir ilgi” bulunduğunu kaydetti.

Homeros’un milattan evvel 7. yahut 8. yüzyılda Grekçe yazdığı destandan uyarlanan sinema, kahraman Odysseus’un Troya Savaşı’ndan konuta dönüş seyahatinde karşılaştığı manileri bahis alıyor.

Filmde Odysseus rolünü Matt Damon, eşi Penelope rolünü Anne Hathaway ve oğulları Telemakhos rolünü Tom Holland canlandırıyor.

Nolan’ın 2023 imali Oscar galibi Oppenheimer’dan sonraki ilk filmi olan imal, izleyicilerden ve eleştirmenlerden beğeni toplayarak iki hafta üst üste ABD gişesinin doruğunda yer aldı ve dünya çapında 640 milyon dolar hasılata ulaştı.

İnsanlık tarihinin en eski anlatılarından birinin bu çağdaş uyarlaması herkes tarafından olumlu karşılanmadı.

Nolan’ın da övgüyle bahsettiği ve beğenilen bir çeviriye imza atan Emily Wilson, direktörün senaryosuna yönelik sert bir tenkit yazısı kaleme alarak gündeme geldi.

Wilson, senaryonun “psikolojik, duygusal, politik ve etik derinlikten mahrum olduğunu” savundu.

London Review of Books’ta kaleme aldığı yazıda Wilson, “Bu metnin rastgele bir kısmını yazmış olmaktan utanç duyardım” tabirini kullanarak, senaryonun “destanı aziz kılan ögelerin birçoklarından mahrum olduğunu” ileri sürdü.

Önde gelen İngiliz tarihçi Mary Beard de Wilson üzere Homeros’a gösterilen ilgiden memnuniyet duyduğunu belirtmekle birlikte sinemaya uzaklıklı yaklaştı.

The Times gazetesinde yazan Beard, destandaki “erotik bilmecelerin, alaycı ironilerin, gerçek ile palavra arasındaki merak uyandırıcı soruların” yerini “medeniyetin çöküşüne dair epey ağır bir Hollywood mesajına” bıraktığı tenkidinde bulundu.