İçinde kolajen olmayan ‘kolajen’ tuzağı! Bakanlık aylar evvel ifşa etti, hâlâ kapış kapış satılıyor

Tarım Bakanlığı’nın ‘sağlığı tehlikeye düşürecek gıdalar’ ve ‘taklit- tağşiş gıdalar’ listesinde destek eserler de yer alması çok tartışılmıştı. Bakanlığın listesinde ‘Takviye Edici Gıda Niteliğindeki Ürünler’ başlığı altında ifşa edilen eserlerle ilgili şaşırtan bulgular yer almış; ‘gıda takviyesi’ ismi altında satılan birçok eserde, ‘ilaç etken maddesi tespiti’ yapılmış, birçok eser için de ‘beyan edilen madde tespit edilememiştir‘ uyarısı eklenmişti.

Öte yandan bakanlığın listesinde son yılların en tanınan eserlerinin başında gelen kolajen peptitler de yer almış, satılan eserlerin kimilerinde beyan edilen maddelerin aslında yer almadığı ortaya çıkmıştı.

Kolajen konusu, sözün tam manasıyla bir ‘çılgınlığa’ dönüşmüş durumda. Influencerlar, toplumsal medya hesaplarından daima kolajen teklifleri paylaşıyor, televizyon ve internet reklamlarında da bu eserleri görüyoruz.

Çoğu insan doktor tavsiyesi olmadan, sadece teklif ile içeriğini araştırmadan kolajen kullanıyor. İşin en farklı yanı ise bakanlığın açıkladığı listede ‘etiketlerinde beyan edilen maddelerin tespit edilemediği’ belirtilen kimi eserlerin hâlâ e-ticaret platformlarında ‘en çok satılanlar’ kategorisinde yer alıyor olması. Yani çoğu kişi bakanlığın açıkladığı ve içinde ‘kolajen olmayan’ kolajen eserlerinden haberdar değil.

Peki kolajene hakikaten gereksinimimiz var mı ve bu eseri satın alırken etiket okuma kuralları neler?

Uzun müddettir kolajen peptitleri üzerinde çalışan Gıda Yüksek Mühendisi Handan Doğan, bu tanınan eser hakkında tüm merak edilen soruları yanıtladı.

KOLAJEN TAKVİYESİNE GERÇEKTEN İHTİYACIMIZ VAR MI?

Kolajen aslında bedenimizin yapıştırıcısı. Yunanca ‘colla’, yani yapıştırıcı sözünden geliyor. Cildimizin, eklemlerimizin, saçlarımızın, kemiklerimizin, tendonlarımızın, korneamızın ve damarlarımızın yapı iskeletini oluşturuyor. Tıpkı vakitte bedenimizdeki toplam proteinin yaklaşık yüzde 30’unu oluşturan en bol protein.

Ancak kolajen üretimi 25 yaşından itibaren her yıl yaklaşık yüzde 1 oranında azalmaya başlıyor. Bedenimizdeki birinci yaşlanma belirtileri de kolajen kaybıyla birlikte ortaya çıkıyor. Yaş, yüksek kan şekeri, kronik gerilim, uykusuzluk, yetersiz beslenme, menopoz, hormon değişimleri ve güneş ışınları bu süreci daha da hızlandırıyor. Beden bir yandan kolajen üretimini yavaşlatırken başka yandan yıkımı artırıyor. Bunun sonucunda ciltte kırışıklık ve sarkma, eklemlerde sıvı kaybı, kemiklerde zayıflama, saçlarda dökülme ve damarlarda yapısal değişimler görülebiliyor.

Eksileni yerine koymak, en azından bu kaybı yavaşlatmak gerekiyor. Bunun için kaliteli beslenmeyi, tertipli ömür alışkanlıklarını ve gerçek destek kullanımını birlikte ele almalıyız. Bu sebeple kolajeni sadece cilt ve güzellikle sınırlamak hakikat değil, hatta haksızlık. Cilt, kemik, eklem, bağ doku ve damar yapısındaki rolüyle sağlıklı yaş alma yaklaşımının kıymetli bileşenlerinden biri.

Son yıllarda bu alanda çok önemli bir bilimsel birikim oluştu. Yüksek saflıkta, önerilen dozda ve düşük molekül boyutlarında kolajen almanın en pratik yolu ise destekler.

KİMLER, HANGİ YAŞTAN SONRA VE HANGİ MİKTARDA KOLAJEN KULLANMALI?

Kolajen sentezi 25 yaşından itibaren yavaşlamaya başladığı için bu periyottan sonra kullanım daha manalı hale geliyor. Ben bilhassa 35 yaş sonrasında kolajen takviyesini değerli görüyorum.

Ciltte nem ve elastikiyet kaybı yaşayanlar, saçlarında dökülme ve osteoporoz riski bulunanlar, etkin spor yapanlar, fizikî iş yükü yüksek olanlar ve menopoz periyodundaki bayanlar kolajen dayanağından yarar görebilir. Menopozun birinci beş yılında cilt kolajeninde yaklaşık yüzde 30’a varan kayıplar görülebiliyor. İlerleyen yaşlarda eklem ve bağ dokusu üzerindeki yük artması, dizlerdeki sıvı kaybı sorunlarında kolajen takviyesi daha da değer kazanıyor.

Doz konusunda klinik çalışmalarda günlük 10 gram kolajen peptit öne çıkıyor. Bu ölçüsü karşılamanın en pratik yolu toz form. Tablet ve kapsüllerdeki 1-2 gramlık dozlar ise ekseriyetle kâfi olmuyor. Kolajen bir destek edici besin, ilaç değil. Kronik hastalığı olanların, ilaç kullananların ve hamilelerin kullanmadan evvel tabiplerine müracaatı gerekiyor.

BEYAN EDİLMESİNE RAĞMEN İÇİNDE KOLAJEN BULUNMAYAN ÜRÜNLER PİYASADA… SATIN ALIRKEN BUNU ANLAMANIN BİR YOLU VAR MI?

Bu sırf kolajen kesimine has bir sorun değil. Tanınan ve değerli eserlere talep arttıkça ne yazık ki fırsatçılık da artıyor. Bu sebeple tüketicinin satın alırken birkaç temel noktaya dikkat etmesi gerekiyor.

Öncelikle hammadde yüksek saflıkta olmalı; ağır metal ve mikrobiyolojik tahlilleri yapılmış olmalı. Şeffaf bir marka, sertifikalarını, tahlil sonuçlarını tüketiciyle paylaşabilmeli. İkinci kıymetli bahis doz. Eserin günlük porsiyonunda en az 10 gram kolajen peptidi bulunmasına dikkat edilmeli. Bir, iki gram içeren kapsül ve tabletler çoklukla kâfi dozu karşılamıyor.

Bir başka kritik nokta molekül tartısı. Kolajen peptidi dediğimizde 2.000 Dalton’un altındaki küçük moleküllerden kelam ediyoruz. Molekül boyutunun küçülmesi, sindirim ve emilim açısından önemli. Kemik suyu ve kelle paça üzere kaynaklardaki jelatinle kolajen peptidi arasındaki temel fark da burada ortaya çıkıyor.

Fiyat da bir gösterge. Kaliteli kolajen, bilhassa balık ve tavuk kaynaklı hammaddeler, değerli hammaddeler. Bu sebeple piyasanın çok altında satılan eserlere temkinli yaklaşmak gerekiyor. Tüketicilere her vakit ön etiketten çok arka etiketi okumalarını öneriyorum. Doza, içeriğe, katkı maddelerine, üretici firmaya, müsaade bilgilerine ve sertifikalara kesinlikle bakılmalı.

Benim ferdî tercihim ise şeker, şurup, aroma ve gereksiz katkı maddeleri içermeyen toz formlar. Kolajenin tadı birinci başta güzel gelmeyebilir fakat eser ne kadar sade olursa içeriğini pahalandırmak de o kadar kolay olur.

KOLAJENİ TAKVİYELER DIŞINDA ALMA ŞANSIMIZ YOK MU?

Tabii ki beslenme yoluyla da kolajen sentezini desteklemek mümkün. Lakin besinlerden aldığımız kolajenle, takviyelerdeki kolajen peptitleri tıpkı şey değil. Et, balık, yumurta ve kemik suyu bedene kolajen üretimi için gerekli hammaddeleri sağlıyor lakin bunların sindirilip küçük peptitlere ayrılması daha uzun bir süreç.

Kolajen sentezi için bilhassa glisin ve prolin üzere amino asitler değerli. Bunları et, balık, yumurta ve kıkırdak dokulardan alabiliyoruz. C vitamini ise bu süreç için olmazsa olmaz; turunçgiller, kivi, dolmalık biber ve maydanoz yeterli kaynaklar. Çinko ve bakır açısından zengin deniz eserleri ile kuruyemişler de kolajen sentezini destekliyor.

Ancak yaş ilerledikçe sırf beslenmeyle oluşan kaybı kapatmak zorlaşabiliyor. Üstelik günlük 10 gram kolajen peptidine ulaşmak için epey yüksek ölçüde et yahut kemik suyu tüketmek gerekiyor. Bu da beraberinde fazla yağ alımını artırabileceği için uzun vadede sağlıklı bir yaklaşım olmayabilir. Bu sebeple destekler daha pratik ve denetimli bir dayanak sağlıyor.

Unutulmamalı ki destek edici besinler yeterli ve çok yönlü beslenmenin yerini tutamaz, sağlıklı bir beslenmeye dayanak olarak manalı.