Husilerle çatışma büyüyor! Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’dan kritik atak… Şimdi ne olacak?

Yemen ordusu, İran dayanaklı Husilere karşı ‘Fecr el-Yemen’ (Yemen Şafağı) operasyonunu başlattığını duyururken, stratejik ehemmiyete sahip Babülmendep Boğazı ile Taiz’deki Zubab Havalimanı’nın denetimini ele geçirdiğini açıkladı. 

Suudi liderliğindeki askerî koalisyonun sözcüsü Tümgeneral Turki el-Maliki de şafak vakti düzenlenen operasyonda Yemen kara birliklerinin kıyı boyunca kuzeye hakikat ilerleyerek Mokha’ya (Muha) yönelik kuşatma harekâtına başladığını ve yaklaşık 100 savaş uçağının kara birliklerine hava dayanağı sağladığını söyledi.

Wall Street Journal’da yer alan haberde El-Maliki, koalisyon deniz kuvvetlerinin de Husi milislerinin Babülmendep Boğazı ve Kızıldeniz’de gemileri gaye almasını önlemek emeliyle Yemen’in El Hudeyde vilayetinde patlayıcı yüklü botlar ve deniz mayınları içeren silah depoları ve ambarlarını imha ettiğini belirtti.

Yemen’de Husilerin medya kanadı Ensarullah Medya Ofisi tarafından yayımlanan ve tarihi belirtilmeyen bir görüntüden alınan bu manzara, kümenin açıklamasına nazaran Suudi Arabistan dayanaklı güçlerle çatışmaların yaşandığı bölgede saf tutan Husi savaşçılarını gösteriyor. (Fotoğraf: AP)

HUSİ MİLİSLERİNİN SÖZCÜSÜ: SUUDİ HAVA SAHASI ARTIK OPERASYONLARIMIZIN ALANI HALİNE GELDİ

Husi milislerinin sözcüsü Yahya Sare’e ise Suudi Arabistan’daki çok sayıda amacın füze ve insansız hava araçlarıyla vurulduğunu açıkladı. Sare’e, Riyad’daki Kral Halid Uluslararası Havalimanı, Rebiğ’deki bir Aramco rafinerisi ve çeşitli Suudi askeri tesislerinin gaye alındığını söyledi.

Sare’e ayrıyeten ticari havayolu şirketlerini, “Suudi hava alanı artık operasyonlarımızın alanı haline geldi” kelamlarıyla uyardı. Ayrıyeten Husi sözcüsü, Suudi liderliğindeki güçlerin operasyonun başlamasından bu yana Yemen’in başşehri ve Husi denetimindeki Sana’nın yanı sıra öbür gayelere 60 hava ve füze saldırısı düzenlediğini açıkladı.

Yemen’deki Husiler, Suudi Arabistan’a düzenledikleri ataklarda Riyad’daki havalimanını vurduklarını açıkladı. Husilerin askeri sözcüsü, Suudi Arabistan’ın Yemen’e yönelik akınlarına karşılık çok sayıda balistik ve seyir füzesi ile insansız hava aracı (İHA) kullanılarak üç atak düzenlendiğini belirtti. (Fotoğraf: AA)

‘BABÜLMENDEP’TE İSTİKRARIN YENİDEN SAĞLANMASI, ANKARA’NIN DA ÖNCELİKLERİ ARASINDA’

Peki, bu gelişmeler ışığında Suudi Arabistan ile Husiler arasındaki çatışmaların tekrar şiddetlenmesini nasıl kıymetlendirmek gerekiyor. Husilerin Mokha ve Babülmendep etrafındaki ilerleyişi, Riyad açısından nasıl bir güvenlik ve bölgesel güç istikrarı sorunu oluşturuyor?

Bu soruma İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılarından Oral Toğa, “Mevcut çatışmayı sadece bir Yemen problemi olarak okumak eksik olacaktır. Asıl problem, Suudi Arabistan’ın güç güvenliği. Hürmüz Boğazı fiilen kapalıyken Riyad’ın en kıymetli alternatifi Doğu-Batı Boru Hattı ve Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı oldu. Husilerin temmuz ayında Suudi limanlarına ve gemilerine yönelik abluka duyuru etmesi, eylülde de Muha’yı ve Babülmendep’teki Perim Adası’nı ele geçirmesi tam olarak bu alternatifi maksat aldı” dedi ve şöyle devam etti:

— Yani Suudi Arabistan, hem Körfez’de hem de Kızıldeniz’de birebir anda sıkışma riskiyle karşı karşıya kaldı. Suudi Arabistan’ın Mekke yakınlarında düşürdüğünü açıkladığı İHA ve Medine’deki elektrik altyapısına yönelik akın ise probleme başka bir boyut kattı. Bu atakların askerî tesiri sonlu. Lakin siyasi ve sembolik tesiri çok büyük. Bölgesel istikrar açısından en değerli kayıp ise 2022’den beri süren fiilî huzur. O periyotta Riyad ile Sana arasında direkt temaslar kurulmuş, Yemen’de kalıcı bir tahlil için önemli bir umut doğmuştu. Bugün bu kazanım büyük ölçüde aşınmış durumda.

— Yine de tabloyu tek yönlü okumamak lazım. Alandaki durum süratle değişiyor. Dün Yemen hükümet güçleri, Suudi hava dayanağıyla Muha’yı ve Babülmendep etrafındaki mevzileri geri aldıklarını açıkladı. Fakat eylüldeki süratli ilerleyişin kalıcı bir oldubittiye dönüşmediğini gösteriyor. Konunun Türkiye açısından da direkt bir boyutu var. Kızıldeniz, Türkiye’nin Asya ile deniz ticaretinin ana güzergâhlarından biri. Münasebetiyle Babülmendep’te istikrarın tekrar sağlanması, Ankara’nın da öncelikleri arasında.

Kızıldeniz’i Aden Körfezi ve Hint Okyanusu’na bağlayan Babülmendep Boğazı’nın güç ve deniz ticareti açısından stratejik değeri, bölgedeki gelişmelerin tesirini daha da artırıyor. (Fotoğraf: iStock)

TÜRKİYE, SUUDİ ARABİSTAN VE PAKİSTAN’DAN ORTAK SAVUNMA KARARI

Yemen’de çatışmaların şiddetlenmesi ve Suudi Arabistan’ın kentleri ile sivil ve ekonomik tesislerine yönelik hücumların sürmesi üzerine Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, Suudi Arabistan’ın güvenliğine yönelik tehditlere karşı ortak savunma kapasitesini güçlendirme kararı aldı.

Anadolu Ajansı’nda yer alan habere nazaran Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan, üzerinde mutabık kalınan askerî kuvvetler ile yeteneklerin uzlaşılan düzenlemeler çerçevesinde Suudi Arabistan’a sağlanmasına ve bunların süratle konuşlandırılmasına yönelik önlemleri almayı, bu suretle tehditlerle uğraşa yönelik hazırlık durumunu, askerî entegrasyonu ve kolektif kapasiteyi güçlendirmeyi kararlaştırdı.

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan Dışişleri Bakanlıkları, Mekke Savunma İttifakı Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi Olağanüstü Toplantısı’na ait ortak açıklama yayımladı.

Ortak açıklamada, üç ülkenin, Suudi Arabistan’ın karşı karşıya olduğu güvenlik gelişmeleri ve tehditlerini ele almak üzere Mekke Savunma İttifakı Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesinin harikulâde toplantısını Suudi Arabistan’ın başşehri Riyad’da gerçekleştirdiği belirtildi.

Her bir tarafın güvenliğinin, üç ülkenin kolektif güvenliğinin ayrılmaz bir kesimi olduğu yinelenen açıklamada, şu sözlere yer verildi:

“Komite, kolektif savunma taahhütlerinin uygulanmasına acilen geçmeyi, bu çerçevede, tarafların ulusal mevzuatlarına uygun olmak kaydıyla, üzerinde mutabık kalınan askeri kuvvetler ile yeteneklerin uzlaşılan düzenlemeler çerçevesinde Suudi Arabistan’a sağlanmasına ve bunların süratle konuşlandırılmasına yönelik önlemleri almayı, bu suretle tehditlerle gayrete yönelik hazırlık durumunu, askeri entegrasyonu ve kolektif kapasiteyi güçlendirmeyi kararlaştırmıştır.”

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ile Milli Savunma Bakanı Güler, Suudi Arabistan’ın Riyad kentinde, Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında tesis edilen ‘Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi’nin toplantısına katıldı. (Fotoğraf: AA)

‘KONUŞLANDIRMA YEMEN’E DEĞİL, SUUDİ ARABİSTAN’A YAPILACAK’

Bu adımı nasıl pahalandırmak gerekiyor? Ankara’nın bu tavrı, Türkiye’nin bölgedeki güvenlik siyaseti açısından nasıl okunmalı?Bu adımı nasıl pahalandırmak gerekiyor?

“Bu kararı Türkiye’nin bir savaşa girmesi olarak değil, bir müttefikin topraklarının savunulmasına katkı vermesi olarak okumak gerekiyor” diyen Oral Toğa, “Ortak açıklamanın lisanı de bunu gösteriyor. Konuşlandırma Yemen’e değil, Suudi Arabistan’a yapılacak. Kuvvet ve yetenekler, uzlaşılan düzenlemeler çerçevesinde ve tarafların ulusal mevzuatına uygun olarak sağlanacak. Türkiye açısından bu, yurt dışına kuvvet gönderilmesinde TBMM’nin anayasal yetkisi manasına geliyor. Yani Ankara, çerçeveyi kabul ederken takdir yetkisini de elinde tutuyor” dedi.

‘DIŞİŞLERİ BAKANI HAKAN FİDAN’IN AÇIKLAMASI TÜRKİYE’NİN YAKLAŞIMINI İYİ ÖZETLİYOR’

“Pakistan Savunma Bakanı Havace Asif de şu an fiilen çatışmaya giren tek gücün Suudi kuvvetleri olduğunu belirtti” diyen Toğa, şu bilgilerin altını çizdi:

— Riyad’daki heyetin yapısı da önemli. Türkiye’yi Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu birlikte temsil etti. Fidan’ın toplantı sonrası açıklaması, Türkiye’nin yaklaşımını güzel özetliyor. Masada iki husus vardı: Suudi Arabistan’ın savunmasına ne tıp takviye verilebileceği ve sorunun diyalog yoluyla nasıl çözülebileceği. Bence Ankara’nın tavrını bu iki çizgi üzerinden birlikte okumak gerekiyor.

— Bu adım aslında Türkiye’nin son 10 yılda Katar’dan Somali’ye uzanan güvenlik iştiraklerinin doğal bir devamı. Yeni olan, bunun çok taraflı ve kurumsal bir çerçevede yapılması. Hakikaten tıpkı toplantıda ittifakın birinci Genel Sekreteri de atandı. Türkiye’nin buradaki temel yaklaşımı bölgesel sahiplenme. Yani bölgenin güvenlik problemlerinin dış güçlere bırakılmadan bölge ülkelerince yönetilmesi. Fidan, geçen ay Suudi ordusuna teknik dayanak verilebileceğini söylemişti. Bu yüzden Türkiye’nin katkısının hava savunma, İHA’lara karşı muhafaza ve teknik dayanak üzere alanlarda yoğunlaşmasını bekliyorum. Bu da savunma endüstrisinde son yıllarda biriken yeteneklerle örtüşen bir tercih olur.

Fotoğraf: AA

MEKKE VE MEDİNE’YE YÖNELİK TEHDİTLERE KARŞI ORTAK TUTUM

Açıklamada, Mekke ve Medine’nin maksat alınması teşebbüsü ve Suudi Arabistan’daki kentler ile sivil ve ekonomik tesislere yönelik devam eden ataklar en sert biçimde kınanarak, tarafların Suudi Arabistan’ın güvenliğine ve toprak bütünlüğüne yönelik her türlü taarruz yahut tehdidi muhakkak reddettikleri belirtildi.

Türkiye ve Pakistan’ın, Suudi Arabistan Silahlı Kuvvetlerinin teyakkuz ve hazırlık durumu ile Krallık’a yönelik tehdit ve ataklara karşı ülkenin güvenliğini ve toprak bütünlüğünü korurken sergiledikleri profesyonellik ve yüksek yetkinliği takdirle karşıladığı belirtilen açıklamada, “Komite, toplantı öncesinde yapılan siyasi ve askeri istişarelerin sonucunu kıymetlendirerek kendisine sunulan teklifleri onaylamış ve Mekke Savunma İttifakı’nın kolektif savunmaya ve tehditlerle birlik içinde gayrete yönelik güçlü taahhüdü yansıttığını teyit etmiştir” tabiri kullanıldı.

Yemen’de Suudi Arabistan takviyeli güçlere araç üzerine monte edilmiş makineli tüfekle ateş açan bir Husi savaşçısı. (Fotoğraf: AP)

ANKARA’NIN YEMEN DOSYASINDA ÜÇ ÖNEMLİ NOKTA

Peki, Türkiye’nin Mekke ve Medine’ye yönelik tehditlere karşı net bir tavır ortaya koyması ve Mekke Savunma İttifakı kapsamında kolektif savunma taahhüdünü desteklemesi, Ankara’nın Suudi Arabistan-Yemen çatışmasına yaklaşımı açısından ne tabir ediyor? Bu tavır Türkiye’nin bölgedeki diplomatik hareket alanını nasıl etkileyebilir?

Türkiye’nin tavrının dikkatle dengelenmiş bir tavır olduğunu söyleyen Oral Toğa, “Bu istikrar, diplomatik hareket alanını daraltmaktan çok koruyor. Evvel kınamaların diline bakalım. Dışişleri Bakanlığı, hem 16 Eylül’deki Mekke açıklamasında hem de 1 Ekim’deki Medine açıklamasında akınları kınarken, tansiyonu tırmandıracak adımlardan kaçınılması davetini da yaptı. Yani Ankara, dayanışmasını net biçimde tabir ediyor ancak tırmanmanın tarafı olmak istemiyor” dedi.

Riyad’daki ortak açıklamada Husilerin isminin hiç geçmemesinin de dikkat cazibeli olduğunu vurgulayan Toğa, “İttifak birinci sefer işletilirken bile kuruluştaki temel dizaynını koruyor. Yani muhakkak bir düşmana karşı değil, atağa karşı tanımlanmış bir savunma çerçevesi. İkinci nokta, kutsal yerler. Mekke ve Medine’nin güvenliği, bütün İslam dünyasında geniş bir meşruiyet tabanı taşıyor. Bu taban, Türkiye’nin tavrının bir kamplaşma olarak değil, ortak bedellerin savunulması olarak okunmasını kolaylaştırıyor” tabirini kullandı.

Üçüncü noktaya da değinen uzman isim şöyle devam etti:

— Üçüncü nokta, İran. Türkiye, savaş boyunca Tahran’la kanallarını açık tuttu. İran Dışişleri Bakanlığı da ağustosta Mekke Anlaşması’nın kendisine yönelik olduğunu düşünmek için bir sebep görmediğini açıklamıştı. Türkiye’nin pozisyonu aslında Yemen’deki iç çatışmanın tarafı olmak değil. Türkiye, Suudi Arabistan’ın toprak bütünlüğünün yanında duruyor. Hareket alanının daraldığı tek yer Husilerle direkt bağ olabilir. Lakin gerektiği takdirde Türkiye’nin devlet kapasitesi, bunun da aşılmasını sağlayacak kanallara sahip.

— Öte yandan Türkiye, Yemen’de aslında milletlerarası alanda tanınan hükümeti muhatap alıyordu. Münasebetiyle bunun maliyeti sonlu. Hatta Riyad’daki güvenilirliği ve Tahran’daki kanallarıyla Türkiye, ileride bir siyasi tahlil etabında katkı sunabilecek aktörlerden biri olabilir. Türkiye’nin asıl çıkarı da bu: Krizin kısa sürmesi, hudutlu kalması ve 2022’deki üzere bir diyalog sürecine dönülmesi.