Hürmüz’deki bilinmeyen tehlike: ‘Biyolojik istila’

Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğinin durması, sadece global ticaret açısından değil, deniz ekosistemleri açısından da yeni bir risk ortaya çıkardı. Araştırmacılar, uzun müddet hareketsiz kalan 1.500’den fazla geminin gövdelerinde biriken deniz canlılarının, gemiler yine sefere çıktığında dünyanın farklı bölgelerine taşınabileceği ikazında bulundu.

GEMİLERİN GÖVDELERİNDE BİYOLOJİK KİRLİLİK ALARMI

Biological Invasions mecmuasında yayımlanan araştırmaya nazaran, deniz mikroorganizmaları, algler ve omurgasızlardan oluşan biyolojik kirlenme, uzun müddet hareketsiz kalan gemilerin su altında bulunan yüzeylerinde süratle gelişebiliyor.

Araştırmada, 28 Şubat’ta Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının akabinde 1.500’den fazla büyük ticari geminin bölgede hareketsiz kaldığı belirtildi.

Gemilerin uzun mühlet Körfez’de beklemesi, bölgedeki deniz canlılarının gemi gövdelerine yerleşmesine uygun ortam oluştururken farklı bölgelerden gelen organizmaların tıpkı gemilerde bir araya gelmesine de yol açıyor.

Maryland Üniversitesi’nden çalışmanın baş muharriri Profesör Mario Tamburri, Anadolu Ajansı’na yaptığı değerlendirmede mevcut durumun, gemilerin uzun müddet beklemek zorunda kaldığı evvelki örneklerle karşılaştırıldığında “en berbat senaryoyu” oluşturduğunu söyledi.

“EN KÖTÜ SENARYOYU” OLUŞTURUYOR

Tamburri, riskin tıpkı anda ortaya çıkan birden fazla faktörden kaynaklandığını belirtti.

“Birincisi, hareketsiz kalan gemilerin sayısı ve büyüklüğü, ikincisi ise bunun deniz organizmalarının büyüme ve üreme mevsiminde olduğu ilkbahar ve yaz aylarına denk gelmesi” dedi.

Körfez’deki deniz canlılarının yüksek sıcaklık ve tuzluluk üzere şiddetli şartlara ahenk sağladığını belirten Tamburri, bu özelliklerin kelam konusu organizmaların öteki bölgelere taşındıklarında istilacı tiplere dönüşme ihtimalini artırabileceğini söz etti.

Araştırmacıya nazaran, Körfez’de uzun müddet bekleyen gemilerin gövdelerindeki biyolojik kirlenmeyi inançlı ve tesirli biçimde denetim etmek için mevcut seçenekler de epey sonlu.

10 GÜNDE HIZLA ÇOĞALABİLİYORLAR

Çalışmada, gemilerin su altında kalan yüzeylerinde biyolojik kirlenmenin yaklaşık 10 gün içinde süratli bir büyüme basamağına geçebildiği belirtildi.

Gemilerin 18 ila 30 gün boyunca hareketsiz kalması halinde biyolojik kirlenmenin denetim altına alınması için tedbir alınması gerektiği vurgulandı. 30 günden uzun müddet bekleyen gemilerin ise yine sefere çıkmadan evvel gövdelerini temizlemesi gerektiği söz edildi.

Tamburri, gemilerin hareketsiz kaldığı müddetin gövdelerde oluşan biyolojik kirlenmenin ölçüsü ve çeşitliliği açısından kritik olduğunu belirterek, “Üretken büyüme ve üreme periyotlarında gemiler ne kadar uzun müddet hareketsiz kalırsa, gemilerdeki biyolojik kirlenme de o kadar yaygın ve çeşitli hale gelir” dedi.

“SÜPER YAYICI” RİSKİ

Araştırmacılar, Hürmüz Boğazı’ndan ayrılacak gemilerin birinci uğrayacağı limanların istilacı çeşitlerin yeni bölgelere yerleşmesi açısından kritik değer taşıdığına dikkat çekti.

Bu sebeple uzun müddet Körfez’de bekleyen gemilerin biyolojik istilaların “süper yayıcıları” haline gelebileceği ve istilacı cinsleri dünyanın farklı bölgelerine taşıyabileceği uyarısı yapıldı.

Tamburri, hangi tiplerin gemiler aracılığıyla yayılacağını kesin olarak iddia etmenin güç olduğunu söyledi. Riskin taşınan çeşidin özelliklerinin yanı sıra ulaştığı bölgedeki çevresel şartlara da bağlı olduğu belirtildi.

ASYA YEŞİL MİDYESİ ÖRNEĞİ

Araştırmacılar, mümkün riskin boyutunu göstermek için Körfez’e has Asya yeşil midyesini örnek gösterdi.

Bu cinsin Florida, Karayipler, Avustralya ve Güney Amerika’ya taşındığı belirtildi. Kimi bölgelerde Asya yeşil midyelerinin yerli çift kabuklu tiplerle rekabet ettiği, ayrıyeten güç santralleri ve tuzdan arındırma tesislerindeki boru sistemlerini tıkayabildiği söz edildi.

Çalışmada, gemilerin gövdelerindeki biyolojik kirlenmeyle taşınan canlıların sadece ekosistemleri değil, ekonomik faaliyetleri de tehdit edebileceği vurgulandı. Birtakım parazit ve patojenlerin ticari açıdan önemli deniz canlıları için de risk oluşturabileceği kaydedildi.

RİSKLİ LİMANLAR TEK TEK SIRALANDI

Araştırmacılar, Körfez’den ayrılan gemilerin kısa müddette ulaşabileceği ve çevresel şartları bölgeye benzeyen limanların bilhassa yakından takip edilmesi gerektiğini belirtti.

Tamburri, Cidde, Mumbai, Kolombo, Singapur, İskenderiye, Pire, Algeciras ve Rotterdam limanlarını yüksek risk taşıyan noktalar arasında gösterdi.

Bu limanlarla Körfez arasındaki seyahatlerin nispeten kısa olması ve bilhassa sıcaklık ile tuzluluk bakımından emsal çevresel şartlar bulunması, istilacı tiplerin yerleşme ihtimalini artıran faktörler arasında değerlendirildi.

GEMİLER AYRILMADAN ÖNCE TEMİZLENMELİ

Araştırmacılar, Hürmüz Boğazı’ndan ayrılacak gemiler için birinci uğrak limanlarda erken ikaz ve süratli müdahale sistemlerinin devreye alınmasını önerdi.

İdeal tahlilin, gemilerin Körfez’den ayrılmadan evvel gövdelerindeki biyolojik kirlenmenin temizlenmesi olduğu belirtildi. Lakin bölgedeki paklık kapasitesinin sonlu olması ve gemilerin güvenlik, lojistik ve operasyonel sebeplerle süratli halde hareket etmek zorunda kalabilmesi sebebiyle bu uygulamanın tüm gemilere uygulanmasının güç olduğu söz edildi.

“ULUSLARARASI DENİZCİLİK YETERİNCE HAZIRLIKLI DEĞİL”

Tamburri, memleketler arası denizcilik dalının uzun vadeli ve geniş çaplı deniz nakliyatı kesintilerinin oluşturabileceği biyolojik güvenlik risklerine karşı şimdi gereğince hazırlıklı olmadığını söyledi.

Profesör Tamburri, “Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO) aracılığıyla düzenlemeler geliştiriliyor, lakin bunların tam olarak geliştirilip onaylanması birkaç yıl alacak. Deniz nakliyeciliğinde uzun periyodik ve büyük ölçekli aksamalardan kaynaklanabilecek biyolojik güvenlik risklerine şimdiye kadar çok az dikkat edildi” dedi.

Araştırmacılar, riski azaltmak için biyolojik istila bilimi, denizcilik lojistiği ve milletlerarası düzenlemeler alanlarının birlikte hareket etmesi gerektiğini vurguladı.