Hürmüz Boğazı’nda süreksiz rota pazarlığı

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğini yönetmek ve süreksiz bir seyrüsefer rotası oluşturmak hedefiyle Umman ile sürdürülen hukuksal ve teknik müzakerelerde sonuncu anlaşmaya yaklaştıklarını açıkladı.

İran resmi ajansı IRNA’nın aktardığına nazaran bugün Tahran’da düzenlediği basın toplantısında değerlendirmelerde bulunan Arakçi, iki ülkenin askeri ve deniz kuvvetlerinin mevcut haritalar üzerinden görüşmeler gerçekleştirdiğini ve sonuncu değerlendirmelerin akabinde yeni rotanın netleşeceğini söyledi.

Boğazdaki mevcut Trafik Ayrım Düzeni’nin (TSS) artık Tahran idaresi açısından kabul edilebilir olmadığını vurgulayan Arakçi, teknik ve türel karmaşıklıklar sebebiyle öncelikle kalıcı rotaya altlık oluşturacak süreksiz bir güzergah üzerinde durulduğunu kaydetti.

İran Dışişleri Bakanı, Hürmüz Boğazı’nın seyrüsefere büsbütün açılmasının ABD’nin İslamabad Mutabakatı ihlallerini tazmin etmesine ve öteki şartlara bağlı olduğunu savundu.

İslamabad Mutabakatı’nın beşinci maddesinin İran tarafından uygulandığını ve iki hafta içinde trafiğin yüzde 60 oranında olağana döndüğünü öne süren Arakçi, ABD’nin boğazda yeni rotalar oluşturmaya çalışarak İran’ın seyrüsefer idaresini zedelemeyi hedeflediğini ve bu durumun kabul edilemeyeceğini beyan etti.

Öte yandan Tahran ve Maskat idareleri arasında yürütülen görüşmelere rağmen nakliye ve sigorta bölümünün temsilcileri, öngörülen sistemin uygulanmasının son derece güç olduğunu kıymetlendiriyor.

Üst seviye bir İranlı kaynağın Reuters haber ajansına aktardığı taslağa nazaran Tahran idaresi boğaza giren gemilere müdahale yetkisini elinde tutmayı, çıkış yapacak gemilerin ise İran’a bildirimde bulunulmasının akabinde Umman üzerinden seyrüsefer yapmasını hedefliyor.

Söz konusu plan kapsamında Tahran idaresi Hürmüz Boğazı’nı kullanan gemilerden taşıdıkları yükün bedeline oranla yüzde 5 ile yüzde 7 arasında geçiş fiyatı talep etmeyi amaçlarken Umman yüzde 3 düzeyinde bir oranı tartışıyor.

Washington idaresi ise boğaz geçişlerinden rastgele bir fiyat alınmasına karşı çıkıyor.

Dünyanın önde gelen denizcilik birlikleri, Uluslararası Denizcilik Örgütü’ne (IMO) gönderdikleri ortak mektupta, boğazdan mecburî geçiş veya hizmet fiyatı alınmasının örtülü bir harç niteliği taşıyacağını ve milletlerarası seyrüsefer rejimini zedeleyeceğini belirtti.

IMO İdari Konseyi de Hürmüz Boğazı’na kıyıdaş ülkelerin ayrım gözetmeksizin ve fiyat ödenmeksizin transit geçiş hakkını garanti altına alması gerektiğini vurguladı.

Denizcilik şirketleri ve petrol tüccarları açısından ise ABD’nin mayıs ayında İran tarafından kurulan Basra Körfezi Boğaz Yetki Kurumu’nu yaptırım listesine alması türel riskler yaratıyor.

ABD Hazine Bakanlığı’nın Amerikalı kişi ve kuruluşların İran hükümetinden inançlı geçiş garantisi kapsamında hizmet almasını yasaklaması sebebiyle, yapılan rastgele bir ödemenin varlıkların dondurulmasına yol açabileceği söz ediliyor.

Diğer yandan Lloyd’s Market Association (LMA) bünyesindeki savaş riski sigortacılarının temmuz ayı sonunda yürürlüğe koyduğu özel bir madde, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş için harç yahut fiyat ödeyen gemilerin sigorta teminatlarını iptal ediyor.

Bu da gemi sahiplerini ödeme yapılması halinde sigortasız kalma, yapılmaması halinde ise geçiş pürüzüyle müsabaka riskiyle baş başa bırakıyor.

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Hazar Denizi’nin Hukuki Statüsüne İlişkin Konvansiyon’un meclise sevk edilmesine dair soruya da cevap verdi.

Konvansiyonun 2018 ve 2019 yıllarında meclise sunulduğunu hatırlatan Arakçi, kıyıdaş öbür dört ülkenin metni onayladığını, İran’ın iştirakinin ise meclis onayına bağlı olduğunu söz etti.

İran’ın Hazar Denizi’ndeki hissesinin konvansiyon metninde yer almadığını açıklayan Arakçi, temel çizgilerin belirlenmesi ile deniz yatağı ve su kitlesinin paylaşımındaki görüş ayrılıkları nedeniyle ülke hissesi konusunun konvansiyondan çıkarılarak ikili ve üçlü müzakerelere bırakıldığını bildirdi.

Arakçi, Rusya üzere ülkelerin konvansiyonun bir an evvel yürürlüğe girmesini istediğini belirterek muahedenin Hazar Denizi’nde yabancı askeri güçlerin varlığını yasakladığını kelamlarına ekledi.