Avrupa’nın ortasında, haritalarda pek de dikkat çekmeyen küçük bir kara parçası… Kendi anayasası, idaresi ve vatandaşlık sistemi var; dünyanın dört bir yanından yüz binlerce kişi buraya başvurdu. Fakat bu sıra dışı oluşumun kıssasında her şey göründüğü kadar k...
Avrupa’nın ortasında, Tuna Nehri’nin iki ülkenin hudutları boyunca ilerlediği noktada küçük bir tekne ağır ağır yol alıyor. Sağ tarafta Sırbistan, sol tarafta Hırvatistan uzanıyor. Irmağın üzerinde ise birinci bakışta başkalarından hiçbir farkı olmayan, ağaçlarla kaplı bir kara kesimi beliriyor.
Teknedeki kümenin heyecanı ise kısa müddette dikkat çekiyor. Önde, iş ayakkabıları ve kadro ceketiyle oturan Vit Jedlicka, birkaç dakika sonra ulaşacakları yeri gösteriyor: “20 dakika içinde orada olacağız.”
Burası onlar için sıradan bir ırmak kıyısı değil. Bir bayrağı, anayasası, vatandaşları ve hükümeti olduğunu söyleyen sıra dışı bir projenin merkezi. Dünyanın farklı ülkelerinden insanların vatandaşlık için başvurduğu ve özgürlükçü fikirlerin üzerine inşa edilen bu teşebbüs, yıllardır Avrupa’nın ortasında kendi geleceğini kurmaya çalışıyor.
Ancak bu öykünün asıl dikkat cazip kısmı, haritada küçük bir nokta üzere görünen bu toprak kesimine ulaşıldığında başlıyor. Zira teknenin yaklaşmaya çalıştığı bölgede bir diğer güç daha var. Ve bu güç, buranın bir ülke olduğunu kabul etmiyor.
HARİTADA OLMAYAN BİR ÜLKENİN HİKÂYESİ
Teknenin ilerlediği bu bölge, resmî ismiyle Gornja Siga olarak biliniyor. Tuna Nehri’nin kıyısında yer alan yaklaşık 6,5 kilometrekarelik alanın büyük kısmı orman, çalılık ve kumluklardan oluşuyor. Bölgenin bugünkü sıra dışı öyküsü, eski Yugoslavya’nın dağılmasının akabinde şekillenen hudut uyuşmazlıklarına kadar uzanıyor.
Sırbistan ile Hırvatistan arasındaki hudut belirlenirken iki ülkenin farklı harita ve kadastro kayıtlarını temel alması, Tuna boyunca kimi bölgelerin statüsü konusunda uyuşmazlıkların ortaya çıkmasına sebep oldu. Gornja Siga da bu tartışmalı alanlardan biri haline geldi.
İşte Vit Jedlicka’nın kıssaya dahil olduğu nokta da burası.
Çek asıllı, eski bir finans piyasası analisti olan Jedlicka, 2015 yılında bu toprak kesiminde yeni bir devlet kurulduğunu duyuru etti. Devlete ise ‘Liberland’ ismini verdi. Jedlicka’nın savunduğu görüşe nazaran, Sırbistan ve Hırvatistan bölge üzerinde açık bir egemenlik argümanında bulunmadığı için burası yeni bir devletin kurulabileceği bir alan oluşturuyordu. Lakin bu fikir, sonun öbür tarafında tıpkı biçimde karşılık bulmadı.
KÜÇÜK TOPRAK, BÜYÜK HEDEF
Liberland’ın ortaya çıkışından bu yana geçen yıllarda proje, sadece bir toprak kesimi üzerindeki savdan ibaret kalmadı. Jedlicka ve takımı, kendi anayasasını hazırladı, bir kabine oluşturdu ve vatandaşlık ile oturma müsaadesi için müracaat sistemi geliştirdi. Projeye nazaran emel, Avrupa’da mümkün olduğunca az düzenlemeye tabi, düşük vergili ve ferdî ekonomik özgürlüklerin geniş olduğu yeni bir devlet modeli oluşturmak.
Liberland idaresi, blockchain teknolojisinin de bu sistemin değerli kesimlerinden biri olmasını istiyor.
Projenin etrafında kullanılan ‘Liberland Merits’ isimli dijital varlık ise sırf ekonomik bir araç olarak görülmüyor. İdarenin oy sisteminde de kullanılıyor. Jedlicka’nın yaklaşımına nazaran projeye daha fazla katkı sağlayan şahısların idarede daha fazla kelam sahibi olması gerekiyor. Bu model, klâsik demokrasilerdeki eşit oy prensibinden farklı bir siyasi anlayış ortaya koyuyor. Liberland etrafındaki tartışmaların değerli bir kısmı de tam olarak burada başlıyor.
800 BİNDEN FAZLA KİŞİ BAŞVURDU
Jedlicka’ya nazaran Liberland, kuruluşundan bu yana beklenenden çok daha fazla ilgi gördü. Projenin lideri, vatandaşlık için 800 binden fazla müracaat bulunduğunu söylüyor. Bu müracaatların arkasında ise birbirinden hayli farklı motivasyonlar var.
Bazıları yüksek vergilerden ve bürokrasiden uzak bir ömür ararken, kimileri blockchain tabanlı yeni bir idare modelinin kesimi olmak istiyor.
Teknoloji dünyasından yatırımcılar ve kripto para etraflarından isimler de projeye ilgi gösteriyor. Bunlardan biri, kripto para dalının tanınmış isimlerinden Justin Sun. Sun’ın yanı sıra, Liberland’ın fikirleri dünyanın farklı bölgelerinde ortaya çıkan özel kent ve mikro devlet teşebbüsleriyle de benzerlik taşıyor.
Liberland tek başına bir örnek değil. Son yıllarda devletlerin ekonomik ve tüzel sistemlerinden bağımsız ya da daha özerk alanlar oluşturma fikri, bilhassa teknoloji ve yatırım dünyasında dikkat çekmeye başladı. Honduras’taki ‘Prospera projesi’ bunlardan biri. Özel ekonomik bölge modeli üzerine kurulan proje, milletlerarası teknoloji ve yatırım etraflarından takviye aldı.
Norveç’te ‘Libersta’ ismiyle ortaya çıkan diğer bir teşebbüs de benzeri biçimde daha düşük vergili ve merkezi idarenin daha hudutlu olduğu bir hayat modelini savunuyor. Birtakım teşebbüsçüler ise denizlerde, milletlerarası karasularının dışında yeni yerleşim alanları oluşturma fikrini gündeme getiriyor.
Bu projelerin ortak noktasında, klâsik devlet yapısının yerine daha küçük, daha esnek ve teknoloji takviyeli idare modelleri oluşturma kanısı bulunuyor. Liberland ise bu fikri direkt Avrupa’nın ortasında hayata geçirmeye çalışmasıyla öbür projelerden ayrılıyor.
AĞUSTOS AYINDA DÜZENLENEN FESTİVALDE NELER OLDU?
Liberland’ın internet üzerindeki tezleri ile yerdeki gerçeklik arasındaki fark, projenin düzenlediği etkinliklerde de kendisini gösteriyor. Ağustos ayının ortasında dünyanın farklı ülkelerinden destekçilerin katıldığı bir Liberland festivali düzenlendi.
Özgürlükçüler, yazılım geliştiricileri, bilgisayar bilimcileri ve kripto para meraklıları şenlik için bölgeye geldi. Lakin şenlik, Liberland’ın duyuru edildiği yarımadada yapılamadı.
Etkinlik, Sırbistan tarafında Apatin yakınlarında gerçekleştirildi. Bunun sebebi ise yarımadaya erişimin giderek daha fazla kısıtlanmasıydı. Hırvat polisi 2023 yılında bölgede bulunan yapıların büyük kısmını kaldırdı. Sonrasında yarımadanın giriş noktalarında denetimler artırıldı.Böylece Liberland’ın ‘başkent’ olarak görmek istediği bölge, destekçileri açısından ulaşılması hayli güç bir noktaya dönüştü.
Apatin yakınlarında düzenlenen şenlikte sadece ekonomik özgürlük konuşulmadı. Aktiflik alanındaki sunumlarda geleneksel medya ve sıhhat kurumlarına duyulan güvensizlikten komplo teorilerine kadar farklı mevzular da gündeme geldi.
Festivalin ziyaretçileri arasında kendilerini özgürlükçü olarak tanımlayanların yanı sıra alternatif siyasi ve toplumsal hareketlerden gelen şahıslar de bulunuyordu. Bu durum Liberland projesinin etrafında nasıl bir topluluğun oluştuğuna ait tartışmaları da beraberinde getiriyor.
“MÜMKÜN OLDUĞUNCA AZ VERGİ ÖDEMEK İSTİYORUM”
The Telegraph’ta yer alan haberde şenlik iştirakçilerinin bir kısmı için Liberland’ın en değerli vaadi ise siyasi sistemden çok ekonomik model. İngiltere doğumlu yazılım geliştiricisi ve haberde ‘Bay Lee’ olarak tanımlanan bir iştirakçi, düşük vergi arayışının kendisini projeye yaklaştırdığını anlatıyor.
Lee’nin hayatı, Liberland’ın hedeflediği memleketler arası ve hareketli teşebbüsçü profilini de yansıtıyor. Singapur’dan yeni dönmüş durumda. Yakında annesini ziyaret etmek için İspanya’ya gidecek. Şirketini ise Paraguay’da kurmuş. Monako üzere düşük vergi uygulayan ülkelerin kendisi açısından kimi dezavantajları olduğunu düşünüyor.
Özellikle fizikî olarak belli bir müddet ülkede bulunma zorunluluğunun seyahat eden teşebbüsçüler için sorun yaratabileceğini söylüyor. Onun aradığı ise sonları mümkün olduğunca geniş bir ekonomik özgürlük alanı… Lee, “Belki de Liberland’da vatandaşlardan ve girişimcilerden vergi almayan bir çerçeve ortaya çıkar” diyor.
AKADEMİSYENLER TEMKİNLİ
Ancak Liberland’ın savunduğu model, akademik etraflarda tartışmalı. Kanada’da McGill Üniversitesi’nden coğrafya profesörü Sarah Moser, mikro devletler ve özel kentler üzerinden gelişen özgürlükçü projelere eleştirel yaklaşıyor.
Moser’a nazaran, devletin küçültülmesini savunan şahıslar bazen devlet kurumlarının sağladığı altyapı, hukuk ve kamu hizmetlerinden ne ölçüde yararlandıklarını göz ardı edebiliyor.
Fotoğraflar: Alamy, iStock
Bu tartışma Liberland’ın temel sorularından birine işaret ediyor:
Devlet mümkün olduğunca küçültülürse güvenlik, hukuk, altyapı ve öteki kamu hizmetleri nasıl finanse edilecek?
Liberland destekçileri bunun piyasa sistemleri ve teknoloji aracılığıyla çözülebileceğini savunuyor. Eleştirmenler ise bu modelin gerçek hayatta uygulanmasının sanıldığından daha karmaşık olduğunu belirtiyor.
The Telegraph’ın “Europe’s new micronation vying to become a haven for crypto billionaires” başlıklı haberinden derlenmiştir.
Keşfetmeye Devam et
Kuzey Kore’den yeni füze denemesi
BM Genel Kurulu için New York’ta güvenlik tedbirleri en üst düzeye çıkarıldı
800 bin kişi vatandaşlık için başvurdu: Hudutların arasında kalan gizemli ülke… Milyarderlerin radarına girdi
Berlin’de seçim günü: Türk kökenli Eilf Eralp tarihi zafer peşinde
Rusya’nın İran’daki casusu! En zımnî bilgileri sızdırdı, her şey bir anda aksine döndü
Kudüs Valiliği: Netanyahu ve binlerce İsrailli Ağlama Duvarı’na baskın yaptı
Yeni evliler sokağa çıktı
