Hamaney sonrası İran’da liderlik süreci nasıl işleyecek

İran İslam Cumhuriyeti Anayasası’na göre Dini Lider, yani “Rehber”, ülkenin en üst siyasi ve dini otoritesi konumunda bulunuyor. Hamaney’in akıbetine dair iddiaların ardından, Tahran’da yetki devrinin nasıl gerçekleşeceği ve yeni liderin kim olacağı sorusu ön plana çıktı.

UZMANLAR MECLİSİ BELİRLEYİCİ OLACAK

Anayasa’nın 107. maddesine göre Dini Lider, Uzmanlar Meclisi (Meclis-i Hubregan) tarafından seçiliyor. 88 din bilgininden oluşan bu meclis, halk tarafından seçiliyor ancak adaylar önce Anayasayı Koruyucular Konseyi’nin onayından geçiyor. Konsey üyelerinin yarısının mevcut Dini Lider tarafından atanması ise sistemde dikkat çeken bir unsur olarak öne çıkıyor.

Yeni liderin seçilebilmesi için meclis üyelerinin üçte ikisinin oyunu alması gerekiyor. Aynı meclis, gerekli görmesi halinde lideri görevden alma yetkisine de sahip.

LİDERİN YETKİLERİ SINIRSIZ

Anayasa’nın 110. maddesi Dini Lider’e geniş yetkiler tanıyor. Silahlı kuvvetlerin başkomutanlığı, savaş ve barış ilanı, referandum kararı alma, Cumhurbaşkanını onaylama veya görevden alma, yargı erki başkanını atama ve üst düzey askeri komutanları belirleme bu yetkiler arasında yer alıyor.

Ayrıca devlet televizyonu başkanından stratejik vakıfların yöneticilerine kadar çok sayıda kritik atama doğrudan liderin yetkisinde bulunuyor. Bu durum, Rehber makamını İran’daki tüm güç dengelerinin merkezine yerleştiriyor.

GEÇİCİ LİDERLİK KONSEYİ DEVREYE GİRECEK

Anayasa’nın 111. maddesine göre liderin ölümü, istifası veya görevini yapamaz hale gelmesi durumunda Uzmanlar Meclisi derhal toplanmak zorunda. Yeni lider seçilene kadar ise geçici bir Liderlik Konseyi oluşturuluyor.

Bu konsey; Cumhurbaşkanı, Yargı Erki Başkanı ve Uzmanlar Meclisi’nin belirlediği Anayasayı Koruyucular Konseyi’nden bir fıkıh üyesinden oluşuyor. Konsey, yeni lider belirlenene kadar tüm yetkileri kullanabiliyor.

Hamaney’in öldüğü iddiası doğruysa, İran’da yalnızca siyasi değil, anayasal olarak da tarihi bir süreç başlayacak. Tahran’daki gelişmeler, yalnızca İran’ın değil bölgenin geleceğini de doğrudan etkileyecek.