Görünmez uçak göründü! ABD’nin ‘hayalet’ gücü pusuya mı düştü?

ABD ile İran ortasında artan tansiyon, hava alanında dikkat alımlı bir gelişmeyle yeni bir boyuta taşındı. Washington idaresinin İran savunma ögelerine yönelik bombardımanlarını ağırlaştırdığı bir devirde, Tahran’dan gelen bir tez askeri istikrarlara ait tartışmaları yine alevlendirdi. 

Daily Mail’de yer alan haberde birkaç gün evvel İran ordusu, ABD’nin en gelişmiş savaş uçaklarından biri olan F-35 Lightning II model bir hayalet uçağı uçaksavar topçu ateşiyle vurduğunu öne sürdü. 

ABD tarafı ise olayı kısmen doğruladı. ABD Merkez Komutanlığı tarafından yapılan açıklamada, bir F-35 savaş uçağının İran üzerinde muharebe vazifesi yürütürken acil iniş yapmak zorunda kaldığı belirtildi. Açıklamada uçağın düşürüldüğüne dair bir söz yer almadı fakat teknik bir sorun ya da dış müdahale ihtimali açık bırakıldı.

ABD Donanması’ndan Kaptan Tim Hawkins, uçağın inançlı formda indiğini ve pilotun durumunun stabil olduğunu açıkladı. Lakin pilotun yaralanıp yaralanmadığına dair net bir bilgi paylaşılmadı.

‘BU UÇAKLAR ELBETTE VURULABİLİR AMA…’

Askerî ve stratejik mevzulara dair değerlendirmeleriyle bilinen Güvenlik ve Terör Uzmanı Emekli İstihbarat Albayı Coşkun Başbuğ, ABD ile İran ortasında tartışma yaratan F-35 argümanlarına ait dikkat çeken açıklamalarda bulundu.

Başbuğ, kelam konusu olayın netlik kazanmadığını belirterek, “Bu durum tartışmaya açık bir husus. ABD, bir F-35 uçağının hasar aldığını fakat pilotun uçağı inançlı bir üsse indirdiğini söz ediyor. Bu ihtimal elbette mümkün. İran tarafı ise ABD’ye ilişkin uçağın vurulduğunu, pilotla birlikte imha edildiğini savunuyor. Hatta yayımladıkları imajlarla bunu ispat ettiklerini öne sürüyorlar” tabirlerini kullandı.

Paylaşılan imajlara de değinen Başbuğ, “Görüntülere bakıldığında epeyce şiddetli bir patlama görülüyor. Bu türlü bir patlamada pilotun sağ kurtulması güç görünüyor. Lakin ABD tarafı bu iddiayı doğrulamıyor. Tartışma da tam olarak bu noktada başlıyor” değerlendirmesinde bulundu.

F-35 savaş uçaklarının durumuna ait de konuşan Başbuğ, “Bu uçaklar elbette vurulabilir. Etkin savaş alanında çok sık kullanılmayan bir platform. Şimdi kendini tam manasıyla ispat etmiş bir uçak değil” diye konuştu.

‘ABD İSTERSE BU CİNS BİR DURUMU GİZLEYEBİLİR YAHUT ÖRTBAS EDEBİLİRDİ, NEDEN YAPMADI?’

Resmî açıklamalardaki eksikliklere dikkat çeken Coşkun Başbuğ, “Normal kurallarda bu tıp olaylarda uçağın nereden kalktığı, nereye gittiği, hasarın nerede oluştuğu ve nereye indiği üzere ayrıntılar paylaşılır. Ancak bu olayda kelam konusu ayrıntılar açıklanmadı. İran şayet gece yarısı bir uçağı vurmuş olsaydı, bunu anında tüm dünyaya servis ederdi. ABD’nin açıklamasından sonra imaj paylaşılması başlarda soru işareti oluşturuyor” diye konuştu.

ABD’nin “hasar aldı” tarafındaki açıklamasını da pahalandıran Başbuğ, bunun siyasi bir art planı olabileceğini lisana getirerek, “ABD isterse bu tıp bir durumu gizleyebilir yahut örtbas edebilirdi. Lakin son iki haftadır kamuoyunu ikna etmeye yönelik bir siyasi kampanya yürütülüyor. ‘Biz yapmasaydık onlar yapacaktı’ söylemi öne çıkarılıyor” dedi.

Başbuğ, açıklamanın bu çerçevede kıymetlendirilmesi gerektiğini belirterek, “Acaba Donald Trump, bu kampanya kapsamında ‘biz de tehdit altındayız’ iletisi vermek için bu türlü bir açıklama yapılmasını istemiş olabilir mi? Bu ihtimal de göz arkası edilmemeli” değerlendirmesinde bulundu.

‘GÖRÜNMEZ’ UÇAK RADARA YAKALANABİLİYOR MU?

Öte yandan yaşanan gelişme, uzun müddettir ‘radara yakalanmayan’ teknoloji olarak tanıtılan F-35’in gerçek kabiliyetlerini yine tartışmaya açtı. Lockheed Martin tarafından geliştirilen (Ana ortakları Northrop Grumman ve BAE Systems) F-35 Lightning II, beşinci jenerasyon savaş uçakları ortasında yer alıyor ve bilhassa ABD ile İsrail tarafından faal olarak kullanılıyor. Yaklaşık 100 milyon dolar kıymetindeki bu platform, çağdaş savaş doktrininde ‘gizlilik’ (stealth) kabiliyetiyle öne çıkıyor.

Uzmanlara nazaran F-35’i bu kadar kritik kılan öge, düşman radar sistemlerinden kaçınabilme yahut onları yanıltabilme kapasitesi. Bu sayede uçak, gayelerine birden fazla vakit tespit edilmeden yaklaşabiliyor ve karşılık verilmeden akın gerçekleştirebiliyor.

Radar sistemleri, elektromanyetik sinyaller göndererek bu sinyallerin objelerden geri yansımasını tahlil ediyor. Bu sistem, tabiatta yarasaların yankı pozisyonlandırma formülüyle avlanmasına benzetiliyor. F-35 ise bu sistemleri kandırmak üzere özel olarak tasarlandı. Uçağın gövdesi, radar dalgalarını farklı istikametlere dağıtacak formda açılı yüzeylerden oluşuyor.

Bu sayede radar sinyalleri direkt kaynağa geri dönmek yerine dağınık halde yansıyor.
Ayrıca F-35, mühimmatını dış askı noktaları yerine gövde içinde taşıyor. Bu durum, uçağın dış yüzeyinde radar yansımalarını artırabilecek ögelerin ortadan kaldırılmasını sağlıyor.

Bununla birlikte uçağın yüzeyi, gelen elektromanyetik dalgaları emen özel bir kaplama ile korunuyor. Tüm bu ögeler bir ortaya geldiğinde, uçağın radar kesit alanı hayli küçülüyor. Fizikî olarak yaklaşık 10,7 metre kanat açıklığına sahip olmasına karşın, radar sistemlerinde küçük bir kuş büyüklüğünde görünebiliyor.

PEKİ ‘GÖRÜNMEZLİK’ BİR EFSANE Mİ?

Ancak uzmanlar, F-35’in büsbütün görünmez olduğu tarafındaki algının gerçeği yansıtmadığını vurguluyor. Daily Mail’e konuşan Hudson Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Can Kasapoğlu, bu mevzuda dikkat cazibeli değerlendirmelerde bulundu. Kasapoğlu’na nazaran F-35 aslında görünmez değil, sırf düşük gözlemlenebilirliğe sahip bir platform.

Kasapoğlu, “Bu sistem tespiti büsbütün ortadan kaldırmaz; tespiti geciktirir, izlemeyi zorlaştırır ve angajman riskini azaltır” tabirlerini kullandı. Uzman isim, uygun şartlar altında her türlü hava aracının tespit edilebileceğini, asıl değerli olanın bu tespitin ne vakit ve hangi doğrulukta gerçekleştiği olduğunu belirtti.

Bazı radar sistemleri (özellikle çok yüksek frekanslı (VHF) ve ultra yüksek frekanslı (UHF) radarlar stealth teknolojisini muhakkak ölçüde aşabiliyor. Lakin bu tıp sistemlerin sağladığı bilgiler ekseriyetle silah kalitesinde olmuyor. Yani bir maksadın yaklaşık pozisyonu belirlenebilse de bu bilgiler direkt bir füze kilidi için kâfi hassasiyeti sunmuyor.

İran idaresi, daha evvel de ABD’ye ilişkin F-35 uçaklarını tespit edebildiğini tez etmişti. Fakat bu tıp tespitlerin, amacı direkt vurabilecek düzeyde olmadığı bedellendiriliyor.

İRAN’IN MUHTEMEL YENİ YOLU: PASİF KIZILÖTESİ SİSTEMLER

Son olayın ardında yatan en güçlü ihtimallerden biri ise İran’ın radar dışı metotlar kullanması. Uzmanlara nazaran İran hava savunması, sadece etkin radar sistemlerine dayanmıyor. Bunun yerine ‘pasif kızılötesi’ algılama teknolojileri de devreye sokulmuş olabilir.

Bu sistemler, radar üzere sinyal göndermek yerine gökyüzünü tarayarak uçak motorlarının yaydığı ısı izini tespit ediyor. F-35’in motoru kızılötesi izini azaltacak biçimde tasarlanmış olsa da bilhassa kısa uzaklıkta büsbütün gizlenmesi mümkün değil.

Coşkun Başbuğ, uçağın yaydığı ısı ve oluşturduğu silüet üzerinden tespit edilebileceğine dair telaffuzlara temkinli yaklaşarak, “Uçağın yaydığı bir ısı olduğu, bu ısı ve silüetin kızılötesi sistemler ile havada radar takibiyle yakalanabileceği söz ediliyor. Lakin bunların büyük ölçüde savdan ibaret olduğu kanaatindeyim” dedi.

Söz konusu tartışmalarda her iki tarafın da doğrulanmamış bilgiler öne sürebileceğini vurgulayan Başbuğ, “ABD’nin açıklamaları da gerçek olmayabilir, pasif kızılötesi sistemlerle tespit edildiğini söyleyenler de. Bu çeşit telaffuzlar birçok vakit mutlaklık taşımayan tezler olarak kalıyor” sözlerini kullandı.

YEMEN ÖRNEĞİ VE ARTAN RİSKLER

Benzer bir durum daha evvel Yemen’de de yaşandı. İran takviyeli Husi güçleri, nispeten kolay kızılötesi sistemlerle gelişmiş hava araçlarına karşı tesirli olabileceklerini göstermişti. Bölgede vazife yapan F-35 pilotlarının, karadan havaya füzelerden kaçınmak için ağır hareketler yapmak zorunda kaldığı ve kimi taarruzlardan son anda kurtulduğu rapor edilmişti. Bu örnek, düşük maliyetli fakat akıllı sistemlerin, ileri teknoloji platformlara karşı asimetrik avantaj yaratabileceğini ortaya koydu.

ABD STRATEJİSİ DEĞİŞİR Mİ?

Tüm bu gelişmelere karşın uzmanlar, ABD’nin genel hava harekâtı stratejisinde esaslı bir değişiklik beklemiyor.  Pasif kızılötesi sistemlerin tek başına değil, “katmanlı hava savunma” yaklaşımının bir modülü olarak kullanıldığı bedellendiriliyor.

Yani radar, elektronik istihbarat ve kızılötesi sistemler birlikte çalışarak daha tesirli bir savunma ağı oluşturuyor.Bu bağlamda F-35’in en büyük avantajı olan ‘tespit edilmeden evvel vurma’ kabiliyeti hâlâ geçerliliğini koruyor. Uzmanlar, uçağın çağdaş savaş doktrininde kritik rol oynamaya devam edeceği görüşünde birleşiyor.